ReportageNairobi

Wereldtoiletdag: in de sloppenwijken van Nairobi is een blauwe emmer veiliger dan de openbare wc

Openbaar toilet in Nairobi's sloppenwijk Mathare.Beeld Joost Bastmeijer

In de Keniaanse sloppenwijk Mathare moet grof betaald worden om naar een gemeenschappelijke wc te mogen. ‘’s Nachts ga ik niet, dan is het veel te gevaarlijk.’

Nog nooit in haar 32 levensjaren heeft Lidia Mwikali in een huis met een toilet gewoond. Ze was altijd aangewezen op openbare wc’s, emmers of plastic zakken. “Een huis met eigen sanitair is mijn grote wens. Maar ik vrees dat het een droom zal blijven.”

Mwikali woont met haar man en twee zoons in een gehuurde kamer van 2 bij 3 meter in B4, de naam van hun deel van de sloppenwijk Mathare – een wijk aan de oostkant van de Keniaanse hoofdstad Nairobi die niet alleen arm is, maar ook geldt als een van de meest onveilige delen van de metropool. Misdadigers oefenen er hun metier uit en ook de politie zorgt voor grote angst onder de bewoners, omdat de schietgrage agenten regelmatig onschuldige slachtoffers maken.

Mathare is een labyrint van huisjes gemaakt van steen of klei en hout, bedekt met golfplaten. In Mwikali’s kamer staan wat bedden, een hoek is ingericht om te koken, en de eigendommen zijn opgestapeld en hangen aan haken van het plafond. Bij de deur staat een blauwe emmer met deksel, de wc voor ’s nachts. 

“Overdag gaan we naar het openbare toilet, zo’n vijf minuten lopen van hier, maar ’s nachts gebruiken we deze emmer. Ondanks het deksel ruikt het huis ondraaglijk, helemaal als een van ons weer eens diarree heeft. Ik sta vroeg op en ga bij het eerste daglicht met de emmer naar de rivier om hem leeg te kiepen.”

Te groot risico

Net als anderen gebruikt het gezin van Mwikali het toilet alleen overdag als het licht is. Vanwege de coronapandemie is er sinds april een nachtelijk uitgaansverbod. “Maar zelfs zonder avondklok ga ik daar niet in het donker heen. Het is de tijd dat criminelen en politie actief zijn. Ik kan verkracht worden. Het is een veel te groot risico.” 

Het openbare toilet dat ze gewoonlijk gebruikt, heeft twee wc’s en twee douches waarvoor ze het equivalent van 5 eurocent per dag betaalt, zodat het hele gezin er gebruik van kan maken. Dat lijkt niet veel geld, maar anderhalve euro per maand is een flinke uitgave voor het gezin, dat 30 euro huur betaalt, en waarvan de echtgenoot, een afroeparbeider, gemiddeld 50 euro per maand bij elkaar schraapt. Mwikali, secretaresse van beroep, verloor haar baan tijdens de huidige coronapandemie. Een nieuwe vinden lijkt schier onmogelijk. 

Tussen 17 en 232 mensen zijn afhankelijk van een enkel toilet, zo blijkt uit het meest recente onderzoek naar sanitair in Mathare.Beeld Joost Bastmeijer

De toiletten en douches zijn eigendom van een particulier die verantwoordelijk is voor de hygiëne. Maar die laat nogal eens te wensen over. “Zoals je kunt zien en ruiken, gebeurt schoonmaken niet elke dag. Maar het is beter dan niets”, zegt Mwikali. “Het ergste aan gemeenschappelijke toiletten is als ik dringend moet en er een rij voor de deur staat.”

Veel te weinig toiletten

In Mathare, met zo’n half miljoen bewoners, hebben maatschappelijke organisaties, kerken en particulieren weliswaar toiletten gebouwd, maar het zijn er veel te weinig. Toegang tot openbare wc’s is heel verschillend per deel van de wijk. Tussen de 17 en 232 mensen zijn afhankelijk van een enkel toilet blijkt uit het recentste onderzoek (2018) naar sanitair in Mathare. De Amerikaanse onderzoeker Samantha Winter concludeert verder dat 75 procent van de vrouwen in de wijk zeker één keer binnen 24 uur een emmer of plastic zak gebruikt, bij gebrek aan alternatieven. 

Die inhoud van de wc-emmers en plastic zakken, maar ook ander afval wordt gedumpt in de Mathare-rivier. De gelijknamige wijk is in en langs de vallei gebouwd waar de rivier doorheen stroomt. Oude bewoners herinneren zich hoe veertig jaar geleden het rivierwater zo schoon was dat het ongekookt gedronken kon worden. Nu haalt niemand dat in zijn hoofd, ook al omdat er nogal eens lijken uit worden gehaald. 

Waarom blijft Mwikali met haar gezin in Mathare wonen? “Ik ben hier geboren en getogen, mijn ouders wonen hier, het is mijn thuis”, zegt ze en plukt aan haar gezichtsmasker. “We zouden naar het platteland kunnen verhuizen, maar wat begin je daar als je geen land bezit? Bovendien is onderwijs daar slechter dan hier in Mathare. Ik wil mijn kinderen de kans op een beter leven bieden, hopelijk in een huis met wc.”

Wereldtoiletdag

Van de bijna 8 miljard wereldburgers hebben zo’n 2 miljard geen eigen toilet of latrine. Van hen poepen en plassen ruim 650 miljoen in het openbaar, zoals in bosjes of langs waterkanten. Op Wereldtoiletdag, donderdag, vragen de Verenigde Naties aandacht voor het wereldwijde gebrek aan sanitaire voorzieningen. De cijfers van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) en de VN tonen aan dat zo’n 70 procent van de 50 miljoen Kenianen geen toegang heeft tot adequate sanitaire voorzieningen, aangesloten op een riolering.

In stedelijke gebieden gebruiken die mensen meestal emmers en plastic zakken. Op het platteland worden simpele latrines gegraven die echter vaak instorten bij hevige regenval. In beide gevallen vervuilen mensen hun eigen leefmilieu. Slechte sanitaire voorzieningen brengen ziekten met zich mee zoals cholera en tyfus. Kenia telt jaarlijks zo’n 100.000 gevallen van buiktyfus en meer dan 1200 sterfgevallen.

Lees ook: 

Het sanitaire evangelie van dr. Pathak

De 1,2 miljard inwoners van India ondergaan in luttele jaren veranderingen die eeuwenlang ondenkbaar waren. Maar niet alles gaat even snel: tradities zijn taai, hindernissen soms onneembaar. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden