Vaccinatie

Westen wint aan invloed met vrijgave van patenten

null Beeld AFP
Beeld AFP

Het rijke Westen hield lange tijd het vrijgeven van patenten van coronavaccins tegen. Maar met Bidens besluit komt daar verandering in.

De Amerikaanse president Biden heeft met zijn besluit om bij de Wereldhandelsorganisatie (WTO) te pleiten voor het vrijgeven van de patenten voor de ontwikkeling van coronavaccins een grote koersverandering teweeggebracht. De coronacrisis in de wereld is zo acuut en ernstig, dat nu ook de Amerikanen het nut inzien van het delen van patenten met de WTO.

Als de VS hun zin krijgen bij de WTO, hoeven bedrijven die gebruik willen maken van de nu beschermde vaccintechnologie zich geen zorgen meer te maken over eventuele rechtszaken wegens inbreuken op de intellectuele eigendomsrechten.

De directeur-generaal van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), Tedros Adhanom Ghebreyesus, roemde Bidens besluit als een ‘monumentaal moment in de strijd tegen corona’, en noemde het een voorbeeld van ‘de wijsheid en het morele leiderschap van de VS’. Het voorstel om patenten te delen kwam overigens van India en Zuid-Afrika.

De Franse president Emmanuel Macron kon donderdag niet achterblijven, en gaf ook zijn zegen aan het vrijgeven van patenten. Volgens hem ‘spreekt het voor zich’ dat de vaccins toegankelijk worden voor de hele wereld, en niet alleen voor de rijke landen. Daarmee liep Macron vooruit op de ontmoeting van vrijdag tussen EU-leiders in Portugal. Even later maakte ook Italië bekend het voorstel te steunen.

De Duitse bondskanselier Angela Merkel sprak zich donderdag echter uit tegen het plan, volgens haar is “de bescherming van intellectueel eigendom een bron van vernieuwing, en dat moet in de toekomst zo blijven.” Het vrijgeven van het patent zou ervoor kunnen zorgen dat farmaceutische bedrijven in de toekomst minder geneigd zijn veel geld te investeren in het ontwikkelen van een vaccin.

Belemmeren van de export

Voordat bekend werd dat Duitsland zich tegen het voorstel keerde liet de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen donderdag weten dat de EU bereid is om het Amerikaanse voorstel in beraad te nemen. Maar ze riep de vaccin-producerende landen vooral op om haast te maken met de export en om geen ‘besluiten te nemen die de aanvoer (van vaccins, red.) ondermijnen’. Daarmee verwees ze indirect naar het Amerikaanse vaccinbeleid.

De VS belemmeren de export van vaccincomponenten naar het buitenland via de Defense Production Act, die bedrijven ertoe aanzet om alle overeenkomsten met de VS als eerste na te komen. Mede als gevolg daarvan houden de VS er een enorm vaccinoverschot op na.

Voor de Amerikanen zijn patenten ook doorgaans heilig, ongeacht de schade die het voor de volksgezondheid of andere landen met zich meebrengt. Er waren meer rijke landen die wat voelden voor het vrijgeven van patenten, met name omdat er overal in de wereld nu verschillende varianten opduiken die het vaccinatieprogramma in het Westen bedreigen, maar de VS wilden daar tot nog toe niets van weten. Nu de VS hun bevolking in razend tempo aan het vaccineren zijn, kunnen ze het zich veroorloven om ook andere landen te helpen.

Strijd in de coronadiplomatie

Dat sommige westerse landen nu toch de patenten willen vrijgeven, heeft niet alleen te maken met de opkomst van nieuwe coronavarianten, maar ook met invloed. Terwijl het Westen alle goedgekeurde vaccins opkoopt, verspeelt het ook in rap tempo zijn invloed in armere landen. Die zijn gedwongen om Russische en Chinese vaccins te kopen. Om de strijd in de coronadiplomatie niet te verliezen, is het vrijgeven van patenten een logische stap.

Met de toezeggingen van Amerika en een aantal Europese landen is het patentenprobleem nog niet verholpen. Alle 164 landen die zijn aangesloten bij de WTO moeten hun goedkeuring verlenen en daarbij geldt dat ieder land vetorecht heeft. En ook als alles goed gaat, is het vaccintekort niet onmiddellijk opgelost. Maar weinig landen hebben de technologie in huis om vaccins te produceren. Om dat te kunnen doen moet niet alleen kennis worden gedeeld, maar ook personeel opgeleid worden. De tekorten zullen dus ook in het beste geval nog wel even aanhouden.

Lees ook:
Coronagolf in India overspoelt buurlanden

India is het nieuwe epicentrum geworden van de coronapandemie. Met grote gevolgen voor de buurlanden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden