Klinische vaccintest

WHO gaat ebolavaccins testen in Oeganda: ‘Je ontkomt niet aan ethische dilemma’s’

In het centrale district Kassanda in Oeganda haalt een man een nieuwe doodskist op bij een timmerwerkplaats. De kist is bedoeld voor de begrafenis van een ebola-slachtoffer. De ziekte verspreidt zich via lichaamsvocht, wat betekent dat ook overleden slachtoffers nog besmettelijk kunnen zijn.  Beeld AP
In het centrale district Kassanda in Oeganda haalt een man een nieuwe doodskist op bij een timmerwerkplaats. De kist is bedoeld voor de begrafenis van een ebola-slachtoffer. De ziekte verspreidt zich via lichaamsvocht, wat betekent dat ook overleden slachtoffers nog besmettelijk kunnen zijn.Beeld AP

De Wereldgezondheidsorganisatie begint volgende week met klinische vaccintests in het door ebola getroffen Oeganda. ‘Dit is voor de bevolking daar noodzakelijk en zinvol.’

Joris Belgers

Oeganda kampt sinds september met een uitbraak van het uiterst dodelijke ebolavirus, waaraan inmiddels 55 mensen zijn overleden. Er zijn nu 141 bevestigde gevallen, waarvan 20 besmettingen zijn aangetroffen in miljoenenstad Kampala. Toch is de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) niet bang dat deze uitbraak zal uitgroeien tot een verwoestende pandemie, zoals die in West-Afrika in 2013-2016, toen een andere variant van het virus aan meer dan 11.000 mensen het leven kostte.

Daar is ook geen reden toe, zegt Martin Grobusch, hoogleraar tropische geneeskunde, verbonden aan het Amsterdam UMC, die de situatie nauwlettend in de gaten houdt en een afvlakkende besmettingscurve ziet.

De Oegandese overheid zegt de uitbraak onder controle te hebben. Daarbij zijn geen halve maatregelen genomen. Zo geldt een inreisverbod en een avondklok in de twee districten waar de eerste gevallen werden gedocumenteerd, en zijn cafés en kerken gesloten. Na een twee jaar durende schoolsluiting wegens het coronavirus – de langste ter wereld, gaan volgende week de scholen wederom dicht.

Uitgelezen kans

Deze zogeheten Soedan-variant is al een tijd niet in deze mate opdoken, waarmee de uitbraak kans biedt om experimentele vaccins die al een tijd op de plank lagen eindelijk in de praktijk te testen, zegt Grobusch. Dat klinkt wat cru, maar je hebt nu eenmaal ziektegevallen nodig om een vaccin te ontwikkelen. Volgende week zullen de eerste ladingen met klinische vaccintests worden verscheept, zei WHO-baas Tedros Adhanom Ghebreyesus woensdag.

De WHO gaat ook naar Oeganda omdat een uitbraak in het toegankelijke land een klinische test vergemakkelijkt: het is er eenvoudiger een testinfrastructuur op te tuigen dan in een afgelegen regenwoud, waar het virus normaliter opduikt.

Is het niet wrang dat de Oegandese bevolking wordt gebruikt voor het testen van een vaccin van een westerse farmaceut? “Ebolavaccins zijn er vooral om uitbraken ter plekke in te dammen. Dit gaat later niet voor grof geld verkocht worden aan toeristen”, zegt Grobusch. “Dit is iets wat vooral voor de bevolking daar noodzakelijk en zinvol is. Er zijn uitbraken geweest van de Zaïre-variant, die snel onder controle konden worden gebracht dankzij soortgelijk onderzoek. Daarbij is het ook niet zo dat westerse consortia Oeganda binnendringen en met de onderzoeksdata verdwijnen. Dit onderzoek wordt geleid door Oegandese wetenschappers.”

Dubbelblind testen

Toch kleven er zeker ethische dilemma’s aan klinisch vaccinonderzoek, zegt Grobusch. Dat je de ziekte nodig hebt om een werkend vaccin tegen die ziekte te ontwikkelen, is één ding. Dat je dubbelblind moet testen – dat er dus een groep is die denkt te zijn gevaccineerd maar dat in werkelijkheid niet is –, is een tweede. Je ontkomt daar moeilijk aan, zegt hij. Overigens krijgt die controlegroep een paar dagen later wél het echte vaccin toegediend, voegt hij toe.

Over de risico’s op bijwerkingen worden de testdeelnemers goed voorgelicht, zegt hij, erop wijzend dat een vaccin preventief is. Het onderzoek wordt uitgevoerd onder mensen die mogelijk zijn blootgesteld aan het virus, zoals zorgmedewerkers of nabestaanden van een overleden patiënt. “Er wordt niet getest op koortslijdende ebolapatiënten die al in het ziekenhuis liggen.”

Bovendien worden ebolavaccins eerst getest op apen, waarbij de ziekte een vergelijkbaar verloop heeft als bij mensen. “En daarbij: mogelijke bijwerkingen zullen waarschijnlijk altijd opwegen tegen de vijftig procent kans die er is aan de ziekte te overlijden.”

Lees ook:

‘Ebola is nu behandelbaar als je er vroeg bij bent’

“Toen ik in 2007 begon tijdens de eerste ebola-uitbraak was het een onbehandelbare dodelijke ziekte. Het is nu behandelbaar. Er zijn vaccinaties. Het sterftecijfer is laag als we er snel bij zijn. Ebola is dan zelfs te genezen.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden