Reportage De verhipstering van Tulsa, Oklahoma

Wie naar Tulsa wil verhuizen krijgt geld toe

Een ansichtkaart uit de jaren vijftig, toen Tulsa zich nog zelfverzekerd ‘oliestad van de wereld’ noemde. Beeld Getty Images

Tulsa betaalt 10.000 dollar aan thuiswerkers die er willen komen wonen. Het is een van de opvallendste maatregelen die kwakkelende Amerikaanse steden hebben bedacht om overeind te blijven in de tech-economie.

Verhuizen naar Tulsa, dat gold in de Verenigde Staten lange tijd als een grap. Letterlijk. In het negende seizoen van de sitcom ‘Friends’ valt Chandler tijdens een vergadering in slaap en stemt daardoor per ongeluk in met een overplaatsing naar de middelgrote stad in Oklahoma. Tot hilariteit van de televisiekijkers en tot afgrijzen van zijn vrouw, die weigert mee te verhuizen naar die uithoek. Een paar afleveringen later neemt hij ontslag, zodat hij Tulsa kan ontvluchten, terug naar New York.

Dat was in 2002. Op een donderdagavond in 2019 hebben een stuk of acht nieuwe bewoners van Tulsa zich verzameld in de bar Hodges Bend in Tulsa. Ze zijn tussen de 25 en 40 jaar en velen van hen zijn juist New York of andere grote steden ontvlucht. Niet omdat ze het grotestadsleven vaarwel willen zeggen, maar omdat ze het elders hopen voort te zetten, op een plek waar dat net iets betaalbaarder is.

Hier binnen kun je je in ieder geval in willekeurig welke metropool wanen. Het interieur is een combinatie van een klassieke Amerikaanse diner, met van die zithoekjes, en de generieke hipsterstijl die inmiddels over alle cafés ter wereld hangplanten, krijtborden en tweedehands Chesterfields heeft uitgestort. De cocktails zijn op smaak, de vegetarische borrelhapjes verfijnd en het gesprek is geanimeerd. Het gaat over waar je in de stad goed kunt eten, wie er al een huis gevonden heeft, en er worden ook nieuwtjes over vacatures uitgewisseld die openstaan bij de bedrijven waar de deelnemers werken.

Aaron Bolzle slaat het tevreden gade, zeker bij dat laatste onderwerp, en laat nog een nieuw rondje aanrukken. Hij is directeur van Tulsa Remote, het initiatief dat deze mensen naar de stad lokte. En is daar zo enthousiast over dat hij het hoe en wat van het programma zelfs ongevraagd aan de serveerster ­begint uit te leggen.

10.000 aanmeldingen voor honderd plekken

Tulsa haalde vorig jaar internationaal het nieuws, met de bonus van 10.000 dollar die het in het vooruitzicht stelde aan mensen die er wilden komen wonen. Voorwaarden: ze moeten een jaar blijven en moeten al werk hebben dat ze vanuit Tulsa kunnen uitoefenen. Nou zijn er meer Amerikaanse steden en staten in het midden van het land die het economisch moeilijk hebben en die met allerlei maatregelen proberen om jong, hoogopgeleid talent te lokken en te behouden. Soms doen die wat symbolisch aan: in Ohio mogen bedrijven sinds vorig jaar belasting betalen in bitcoins. Maar Tulsa is de enige stad die zonder omwegen geld-in-het-handje belooft.

Beeld Sander Soewargana

Misschien een beetje wanhopig, denk je aanvankelijk: dat je mensen moet betalen om ergens te wonen. Maar het bleek een enorm succes: er kwamen meer dan 10.000 aanmeldingen voor de honderd plekken. En dus volgt binnenkort een nieuwe ronde.

Bovendien houdt zulke scepsis niet lang stand tegen de geestdrift van Bolzle, de gedroomde ambassadeur van het project: hij is eind dertig, groeide hier op, maar maakte daarna aan de kusten carrière in de tech-industrie, onder meer bij Apple. “Apple is een geweldig bedrijf en San Francisco is een fantastische plek. Maar het is inmiddels ook een van de duurste steden op aarde geworden, en ik was niet de enige die ging denken: waarom woon ik hier eigenlijk?”

Met zijn vrienden had hij het vaak over verhuizen. Het lijstje bestemmingen dat dan ter sprake kwam, bestond uit steden die inmiddels ook al landelijke bekendheid hebben gekregen als brandpunten voor de tech-economie en de hipstercultuur: Austin, Denver, Nashville.

“Tulsa staat nooit op zulke lijstjes”, zegt Bolzle. Toch keerde hij terug naar zijn geboortestad. “Ik had het geluk, dat ik al wist dat Tulsa een toffe plek is om te wonen. In Austin en Denver zuchten ze onder de toestroom van nieuwkomers. Maar hier in Tulsa is iedereen heel enthousiast als er nieuwe mensen komen wonen en er ligt een geweldige infrastructuur voor die nieuwkomers. Tulsa is anders dan andere steden, doordat het ooit gebouwd is door oliemannen die van de kust kwamen en die cultuur meebrachten. We hebben een geweldig symfonieorkest, ongelooflijke musea. Een van onze koffietenten heeft laatst de prijs gewonnen voor de beste koffiebrander van de VS.”

Kwakkelende stad

Dat is het Tulsa waar mensen als Aaron Bolzle graag over praten. Het Tulsa dat in de jaren twintig gold als de oliehoofdstad van de wereld en dat toen in korte tijd een centrum vol art-deco­wolkenkrabbers uit de grond stampte, nog steeds een bron van trots. Wie een week in de stad rondloopt, krijgt minstens vier keer een variant te horen op de uitspraak: “Die wolkenkrabbers werden niet gebouwd uit economische noodzaak, maar omdat we ze wílden bouwen”. Dat zelfverzekerde Tulsa zien zulke mensen graag weer herrijzen.

Maar er is ook een ander Tulsa. Een stad die de bezoeker verwelkomt met reclameborden voor bail bonds, financieringen voor borgtocht: in Oklahoma zit meer dan één procent van de bevolking in de gevangenis. Tulsa is ook een stad die zich maar moeilijk weet los te maken van de olie, de grondstof die zoveel rijkdom bracht, maar die hier inmiddels zijn beste tijd gehad heeft. Door die olie-inkomsten doet Tulsa het best aardig in het lijstje van het gemiddelde inkomen, maar in de meeste andere economische lijstjes kwakkelt de stad: een relatief laag opgeleide beroepsbevolking, relatief lage lonen en een relatief laag percentage banen in de creatieve sector. Een stad, kortom, die nog maar moet afwachten of ze de ­komende jaren mee kan komen in de economische vaart der volkeren.

Race to the bottom

Want ja, de economie van de Verenigde Staten draait al een paar jaar op volle toeren. Maar als je inzoomt op de kaart, dan zie je dat die groei behoorlijk ongelijk verdeeld is. In grote steden aan de kusten, zoals San Francisco en New York, daar kan het niet op. Maar het economisch herstel heeft grote delen van het platteland van Amerika helemaal niet bereikt: daar heerst al jaren stagnatie. Middelgrote steden als Tulsa – ongeveer 400.000 inwoners – vallen er een beetje tussenin en hopen mee te kunnen liften op de tech-boom die de economie aan de kusten zo getransformeerd heeft.

Die leidt soms tot weinig verheffende taferelen. In 2017 schreef techgigant Amazon een prijsvraag uit voor de vestiging van een tweede hoofdkantoor. Het gevolg was een race to the bottom: over het hele land probeerden steden elkaar af te troeven met nog meer belastingvoordelen en goedkoop onroerend goed voor een bedrijf dat – op zijn zachtst gezegd – toch al in goeden doen is. Ook Tulsa mengde zich in de strijd, tevergeefs.

Maar Tulsa Remote is van een ander kaliber, zegt Bolzle. Het kost namelijk helemaal niet zo veel. Het is bovendien een privaat initiatief dat niet ten koste gaat van de publieke middelen. Bolzle werkt voor de liefdadigheidsstichting van miljardair George Kaiser, die uit Tulsa komt en wiens missie het is om ‘intergenerationele armoede te ontwrichten’. Daarvoor ontplooit hij allerlei initiatieven op het gebied van onderwijs en armoede. Het vlaggeschip is het openbare park Gathering Place, dat vorig jaar geopend werd en alle lagen van de bevolking een hoogwaardige publieke ruimte moet bieden. Kaiser investeerde er een half miljard dollar in. 

Bolzle: “Tulsa Remote is een relatief klein programma. Het idee erachter is dat, als Tulsa de beste plek wil zijn voor een kind om geboren te worden en tot bloei te komen, er ook kansen moeten liggen als dat kind opgroeit.”

Tulsa Remote moet de lokale economie van Tulsa een flinke impuls geven. “De deelnemers brengen een enorme hoeveelheid economische diversiteit met zich mee, ze hebben heel verschillende achtergronden en de hoeveelheid bedrijven die hierdoor een connectie gaan hebben met Tulsa die ze hiervoor niet hadden, is astronomisch.”

Zonsopgang in Tulsa, Oklahoma Beeld Getty

Drie uur forenzen

Kate Yanov, directeur van een start-up in de verzekeringssector, denkt dat het kan werken. Ze is een van de mensen die is uitgekozen voor Tulsa Remote en is vandaag in de stad om huizen te bekijken. Nadat ze eerder in Singapore en Hawaï woonde, streek ze neer in San Francisco. Maar ook zij denkt dat de wal daar inmiddels het schip keert: “Drie uur forenzen per dag, dat put je op een gegeven moment uit, en de kosten van levensonderhoud zijn er hoog. Er zijn veel mogelijkheden, maar je moet er ook heel veel voor opgeven.”

In Tulsa hoopt ze met haar man een gezinnetje te stichten. Maar dat is niet het enige. “Er is hier een goed ecosysteem voor techbedrijven. Er is startkapitaal, door de olie en het gas. En er is ook een goede gemeenschap van ondernemers die elkaar kunnen steunen.” Ze kijkt om zich heen. “Deze plek is daar perfect voor”.

Het gesprek vindt plaats in 36 Degrees North, een co-working space voor ondernemers, ook al een initiatief van de stichting van Kaiser. In het interieur voeren beton, buizen en onafgewerkte bakstenen de boventoon, door de speakers klinkt verantwoorde indiemuziek. Buiten lonkt het hippe Tulsa Arts District, waar elke lunchpauze de foodtrucks zich verdringen.

“Dat was wel een zorg die we hadden, dat Tulsa een beetje achtergebleven zou zijn”, geeft Yanov toe. “Maar ik ben verbaasd over hoe progressief en ­inclusief de stad is. Heel anders dan het beeld dat je via de media krijgt.” Ze is niet de enige, vertelt Bolzle. “De belangrijkste vraag bij de meeste mensen die zich aanmeldden voor dit programma was: Hoe divers is Tulsa? Hoe tolerant is de stad voor alternatieve leefwijzen?” Want Oklahoma blijft een van de meest Republikeinse staten van het land, en Tulsa is weliswaar iets progressiever dan het ommeland, maar het is geen Democratisch mekka.

Botsing der culturen

Zit zo’n stad eigenlijk wel te wachten op al die nieuwkomers? Her en der in de stad hoor je wat gemopper, niet alleen over Tulsa Remote, maar ook over de bemoeienis van filantroop Kaiser in het algemeen. Zorgen zulke programma’s er niet voor dat hij Tulsa herschept naar zijn linksige evenbeeld? Zo verstoorden wapenactivisten de opening van het park Gathering Place, door demonstratief zichtbaar een wapen te dragen: toegestaan in de publieke ruimte in Oklahoma, maar verboden in het park. Het leek een passend symbool voor een botsing der culturen, die verhardt door pogingen om van Tulsa het zoveelste hipsteroord met koffietentjes te maken.

Bolzle: “Ik lees soms ook de boze posts op Facebook over ons. En ik snap die boosheid wel, want hun manier van denken is niet langer de manier waarop er in de toekomst gedacht gaat worden. Het is lastig om te horen te krijgen dat je manier van denken over de datum is.”

Vooruitgang bereik je niet door in je eigen ideeën te blijven hangen. Maar datzelfde geldt voor thuiswerkers uit de gelijkgestemde progressieve bubbel van San Francisco die naar Tulsa willen komen. “Het doel is niet om mensen binnen te halen die Tulsa veranderen. Het doel is om mensen te vinden die willen integreren en hun stem toevoegen aan het koor van de gemeenschap. Hier heb je de mogelijkheid om met mensen te praten die er echt anders over denken, en dat is hoe verandering uiteindelijk plaatsvindt.”

Lees ook:
Amerika ziet neonreclames als cultureel erfgoed

Ze golden lange tijd als ietwat ordinair. Nu neonreclames dreigen te verdwijnen, beginnen Amerikaanse steden over bescherming na te denken. In Tulsa betaalt de stad mee als een bedrijf ze wil repareren.

De Amerikaanse voedselwoestijn rukt op: een half uur rijden voor een tomaat

Door de opmars van koopjeswinkels zijn in veel arme delen van de VS geen verse groenten en fruit meer te koop. De stad Tulsa in Oklahoma probeert het tij te keren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden