null Beeld
Beeld

De MegastadJohannesburg

Wie in het drooggelegde Johannesburg aan alcohol wil komen, moet om thee vragen

Ik had met wat vrienden af­gesproken voor een nieuwjaarslunch op het terras van een restaurant in Johannesburg. Er kwam een serveerster aan onze tafel staan. Een vriendin vroeg haar met een betekenisvolle glimlach: “Wat voor thee schenken jullie precies?”

De serveerster vertrok geen spier. “Zwarte thee en rooibos”, antwoordde ze. Mijn vriendin wees het restaurant rond. Plots viel het ook mij op dat opvallend veel mensen aan tafeltjes om ons heen een grote theepot voor zich hadden staan. Dus vroeg mijn vriendin weer: “Jullie serveren geen speciale thee?” Het antwoord bleef ‘nee’. Later hoorden we via via dat theepotten met speciale inhoud alleen voor vaste klanten waren, die de eigenaar van het restaurant vertrouwde.

De Zuid-Afrikanen hebben het werkwoord teapotting bedacht

Er bestaat een nieuw werkwoord in Johannesburg: teapotting. Zuid-Afrika bevindt zich momenteel in het hart van een tweede coronagolf. Restaurants en cafés in Johannesburg mogen om economische redenen open zijn, maar alleen tot acht uur ’s avonds. Én er geldt sinds 28 december, net als halverwege 2020, een alcoholverbod. Dat is nodig om zoveel mogelijk ziekenhuisbedden vrij te maken voor coronapatiënten. Normaal is 20 tot 30 procent van de ziekenhuisopnames in een stad als Johannesburg alcoholgerelateerd.

Teapotting of theepotten is het serveren van wijn of bier in een theepot, zodat het minder in het oog springt. De methode is sinds de eerdere drooglegging in 2020 ingeburgerd geraakt. Zo sterk zelfs dat de Zuid-Afrikaanse minister van politie bij de herinvoering van het alcoholverbod restaurants expliciet waarschuwde “geen alcohol in theepotten of flessen met een label ‘alcoholvrij’ te gieten”. “We kennen jullie trucs”, zei hij. Het zette weinig zoden aan de dijk.

Ook menig slijterij houdt zich niet aan de regels. Prijzen zijn gestegen, maar wie geld heeft, kan met enig doorzettingsvermogen en de juiste contacten nog best aan drank komen. De elite in Johannesburg doet alsof ‘de zwarte markt’ typisch iets voor de armere townships is, terwijl vooral slijters in chique buurten hun waar momenteel via de achterdeur verkopen. Zo had ik vorig weekeinde een etentje bij een bevriend stel in de tuin. Ik was nog niet binnen of er schoot een kurk uit een champagnefles. Daarna kreeg ik een biertje. De flessen wijn stonden nog koud te worden. De slijter om de hoek ‘was feitelijk nooit dicht gegaan’, legden ze uit.

Dorstige Johannesburgers groeven een tunnel tot onder een drankwinkel

In de townships van Johannesburg bloeit niet alleen de illegale drankhandel, maar is ook het goedkopere zelf stoken van alcohol populair. De ananas is daarbij in trek. De schil van die vrucht bevat een gist waarmee alcohol valt te maken. In april vorig jaar schoot de verkoop van ananassen in Zuid-Afrika daarom omhoog van 10.000 naar 90.000 stuks per dag. De prijs ging anderhalf keer over de kop. En er waren ook nog de dorstige Johannesburgers die in juni een meterslange tunnel groeven tot recht onder een gesloten drankwinkel. Ze stalen 15.000 euro aan whisky en gin.

En toch werkt het alcoholverbod wel. Het aantal ziekenhuisopnames dat aan alcohol is gerelateerd, is ook de laatste weken weer gedaald. Want wie na een middagje ‘theedrinken’ niet meer op zijn benen kan staan, valt natuurlijk alsnog op. Het alcoholverbod mag Johannesburg niet volledig droogleggen, maar een matigende invloed op de inname heeft het verbod dus wel. Goed nieuws uiteraard. Maar toch ben ik blij dat ik een adresje heb waar ik over twee weken voor mijn ­bescheiden verjaardagsfeestje ­gewoon een paar flessen goede wijn kan halen.

Uitdijende metropolen bieden een groeiend deel van de wereldbevolking onderdak. Hoe houden de mensen het daar leefbaar? Trouw-correspondenten doen wekelijks verslag uit hun eigen megastad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden