Aanhangers van Biden en Trump op een kruispunt in Palm Harbor, Florida.

AnalyseVerkiezingen VS

Wie er ook wint, de VS blijven verdeeld

Aanhangers van Biden en Trump op een kruispunt in Palm Harbor, Florida.Beeld EPA

De democratie in de VS ligt er niet goed bij: de campagne ging nauwelijks over de inhoud, maar vooral over de procedures van de verkiezingen zelf.

Verkiezingen zijn het feest van de democratie, schreef ooit een politiek commentator van Trouw. Maar de feeststemming moet het in de Verenigde Staten vooralsnog afleggen tegen beklemming, boosheid en bange voorgevoelens. Voor veel kiezers voelt de stembusstrijd als een soort eindstrijd: wint de andere kandidaat, dan is alles verloren.

De afgelopen dagen trokken president Donald Trump en zijn uitdager Joe Biden nog een eindsprint. Trump deed haast alle swing states aan. Biden, die in de peilingen aan kop gaat, concentreerde zich op Pennsylvania, de staat die weleens de doorslag zou kunnen geven.

Veel twijfelende kiezers zijn er ook daar niet meer; de peilingen zijn al maanden stabiel. De campagne leek zo wel een loopgravenoorlog, waarbij grof geschut slechts beperkte terreinwinst opleverde, maar wel veel schade in het andere kamp.

Discussie over de spelregels

Inhoudelijk zullen kiezers niet veel wijzer zijn geworden. De Republikeinse partij nam zelfs niet de moeite om een verkiezingsprogramma op te stellen. De meeste discussie ging over de spelregels van de verkiezingen zelf. Welke stemmen tellen straks mee? Zijn de kiezers bereid om winst van de tegenstander te accepteren?

“Direct na de verkiezing zetten we al onze advocaten in”, beloofde Trump zondag. Hij is al maanden bezig om poststemmen verdacht te maken als een poging van de Democraten om te frauderen. De legers advocaten die klaarstaan zijn één ding, maar Amerikanen maken zich vooral ook zorgen over de gewapende rechtse milities in het land. Hoe reageren die als Donald Trump een eventueel verlies niet toe zou willen geven, of zichzelf prematuur tot winnaar uitroept?

De grimmige sfeer kwam onder andere tot uitbarsting in Texas, waar Trump-aanhangers vrijdag een bus klemreden van de Biden-campagne, die daardoor enkele evenementen moest afblazen. De president juichte de actie op Twitter toe. Eveneens in Texas probeerden Republikeinen maandag bij de rechter nog – tevergeefs – 127.000 al uitgebrachte stemmen uit een overwegend Democratisch district om technische reden ongeldig te laten verklaren. 

Pogingen om de opkomst te dempen

De ‘geconcentreerde Republikeinse poging om het moeilijker te maken om te stemmen’ is ‘zonder enig precedent’, aldus voormalig Republikeins adviseur Trevor Potter deze week tegenover journalistiek platform Politico. Want hoewel ook de Democraten geslepen machtspolitici in de gelederen hebben die graag hard spel spelen, zijn deze verkiezingen geen strijd tussen twee partijen die elkaar met gelijke wapens bestrijden. De realiteit is dat vooral Republikeinse politici overal met procedurele ingrepen de opkomst proberen te dempen.

Dat heeft er waarschijnlijk mee te maken dat de Republikeinse achterban smal is geworden: een coalitie van voornamelijk witte, conservatieve en lager opgeleide kiezers op het platteland, die demografisch in de verdrukking zit. Dat de Republikeinen landelijk niet de meeste stemmen zullen halen, staat al wel vast; dat lukte ze sinds 1988 sowieso nog maar één keer. Maar het Amerikaanse kiessysteem, dat dunbevolkte staten bevoordeelt, zou Trump alsnog de zege kunnen bezorgen. Dan moeten de Republikeinse bolwerken wel koste wat koste behouden worden; dat verklaart de pogingen om het Democratische kiezers daar moeilijk te maken. Dat de Democraten zich de afgelopen jaren nadrukkelijk op hun hoger opgeleide, etnisch diverse, stedelijke achterban entten, geeft Trumps aanhangers bovendien het gevoel dat ze veel te verliezen hebben.

De politieke polarisatie blijft, wie er ook wint

Als Trump wint, mag Amerika zich waarschijnlijk opmaken voor verdere Republikeinse pogingen om de spelregels van de democratie naar hun hand te zetten. Maar als hij verliest, is die democratie niet ineens in veilige haven: de grieven van de witte arbeidersklasse blijven bestaan, de politieke polarisatie ook.

Als Biden wint, belooft hij de politiek terug te brengen naar een tijd waarin er nog samengewerkt werd. Maar die belofte lijkt voorbij te gaan aan het gevoel dat Amerika’s politieke systeem van twee extreem gepolariseerde politieke partijen steeds minder in staat is om de problemen en tegenstellingen van het land te kanaliseren, en hervormd moet worden. Het is een open vraag of de relatief kleurloze zeventiger Biden, die de Democraten vooral tot leider kozen omdat hij de beste kans leek te hebben om Trump te verslaan, daartoe in staat zou zijn.

Lees ook:

De erfenis van vier jaar Trump: rechtse rechters, CO2 en een handelsoorlog

Veel beleid heeft Trump er eigenlijk niet doorheen gekregen in zijn eerste termijn. Drie terreinen vormen een uitzondering: het milieu, de rechtbanken, en de economie. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden