Brexit

Wie kan Boris Johnson nog tegenhouden?

Premier Boris Johnson bij zijn ambtswoning Beeld EPA

De Britse premier Boris Johnson verraste woensdag vriend en vijand door het Britse parlement ruim een maand op te schorten, waardoor het nauwelijks meer tijd heeft om over brexit te debatteren. Kan zijn opzetje nog teruggedraaid worden?

Het Lagerhuis

De Britse oppositie zag de verrassende en ­uiterst provocatieve actie van Johnson van woensdag niet aankomen. In één klap halveerde hij het aantal zittingsdagen in het ­Lagerhuis tot de brexit-deadline, 31 oktober. Hierdoor heeft het parlement nauwelijks meer tijd om over de brexit te debatteren. Achter de schermen overleggen Labour, de Schotse nationalisten en de Liberaal Democraten koortsachtig over een tegenzet. 

Makkelijk gaat dat niet, aangezien de partijen er tot nu toe niet in slagen een front te vormen tegen Johnson. “Wat de premier deed, druist in tegen alle afspraken. Reken maar dat we met iets komen wat hij niet ziet aankomen”, zei LibDems-leider Jo Swinson tegen de BBC. In de praktijk lijkt het erop dat de oppositie zich met een plastic mesje een weg door het regenwoud probeert te banen.

Wat voor de hand ligt, is dat de oppositie dinsdag, de eerste dag na het zomerreces, een spoeddebat aanvraagt. Tijdens dat debat kunnen ze proberen via een amendement de ­controle over de Lagerhuis-agenda over te ­nemen, zoals dat ook in het voorjaar al eens gebeurde. Dat geeft de oppositie de mogelijkheid om zelf wetsvoorstellen te doen. En via een wetsvoorstel kunnen ze de regering dwingen om de EU om uitstel van de brexit te vragen, waarmee een no-dealbrexit voor­lopig van de baan is.

De minimale meerderheid van Johnson – één zetel – biedt mogelijkheden. Er zijn voldoende Conservatieve parlementariërs die ook woedend zijn over de machtsgreep van hun eigen premier. Nadeel is alleen dat er bijzonder weinig tijd is; zo’n wetsvoorstel voor uitstel moet in een paar dagen door Lagerhuis én Hogerhuis. En de regering van Johnson zou dit proces kunnen vertragen door het voorstel te filibusteren, eindeloos amendementen voorstellen, tot er geen tijd meer is. De andere optie is een motie van wantrouwen, maar omdat de oppositie het niet eens

is over wie een daarna te vormen interim-­regering moet leiden, lijkt ook die route op dit moment niet kansrijk. En komt er geen ­interim-regering, dan kan Johnson alsnog ­verkiezingen uitschrijven. Hij staat in de ­peilingen op 34 procent, gevolgd door Labour op 21 procent.

Labour-leider Jeremy Corbyn in Schotland, samen met de Schotse labour-leider Richard Leonard. Beeld Getty Images

De rechter

Ondertussen zoeken verschillende advocaten en politici de rechter op, in de hoop dat die Johnson kan terugfluiten. In Schotland is direct een zaak begonnen, aangespannen door 74 parlementariërs en Hogerhuisleden, om het opschorten van het parlement onwettig te laten verklaren. Ook in het Noord-Ierlse Belfast is zo’n zaak begonnen. Gezien de haast zullen rechters zich er al snel over ­moeten uitspreken.

Mocht de regering verliezen, dan gaat ze ongetwijfeld in hoger beroep tot aan het Supreme Court, het hooggerechtshof in Londen.

Ook zakenvrouw Gina Miller heeft zich weer in het juridische spel gemengd. Zij won in 2017 een zaak tegen de regering en dwong daarmee premier May het parlement toestemming te vragen om de uittredings­­-

pro­cedure voor de brexit te starten. “Wat Johnson heeft gedaan, heeft meer weg van een dictatuur dan van een democratie. Daarom moet een rechter zich erover uitspreken”, zei Miller. 

Verschillende juridische experts kunnen zich echter moeilijk voorstellen dat de rechter Johnsons stap verbiedt. “Hoewel die stap politiek schokkend is, schendt hij geen precedent”, zei Lord Sumption, tot vorig jaar rechter van het hooggerechtshof. “Een rechtbank is er niet om te bepalen wat goede politieke redenen zijn om zoiets te doen, of slechte politieke redenen. Ik denk daarom dat de kans uiterst klein is dat deze zaak het redt.”

Gina Miller verlaat radio- en televisiestudio's in Londen Beeld REUTERS

De samenleving

Direct nadat de koningin haar officiële toestemming gaf om het Britse parlement op te schorten, barstten veel Britten in woede uit. Een petitie om Johnson tegen te houden, haalde in korte tijd meer dan anderhalf miljoen handtekeningen op. Ook demonstreerden woensdagavond spontaan tienduizend mensen voor het parlement en morgen volgen er meer demonstraties.

Toch lijkt de volkswoede weinig op te leveren. Er zijn in de afgelopen jaren al meerdere grote demonstraties geweest die honderdduizenden Britten naar Westminster brachten, maar hoe controversieel de regering zich ook opstelde, ze liet zich door geen demonstratie of petitie van de wijs brengen.

Daarnaast zijn de anti-brexitdemonstraties tot nu toe altijd uiterst beleefd verlopen. Britten staan erom bekend hun woede liever met scherpe en ­humoristische spandoeken te uiten, dan met molotov-cocktails te gooien. Daarnaast zakte de beleefde Britse volks­woede na een demonstratie ook weer weg.

Paul Mason, een bekende commentator op televisie en een aanhanger van Labour-leider Jeremy Corbyn, riep de Britten in het BBC-programma ‘Newsnight’ op tot een massale volksopstand. “We moeten zo lang mogelijk vreedzaam de straat op gaan, totdat dit stopt. Dit heeft niets meer met democratie te maken wat hier gebeurt.” Voorlopig voelt Downing Street zich nog onvoldoende onder druk ­gezet door de samenleving om van koers te veranderen.

Ant-Brexit demonstranten in een protestmars van het parlement naar Downing Street Beeld AFP

Lees ook:

Hoe Boris Johnson de Britse Donald Trump werd

Boris Johnson werd in juli met een grote meerderheid verkozen tot premier van Groot-Brittannië. Twee biografen leggen uit hoe het ongelukkige kind Al Johnson veranderde in de snoevende politicus Boris Johnson. En hoe hij op een achternamiddag besloot voor de brexit te zijn. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden