Hervorming

Wie in Italië wordt aangeklaagd, wacht soms bijna tien jaar op een vonnis. Premier Draghi wil dat veranderen

Een kleine eurosceptische groep verzet zich in het Italiaanse parlement tegen de hervorming van de rechtstaat.  Beeld Mondadori Portfolio/Getty Images
Een kleine eurosceptische groep verzet zich in het Italiaanse parlement tegen de hervorming van de rechtstaat.Beeld Mondadori Portfolio/Getty Images

De Italiaanse rechtstaat moet beter en vooral sneller functioneren. Met dat doel voert premier Mario Draghi een juridische hervorming door.

Als één Italiaan weet hoe belangrijk het is dat rechtszaken in zijn land beduidend korter gaan duren, dan is het Luigi Mazzei wel. De 58-jarige ondernemer werd in 2011 gearresteerd op verdenking van faillissementsfraude, belastingfraude en valsheid in geschrifte. Mazzei had destijds in Zuid-Italië een groep bedrijven in de bouw en de toerismesector.

‘Mijn justitiële lijdensweg heeft bijna tien jaar geduurd’

In eerste aanleg kwam in 2017 zijn veroordeling, alleen voor frauduleus faillissement. De vrijspraak in hoger beroep volgde pas vier jaar later, afgelopen juni. “Het is een hel geweest”, zegt Luigi Mazzei aan de telefoon vanuit de Calabrische gemeente Lamezia Terme. “Mijn justitiële lijdensweg heeft bijna tien jaar geduurd. Dat is verschrikkelijk lang. Het was absurd, dramatisch en pijnlijk.”

Mazzei vertelt hoe hij al die jaren als verdachte door iedereen werd gemeden als de pest: “Voor mijn omgeving was ik een misdadiger nog voor ik was veroordeeld”. De bank kon geen zaken meer met hem doen, oude zakenpartners verdwenen, vrienden gaven niet thuis. “Ik werd volledig buitengesloten.”

Zijn huwelijk bleek niet bestand tegen alle stress. “Dat is het ergste. Mijn kinderen waren nog klein toen de rechtszaak begon. Ik ben mijn gezin kwijtgeraakt.”

Justitie is een politiek beladen thema

De ondernemer is een van de talloze burgers wier leven is ontwricht door de supertrage procesgang in Italië. Rechtszaken duren in dit land grofweg twee keer zo lang als in Spanje of Duitsland. Met name de zaken in hoger beroep nemen te veel tijd in beslag. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft daar bij Rome al ruim duizend keer over geklaagd.

Maar regeringspartijen bleken nooit in staat daar verbetering in te brengen, omdat justitie al decennia zo’n politiek beladen thema is. Denk bijvoorbeeld aan Tangentopoli, waarin de wijd verbreide corruptie in het politieke bestel dertig jaar geleden werd aangepakt. En aan Silvio Berlusconi, de mediamagnaat die daarna in politieke gat sprong en in zijn jaren als premier om de haverklap voor de rechter moest verschijnen en magistraten uitmaakte voor ‘communisten’.

Nu de technocratische premier Mario Draghi bijna alle politieke partijen in zijn regering bij elkaar heeft weten te krijgen, lijkt het eindelijk wél te lukken met deze essentiële hervorming. Met veel dank aan de Europese Unie, die de Italiaanse regering in ruil voor een regen aan miljarden uit het coronaherstelfonds onlangs heeft laten beloven snel werk van de justitiële hervorming te maken.

Duizenden Italiaanse bedrijfjes zullen kunnen groeien

Want een soepel draaiend, efficiënt rechtssysteem waarop burgers en bedrijven kunnen vertrouwen zal de Italianen en hun economie echt goed doen. Het land wordt onder andere aantrekkelijker voor buitenlandse investeerders die nu nog bang zijn in slepende, dure rechtszaken verstrikt te raken. En duizenden Italiaanse bedrijfjes zullen kunnen groeien. De schatting is dat het bbp er met 1 procent door kan toenemen – ongeveer 16 miljard euro dus.

Premier Draghi weet dat en koos in februari, toen hij aantrad, direct al Marta Cartabia als zijn partijloze minister van justitie. Zij was voorheen voorzitter van het Constitutionele Hof en geeft de hervorming gestalte. Deze week is er in het parlement over het eerste, brede pakket aan maatregelen gestemd. Na de zomerstop volgt de rest en in de herfst moet de hele hervorming door de parlementsleden zijn goedgekeurd.

Ondernemer Luigi Mazzei is enthousiast. “Uitstekend dat Draghi de trage rechtszaken onmiddellijk aanpakt. Dat er soms wel een halfjaar tussen mijn zittingen zat, dat was om gek van te worden. Had mijn proces veel korter geduurd, dan was ik er met mijn bedrijven en gezin ongetwijfeld beter uitgekomen.”

Meer taakstraffen en schikkingen

De hervorming van de rechtsgang moet de duur van een strafzaak met 25 procent bekorten en die van een civiele rechtszaak met 40 procent. Dat zal geleidelijk gaan, in vijf jaar. Het eerste pakket maatregelen betreft het strafrecht. Het hoger beroep in strafzaken duurt in Italië gemiddeld 850 dagen, terwijl het Europese gemiddelde 104 dagen is.

Minister Marta Cartabia heeft bepaald dat het proces stopt als zo’n zaak in hoger beroep niet binnen twee jaar en daarna, bij het hof van cassatie, niet binnen één jaar is afgerond. Dat geldt niet voor misdrijven waar een levenslange straf op staat. Zaken die draaien om seksueel geweld, maffia, terrorisme en drugshandel krijgen wat meer tijd.

Verder houdt de ‘Cartabia Hervorming’ in dat er vaker taakstraffen voor minder ernstige misdaden worden uitgedeeld om die zaken uit de zwaar overbelaste rechtbanken te houden. Strijdende partijen worden fiscaal gestimuleerd hun geschillen met behulp van een mediator op te lossen. En de afzonderlijke zittingen moeten inhoudelijk efficiënter worden.

Bovendien wordt het justitiële systeem verder gedigitaliseerd, en versterkt met ruim 20.000 nieuwe mensen. Dat is bijna een verdubbeling van het huidige administratieve personeel. Voor die extra mankracht wordt 2.3 miljard uit het EU-Herstelfonds gebruikt.

Lees ook:
Draghi wil met EU-coronageld Italië een nieuw gezicht geven: modern, welvarend en productief

Het lot van ons land hangt ervan af, zegt de Italiaanse premier Draghi over de miljarden uit het EU-herstelfonds. Het parlement steunt zijn bestedingsplan.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden