ReportageZuid-Afrika

Wie voedt de daklozen van Kaapstad nog? ‘We komen haast niet aan eten’

Gavin Abrahams (31) ziet toe op het tentenkamp van zo’n twintig Kaapse daklozen. In een bergstroompje wassen ze hun kleding. Beeld Ashraf Hendricks
Gavin Abrahams (31) ziet toe op het tentenkamp van zo’n twintig Kaapse daklozen. In een bergstroompje wassen ze hun kleding.Beeld Ashraf Hendricks

De daklozen van Kaapstad zijn de wanhoop nabij: hun bron van inkomsten is tijdens de lockdown opgedroogd, ze zijn nergens welkom en de gemeentelijke opvang is een ramp. Een lotgenoot probeert het tij te keren.

Het blinde gemak waarmee Carlos Mesquita (52) door het verkeer zigzagt, verraadt zijn tijd op straat. Hij liep deze weg omhoog iedere dag, vanaf het stadsplein waar hij zijn koopwaar uitstalde, terug naar de voet van de Tafelberg, waar zijn tent stond. “Ik had structuur nodig omdat ik aan de crystal meth zat, dus ik had een handeltje. Alles tweedehands. Telefoons, boeken. Ik heb nooit hoeven bedelen. Op m’n hoogtepunt, twee jaar geleden, verdiende ik meer dan toen ik nog werkte.”

Mesquita bezat eens een platenzaak, een platenmaatschappij, een huis in Johannesburg en een pied-à-terre in Kaapstad. “Op m’n eenentwintigste had ik een miljoen op de bankrekening.” Met het succes kwamen de drugs. Verslaafd belandde hij op straat. Tijdens zijn eerste nacht regende het.

April vorig jaar werden Mesquita en zo’n tweeduizend andere daklozen in Kaapstad door de politie van de straat geplukt. “Ze zeiden dat als we niet vrijwillig kwamen, ze ons zouden arresteren.” Met bussen werden ze overgebracht naar een omheind sportveld. Deze noodopvang – Strandfontein – moest hen door de lockdown helpen.

Carlos Mesquita (52) komt kleden brengen bij zijn dakloze vrienden aan de voet van de Tafelberg in Kaapstad. Beeld Ashraf Hendricks
Carlos Mesquita (52) komt kleden brengen bij zijn dakloze vrienden aan de voet van de Tafelberg in Kaapstad.Beeld Ashraf Hendricks

Mesquita herinnert zich bruin toiletwater en het geschreeuw van ontwennende heroïnegebruikers. “We zouden daar veilig moeten zijn voor covid, maar het was duidelijk dat we daar werden vastgehouden.”

Rapporteurs van de South African Human Rights Commission noemden het kamp een ‘grove schending van de mensenrechten’. Te veel mensen op te weinig vierkante meters, amper toegang tot medische hulp en psychische bijstand; Artsen zonder Grenzen waarschuwde voor een verhoogd risico op blootstelling aan onder meer covid en tuberculose.

Mesquita en medebewoners vormden een actiecomité en dwongen bij de rechter een verplaatsing af. De lockdown werd versoepeld, en onder maatschappelijke druk sloot kamp Strandfontein zes weken na opening.

Daarmee was de ellende niet voorbij. De coronapandemie maakt het leven op straat in Zuid-Afrika nog harder dan het al was. Het land herstelt weliswaar van een derde besmettingsgolf, maar de lockdown duurt voort. Toeristenhordes blijven uit, prullenbakken blijven leeg. En de avondklok verbiedt het om na tienen nog op straat te zijn. Een overtreding zit in een klein hoekje. Wie bedelt, rondhangt of wildkampeert riskeert een boete, waarvoor vaak geen geld is.

2000 bedden voor 14.000 daklozen

De gemeente stelt iets meer dan 2000 bedden beschikbaar voor de ruim 14.000 daklozen van Kaapstad. Volgens Mesquita is het merendeel tijdens de lockdown naar het stadscentrum toe getrokken. “Het is momenteel de enige plek om te overleven, omdat daar de vrijwilligersposten zijn.”

De weg voert langs het De Waal Park. Op een bankje zit Tania Fioagua (33). Ze eet een zak chips leeg. “We kunnen haast niet aan eten komen”, vertelt ze. “De mensen willen ons geen geld meer geven.”

De lockdown komt hard aan bij dakloze Tania Fioagua (33). Ze komt nauwelijks nog aan eten en aan geld. Beeld Ashraf Hendricks
De lockdown komt hard aan bij dakloze Tania Fioagua (33). Ze komt nauwelijks nog aan eten en aan geld.Beeld Ashraf Hendricks

Vannacht is Tania’s tent afgefikt. Ze werd wakker van het vuur en heeft geen idee wat er precies is gebeurd. Eerst laat ze de brandplekken in het eelt van haar handpalmen zien, dan het zwartgeblakerde perceel zelf. Al haar bezittingen zijn in de as gelegd. Ze begint te huilen. Wat moet ze doen? De winternachten zijn koud, het regent soms dagen.

Carlos Mesquita kan zich inmiddels daklozenambassadeur noemen. In een oude YMCA heeft hij een daklozenopvang opgezet voor 168 mannen en vrouwen. Bij de gemeente ligt een aanvraag voor een nieuwe opvang, in een leegstand ziekenhuis. Hij probeert daklozen aan een identiteitsbewijs te helpen, zodat ze zich kunnen laten vaccineren en in oktober kunnen stemmen bij de gemeenteraadsverkiezingen.

Prullenbakoogst

In een park aan de voet van de Tafelberg, langs een beekje, staat het provisorische tentenkamp waar Mesquita zelf woonde. De grond ligt bezaaid met prullenbakoogst. In een steencirkel wordt plastic verbrand.

Veel van de jongens hier zaten ook in kamp Strandfontein. Clinton Hendricks (46) werkt aan zijn moestuin, gevuld met stekjes die hij van boven op de berg haalt. Mesquita brengt kleden. Hij wordt opgewacht door kampopzichter Gavin Abrahams (31) en zijn levenspartner Marlene Hendricks. (Hij zag haar eens verregend zitten in een jurk, sloeg zijn jas om haar schouders en gaf haar een muffin. Sindsdien zijn ze samen.)

Gavin Abrahams en levenspartner Marlene Hendricks. Hij zag haar eens verregend zitten in een jurk, sloeg zijn jas om haar schouders en gaf haar een muffin. Het was liefde op het eerste gezicht. Beeld Ashraf Hendricks
Gavin Abrahams en levenspartner Marlene Hendricks. Hij zag haar eens verregend zitten in een jurk, sloeg zijn jas om haar schouders en gaf haar een muffin. Het was liefde op het eerste gezicht.Beeld Ashraf Hendricks

Ze zijn hier met z’n twintigen, en zolang het ordentelijk blijft, gedoogt de gemeente dit tentenkamp. Aan de rand van het park ligt de villawijk. “Zij willen ons weg hebben”, zegt Gavin. “Die zijn natuurlijk bang dat de waarde van hun huizen daalt”, zegt Mesquita. Hij deelt sigaretjes uit. “En ondertussen geeft de gemeente ons maar geen goedkeuring voor dat ziekenhuis. We kunnen daar met gemak honderden mensen in kwijt.”

De kleden zijn welkom. Het is hoog winter in Zuid-Afrika en het einde van de lockdown is nog niet in zicht.

Lees ook:

Kinderen in de townships van Zuid-Afrika zijn gesloopt door het alcoholisme van hun ouders

In Zuid-Afrika kampen kinderen met de gevolgen van het alcoholisme van hun ouders, minstens vier keer meer dan wereldwijd. Een gevolg van armoede, uitzichtloosheid en een geschiedenis vol alcoholmisbruik.

Het is onrustig in Zuid-Afrika sinds de arrestatie van oud-president Zuma

De gevangenname van de oud-president van Zuid-Afrika is een vonk boven een open kruitvat gebleken. Door de geweldsorgie op de Zoeloe’s af te schuiven, gooide president Ramaphosa olie op het vuur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden