ReportageWit-Rusland

Wie durft nog, nu de oppositieleider Wit-Rusland is ontvlucht? ‘Na de demonstraties komen ze ons halen’

Aanhangers van de oppositiepartij in Wit-Rusland houden president Loekasjenko verantwoordelijk voor stembusfraude tijdens de verkiezingen van afgelopen week.Beeld AFP

Twee dagen na de presidentsverkiezingen is het symbool van de Wit-Russische oppositie, Svetlana Tichanovskaja, haar land ontvlucht. Minsk blijft in chaos achter.

Hoewel het internet in de stad al dagen plat ligt is de videoboodschap van Svetlana Tichanovskaja aangekomen in Minsk. De Wit-Russische oppositiekandidate vertelde haar kiezers gisterochtend dat ze omwille van haar kinderen vrijwillig was uitgeweken naar de Litouwse hoofdstad Vilnius. In een tweede video die intussen is opgedoken leest zij een brief voor waarin ze haar aanhangers oproept niet tegen de politie in te gaan. “Je kon zien dat ze gedwongen werd die tekst voor te lezen”, zegt oppositie-activiste Daria Vasiljeva. “De autoriteiten hebben haar het land uitgegooid en gedreigd haar man iets aan te doen.”

Een dag eerder nog had Tichanovskaja, die namens de oppositie deelnam aan de presidentsverkiezingen, strijdbaar protest aangetekend tegen de verkiezingsuitslag van zondag. Haar man – een bekende blogger – is al in mei gevangen gezet door het regime. Toen zijn vrouw zich in zijn plaats kandideerde kreeg ze mensenmassa’s op de been. Diezelfde mensen gaan nu de straat op om te protesteren tegen vermeende verkiezingsfraude van president Loekasjenko. De autoriteiten schuwen hard politie-optreden niet.

IJzeren greep

Daria Vasiljeva werpt zich op als leider van een tiental vrijwillige verkiezingswaarnemers, die samenscholen in een appartement in Minsk. Ze komen in tweetallen en gaan na afloop op dezelfde manier weer naar buiten: dit om de KGB niet op ideeën te brengen, leggen ze uit. De veiligheidsdienst van Wit-Rusland houdt de stad in een ijzeren greep, onder meer door verkiezingswaarnemers op te pakken. En door het internet uit te schakelen. Toch slagen enkele technische handigerds erin af en toe online te gaan.

Op een van de oppositie-kanalen verscheen een oproep tot staking. Als de werknemers van de talrijke fabrieken in Minsk zich zouden voegen bij het straatprotest zou dat het regime lastig kunnen maken. De opposanten hebben de oproep gezien, zeggen ze, namelijk op het kanaal van Nexta, een Wit-Russische blogger die vanuit Polen publiceert. Maar wie die oproep deed? Er ontstaat een discussie, geen van de groepsleden weet het. Tichanovskaja was het niet. “Zij heeft alleen gezegd dat we op onszelf moeten letten”, aldus Vasiljeva. Een ander groepslid beweert dat er in een fabriek zou worden gestaakt, maar welke weet hij niet precies.

Inwoners van de Wit-Russische hoofdstad Minsk leggen bloemen op de plaats waar een aanhanger van de oppositie werd gedood.Beeld EPA

Bij de grootste fabriek van de stad, de tractor-fabriek, is de situatie op het eerste gezicht zoals gewoonlijk. Werknemers lopen af en aan door de hoofdingang onder twee torens in Stalinistische stijl. Praten doen ze niet graag, zo blijkt: vragen over een staking wimpelen ze vriendelijk doch dringend af.

Onverbiddelijk ontslag

Alleen een tweetal jongemannen wil wel iets zeggen - mits op het parkachtige terrein bij het metrostation en zonder achternaam. “Er wordt onderling veel over gepraat”, zegt de 29-jarige Artjom. “Maar het blijft bij praten. Ik zie niemand iets doen.” Hoewel de fabrieksleiding zich niet heeft uitgesproken over de situatie weet iedereen dat op staken onverbiddelijk ontslag staat, legt de werknemer uit. “Minstens zeventig procent moet dan meedoen.” Of zoiets staat te gebeuren? “Kom morgen maar terug, of overmorgen.”

Dan rent plotseling een man langs. “Ga staken!” roept hij de werknemers toe die het metrostation inlopen. Op hetzelfde moment is hij verdwenen. Waarom wordt gauw duidelijk: achter de bosjes staan drie legergroene arrestatiebussen paraat.

(Op onderstaande reportage die de BBC maakte in het gesloten land is te zien hoe de politie met harde hand in slaat op demonstranten)

De verkiezingswaarnemers in het appartement zijn nog te vol van de verkiezingsfraude om na te denken over de vraag of een staking effectief zou zijn. Enkelen van hen gaan ook komende nacht weer de straat op. “Het is de enige manier om onze woede te uiten”, zegt Daria Vasiljeva. Een van de groepsleden toont een filmpje van het nachtelijke protest, waarbij internationale camera’s ontbreken. De demonstranten hebben barricades opgeworpen met bankjes en winkelwagentjes. De politie gooit met geluidsgranaten. Plots rijdt er een auto vanuit de demonstranten dwars door het politiekordon, waarbij een aantal agenten wel gewond moet zijn geraakt. “Met het protest vertragen we de politie”, zegt Daria Vasiljeva. “Zodra de demonstraties voorbij zijn zullen ze ons komen halen.”

Lees ook:

De demonstraties in Wit-Rusland gaan door. ‘We moeten blijven protesteren tot er iets verandert’

Ondanks hard optreden van de politie en dreigementen van president Loekasjenko gaan de protesten tegen de verkiezingsuitslag in Wit-Rusland door.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden