Vaccins

Wereldhandelsorganisatie schort coronapatenten tijdelijk op

WTO-directeur Ngozi Okonjo-Iweala (rechts) wordt gefeliciteerd door de Indiase minister van handel Piyush Goyal.  Beeld AFP
WTO-directeur Ngozi Okonjo-Iweala (rechts) wordt gefeliciteerd door de Indiase minister van handel Piyush Goyal.Beeld AFP

De WTO heeft na lang onderhandelen eindelijk een akkoord bereikt over de ontwikkeling van coronavaccins. Voor sommigen komt de deal te laat en gaat deze ook niet ver genoeg.

Redactie Trouw

De leden van de Wereldhandelsorganisatie (WTO) hebben vrijdag een belangrijk akkoord bereikt over onder meer de patenten op coronavaccins. Die patenten worden tijdelijk opgeschort om zo de productie van de vaccins op te schroeven, zodat die ook de ontwikkelingslanden kunnen bereiken. Ook kunnen arme landen vaccins zelf ontwikkelen en produceren.

Het akkoord kwam heel moeizaam tot stand en WTO-directeur Ngozi Okonjo-Iweala moest er deze week een aantal keer haar nachtrust ervoor opgeven. Het akkoord ging ook over het beperken van overbevissing, de aanpak van voedselschaarste als gevolg van de oorlog in Oekraïne, en het hervormen van het instituut zelf.

India, Zuid-Afrika en een aantal andere armere landen eisten voor een periode van ten minste een jaar vrijstellingen voor patenten en octrooien voor coronavaccins, behandelingen en diagnostiek. Maar hun eisen stuitten op verzet van rijkere landen met een grote farmaceutische industrie, zoals Duitsland.

Vaccins exporteren naar andere landen

Na lang onderhandelen boekten de armere landen succes: zij mogen vijf jaar lang gebruik maken van patenten voor de productie en levering van vaccins zonder toestemming van de patenthouder. Daarnaast mogen de armere landen vervolgens de vaccins exporteren naar andere landen. Binnen zes maanden zullen de WTO-leden een besluit nemen over het opschorten van de patenten voor coronabehandelingen en -diagnostiek.

Toch klinkt er ook kritiek op de deal. Sommige organisaties riepen de leden op de resolutie te verwerpen, omdat de inhoud niet ver genoeg zou gaan. Volgens Artsen zonder Grenzen blijven de monopolies van farmaceutische bedrijven in stand en worden de patenten niet doorbroken.

Artsen zonder Grenzen zegt dat de deal niet geldt voor alle medische hulpmiddelen tegen het coronavirus en dat de overeenkomst niet van toepassing is op alle landen. Daardoor blijven veel, vooral arme mensen wereldwijd verstoken van de medische zorg die nodig is, aldus de organisatie. “We zijn teleurgesteld dat het zelfs tijdens een pandemie die meer dan 15 miljoen mensen het leven heeft gekost, niet is gelukt om tot een echte vrijstelling van intellectueel eigendom te komen.”

Blokkade van een stevigere resolutie

Hulporganisatie Oxfam heeft ook felle kritiek op de deal. Oxfam-medewerker Max Lawson noemde het gedrag van rijke landen bij de WTO ‘ronduit beschamend'. Hij wees erop dat de EU, VS, het Verenigd Koninkrijk en Zwitserland een steviger resolutie hebben geblokkeerd.

Ook India, groot voorstander van het vrijgeven van patenten, stelt dat het akkoord te laat komt. Zo is er op dit moment een overschot aan coronavaccins in de wereld, waardoor er minder behoefte is aan nieuwe fabrieken. Grote farmaceutische bedrijven waren op hun beurt evenmin gelukkig met de deal, omdat zij het een slecht signaal vinden naar de onderzoekers en uitvinders die de coronavaccins onder hoge tijdsdruk hebben ontwikkeld.

Lees ook:

Patenten en een pandemie vormen geen gelukkig huwelijk

Hef gedurende de pandemie het patent op vaccins op, zodat de samenleving optimaal kan profiteren van die kennis. Maar geef de patenthouder daarna de exclusieve rechten terug, bepleiten oud-directeur TTO LUMC/LU Ivo de Nooijer en directeur TTO Erasmus MC Thijs Spigt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden