Schade in New York na de orkaan Sandy in 2012.

ReportageWassend water

Wie kan straks nog de verzekering betalen aan de Amerikaanse kust?

Schade in New York na de orkaan Sandy in 2012.Beeld EPA

Veel Amerikanen wonen in risicogebied voor overstromingen. De verplichte dure verzekering dreigt armere bewoners uit woonwijken te verjagen. Wie niet genoeg verdient, zal hogerop moeten gaan wonen.

Pas kwamen er mensen van de gemeente bij Dorothy Lee. “Het schijnt dat ik een pomp kan krijgen, of misschien is het een klep. Die technici ­keken of mijn huis geschikt is. Ik weet niet precies wat het doet, maar als het water opnieuw komt, dan stuurt dat het zeker weer weg of zo.”

Als het water opnieuw komt. Dat hoor je mensen vaak zeggen in Canarsie, een van de wijken van New York die front maken tegen de oprukkende zee. Je hoeft alleen maar Lee’s straat uit te lopen en nog even onder een snelweg door, of je staat aan de oever van Jamaica Bay. Groepjes mannen staan er te hengelen naar vissen die evengoed bewoners van dat zoute estuarium kunnen zijn als bezoekers uit de open Atlantische Oceaan, die maar een paar kilometer verderop begint.

In 2012 kwam van die kant een heel onwelkome gast: orkaan Sandy zette laaggelegen ­delen van New York onder water, inclusief een aantal metrobuizen; de totale schade bedroeg tientallen miljarden dollars.

Bij Lee, die destijds manager was van een hotel dat prompt sloot, was de garage het probleem. Die ligt onder straatniveau en liep dus vol water. “Het kwam tot de klink van de deur. Mijn auto stond onder, de wasmachine dreef rond, net als mijn droger. En ik was er nog maar net ingetrokken, het jaar ervoor! Ik was zó geschokt.”

De schade is niet gedekt

Lee draaide zelf voor de schade op, want ze was niet verzekerd voor overstromingen. In de VS willen – net als in Nederland – verzekeringsmaatschappijen dat risico niet dekken. In plaats daarvan verzekert een overheidsinstelling overstromingen, het National Flood Insurance Program (NFIP). Voor huizen die een groot risico lopen –volgens de normen van de federale rampenbestrijdingsorganisatie Fema – is dat zelfs verplicht. Maar daar had Lee zich toen nog helemaal niet in verdiept. Sindsdien wel: “Ik heb me meteen verzekerd”.

Ze vraagt zich nu af of ze dat nog lang kan blijven. Ze betaalt nu 500 dollar per jaar, zo’n 440 euro, voor het risico dat een nieuwe stormvloed New York treft en haar huis teistert. Dat bedrag is, puur vanuit het standpunt van de verzekering bekeken, veel te laag. Lee profiteert van een oud tarief, wie zich tegenwoordig aanmeldt, betaalt heel wat meer.

En voor Lee zit dat er ook aan te komen. “Ik begrijp dat ze de kaarten met de overstromingsrisico’s gaan bijwerken en dat het een stuk duurder wordt. Ik moet afwachten of we hier in Canarsie in een matig of een hoog risicogebied wonen. Het water is ook wel heel dichtbij.” Dat Lee risico loopt, zal niemand ontgaan die haar huis zou willen kopen of een van de andere in haar straat, allemaal met zo’n laag­gelegen garage.

Dorothy Lee voor haar huis waarvan tijdens Sandy de garage en kelder onderliepen. Beeld Ellen Kok

Ook wie iets zoekt aan de andere kant van het land, in zuid-Florida, weet waaraan hij begint. In Miami ­Beach of Palm Beach zijn zelfs straten die door het stijgen van de zeespiegel elk jaar een paar keer onderlopen, als zon en maan zorgen voor een extra hoog springtij. En om het his­torische French Quarter in New Orleans blank te zetten, heb je tegenwoordig geen orkaan meer ­nodig, een flinke regenbui is ook al genoeg.

Rivieren en regen kunnen ook in het binnenland huizen onder water zetten

Overstroming bedreigt niet alleen woonwijken en steden langs kusten van de VS. Rivieren en regen kunnen ook in het binnenland huizen onder water zetten. En volgens een ­vorige week uitgekomen inventarisatie van een aantal universiteiten, verenigd in het FirstStreet-project, zijn daar gebieden bij die op de rampenkaarten van de Fema als compleet veilig te boek staan.

Wie had bijvoorbeeld gedacht dat in de hoge gebieden van het Appalachen-gebergte de kans op wateroverlast zo groot is? In de staat West Virginia, die helemaal in dat gebied ligt, is maar liefst een op de vier huizen een risico-­geval.

De definitie daarvan is: eens in de honderd jaar staat de benedenverdieping minstens een centimeter onder water. Dat lijkt een kleine kans – en wie woont er nu honderd jaar in hetzelfde huis – maar het betekent dat over de ­levensduur van een traditionele hypotheek van dertig jaar de kans een op vier is dat het ­gebeurt. In totaal vond FirstStreet 14,6 miljoen huizen met minstens dat risico op overstroming. Dat zijn er een kleine zes miljoen meer dan de Fema op zijn kaarten heeft staan.

Die kaarten zijn dan ook vaak verouderd. “Voor New York zijn ze niet meer bijgewerkt sinds de jaren tachtig”, zegt Zachary Paganini, die zich aan de City University of New York ­bezighoudt met de sociale effecten van de overstromingsverzekering.

Dat achterlopen van die kaarten is niet omdat de analisten van Fema stil zaten: “Net toen ik met mijn onderzoek begon, ergens in 2012, kwam er een nieuwe kaart voor New York uit, die het aantal mensen in een hoog-risicogebied zou hebben verdubbeld. In Canarsie ging het nog harder, ze zouden zijn gegaan van ongeveer 26 gebouwen naar 6000.”

Bewoners bungelen

Zouden, want de kaart werd na heftige protesten en het aanspannen van een rechtszaak door de stad New York ingetrokken. Paganini: “Sindsdien werken New York en Fema samen aan nieuwe kaarten en die worden pas in 2022 verwacht. Dus bungelen de mensen in die wijken. Ze weten niet wat de uiteindelijke kaart zal zeggen, en hoe betaalbaar het nog voor ze zal zijn. En daarom doen ze maar niets. Terwijl een verzekering je eigenlijk juist zou moeten inspireren om wel actie te ondernemen en je huis te beveiligen en aan te passen.”

De verlamming van de inwoners van Canarsie is wel begrijpelijk, want mogelijk wordt verzekeren over een paar jaar zo duur, dat ze helemaal niet in hun huizen zullen kunnen blijven. Behalve kaarten met bijgewerkte risico’s zal verzekeraar NFIP namelijk ook met nieuwe premie-berekeningen komen, die over de komende decennia de werkelijke schade van overstromingen moeten dekken.

De afgelopen jaren was dat niet het geval, NFIP is technisch failliet en bestaat alleen nog omdat het een programma van de overheid is en geen particulier bedrijf. Maar het Amerikaanse Congres, dat liever geen belastinggeld naar overstromingsslachtoffers ziet gaan, wil dat de premies uiteindelijk kostendekkend worden. Komend jaar staat veel Amerikaanse huiseigenaren daarom een pijnlijke verhoging te wachten.

Voor Paganini’s promotie-onderzoek komt dat eigenlijk heel mooi uit. “Je kunt zien wat voor effect de verzekering heeft op het systeem op het moment dat die verandert, niet als alles bij het oude blijft.” Voor veel huiseigenaren, beseft hij, wordt het een onoverkomelijk probleem. De mogelijkheid bestaat dat een wijk als Canarsie straks niet langer een toevluchtsoord kan zijn voor New Yorkers met een bescheiden inkomen. Hoe eenvoudig de huizen er ook zijn, alleen welgestelden zullen ze zich nog kunnen veroorloven. Ze zullen immers hoge verzekeringspremies moeten betalen, of voor veel geld hun huis zodanig verbouwen dat het niet meer zoveel overstromings­risico loopt.

Na Sandy adviseerden ze om je huis op te hogen, niemand die het deed

Dorothy Lee in Canarsie heeft zich in dat laatste ook verdiept, want de stad New York bood aan daarbij financieel te helpen. “Na Sandy adviseerden ze om je huis op te hogen. Je zou dan je keldergarage permanent moeten afsluiten en om die ruimte terug te winnen, krijg je een extra verdieping er bovenop. Tijdens die verbouwing mocht je dan in een hotel wonen. Maar ja, in een twee-onder-een-kaphuis als dit kan het niet als je buurman niet wil. Dus uiteindelijk heb ik het niet gedaan. Niemand in onze straat deed het.”

Op termijn, denkt Paganini, zullen mensen zoals zij het in Canarsie niet redden zonder hulp van de overheid. “Als je elk subsidie-element uit de verzekering schrapt en mensen voor de werkelijke risico’s laat betalen, dan is dat abstract gezien goed: het stimuleert het weer­bestendig maken van de huizen. Ondertussen wordt de kust dan wel een plek waar alleen ­rijke mensen nog kunnen wonen. En als samenleving moeten we beslissen of dat is

Beeld Louman & Friso

wat we willen voor onze kust, in een tijd van klimaatverandering. Mijn zorg is dat een technocratische discussie over verzekeringspremies de aandacht zal afleiden van die super­politieke kwestie: wie willen we dat hier kan wonen?”

Hoe bereik je dan dat Dorothy Lee in Canarsie kan blijven? Paganini: “Een optie is dat je het aantal mensen uitbreidt dat een overstromingsverzekering moet nemen. Als bijvoorbeeld niet alleen een risico van eens in de 100 jaar maakt dat je daartoe verplicht bent, maar ook een risico van eens in de 200 jaar, dan heb je opeens een hoop meer mensen met een laag risico die meebetalen. Dan gaat voor iedereen de premie omlaag.”

Dat ruikt naar socialisme

In feite betalen huiseigenaren die weinig risico lopen dan voor de hoge kosten van degenen die echt door het water worden bedreigd. Voor menige Amerikaan ruikt dat naar socialisme. Voor Paganini is het eerder een aanbeveling: “Voor mij staat niet vast dat een overstromingsverzekering hoe dan ook een goed idee is. Wat mij betreft kijk je er breder naar: laat de rijken meer belasting betalen, laten Wall Street en de fossiele energiebedrijvenbijdragen aan verbouwingen voor mensen met een laag inkomen, zodat hun huis overstromingsbestendig wordt.”

Dat gaat in een land als de VS niet gebeuren, dat weet hij ook wel. “Maar als ik dan toch mag fantaseren: wat we ook nodig hebben, is een mechanisme voor gemeenschappen om zelf klimaatverandering het hoofd te bieden – en misschien wel hun complete verhuizing te plannen. Want als ik naar een buurt kijk waar de mensen nog armer zijn dan in Canarsie, dan denk ik dat je daar de komende tijd echt de ene na de andere buurtbewoner zult zien vertrekken. Telkens beslist weer een gezin dat het ­allemaal niet meer te betalen is. Over tien jaar kijk je naar die buurt en dan is die onherkenbaar geworden. Een geweldig alternatief zou zijn als de hele wijk zou kunnen zeggen: de plek waar we wonen en waar we van houden is in gevaar, kunnen we ergens anders heen?”

Terug met beide benen op de Amerikaanse grond: “Waar het op uit kan draaien, is zoiets als wat de stad New York nu bestudeert: dat steden met gerichte programma’s komen en de onplezierigste gevolgen van de veranderingen in de overstromingsverzekering verzachten. In Miami hebben ze bijvoorbeeld ‘Miami voor altijd’-leningen uitgeschreven, met dat geld wordt de stijging van de onroerendgoedbelasting verzacht die in heel de stad nodig is als bescherming tegen het water.”

Dat zijn plaatselijke lapmiddelen, maar zo gaat het in Amerika: “Je hebt een programma dat structureel niet deugt, niemand kan de ­politieke wil opbrengen het in orde te maken, dus je doet iets anders, doorgaans iets waardoor een of andere groep belastingbetalers een heleboel geld moet neerleggen. Want zo vastgelopen als ons politiek systeem nu is... Ik ben ieder jaar stomverbaasd dat de overstromingsverzekering opnieuw door het Congres voor een jaar wordt goedgekeurd.”

Zandzakken halen

In Canarsie is Dorothy Lee ondertussen met kleinere problemen bezig.

“Laatst regende het en mijn garage begon alweer onder te lopen. Niet zo erg als met Sandy, maar het kwam wel binnen. Toen dacht ik: man, ik moet toch eens van die zandzakken halen. En de afvoer op tijd schoonmaken, daar komt voortdurend zand in te zitten. Huiseigenaar zijn, het is waardeloos.”

Lees ook: Arcadis mag New York droog gaan houden

Na New Orleans moeten Nederlandse ingenieurs nu New York behoeden voor overstromingen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden