AnalyseDuitse verkiezingen

Welke trends zijn er te ontdekken in de Duitse verkiezingsuitslag?

Olaf Scholz van de SPD, Annalena Baerbock van de  Groenen, Armin Laschet van de CDU en FDP’er Christian Lindner. Beeld EPA
Olaf Scholz van de SPD, Annalena Baerbock van de Groenen, Armin Laschet van de CDU en FDP’er Christian Lindner.Beeld EPA

Waar in andere Europese landen de kiezers zich in groten getale naar de politieke flanken hebben bewogen, speelden de Duitse verkiezingen van 2021 zich (opnieuw) nadrukkelijk in het midden af. Welke trends zijn er nog meer te zien?

Waar de sociaaldemocratische SPD en de Groenen in 2017 samen op nog geen 30 procent van de stemmen uitkwamen, halen ze nu ruim 40 procent. De christendemocratische CDU/CSU en de rechts-liberale FDP zakten van bijna 44 naar ruim 35 procent; vooral te wijten aan de desastreuze uitslag van de CDU, die slechts de helft van haar kiezers uit 2017 wist te behouden.

De klappen vielen daarnaast op de populistische flanken, waar de radicaallinkse die Linke werd weggevaagd en zelfs de kiesdrempel van 5 procent niet wist te halen. Alleen met dank aan het ingewikkelde Duitse kiessysteem (waarin kiezers twee stemmen mogen uitbrengen) en een gunstige uitslag in drie kiesdistricten in Berlijn komen er uiteindelijk toch 39 Linke-parlementariërs in de Bondsdag.

Recordparlement

De Duitsers hebben een bijzonder kiessysteem, een mengeling van een districten- en een evenredig stelsel, waardoor het aantal zetels in de Bondsdag kan fluctueren. Het minimumaantal afgevaardigden in het parlement is 598, maar dit keer zijn het er veel meer. Met 735 zetels breekt de Bondsdag een nieuw record en is het Duitse parlement een van de grootste ter wereld.

De partij verloor netto aan alle andere partijen, en veel van haar kiezers uit 2017 bleven dit keer thuis. Datzelfde patroon gold voor de rechts-populistische AfD, die alleen wat stemmen van die Linke wist af te snoepen, maar verder vooral kiezers zag weglopen. Doordat de CDU nóg meer verloor, wist de AfD in het oosten van Duitsland toch de grootste te worden in een groot aantal districten, meer nog dan in 2017. Daardoor kleurt de landelijke kieskaart toch deels blauw.

Vooral links lokte kiezers weg bij de christendemocraten

Opmerkelijker dan dat de AfD profiteerde van het verlies van de CDU, was hoe vooral links kiezers bij de christendemocraten wist weg te kapen. Netto vertrokken er zo’n 1,5 miljoen stemmers van de CDU naar de SPD. Nog opmerkelijker – in acht genomen dat CDU en SPD als grote volkspartijen een zelfde soort, vooral oudere kiezers aantrekken – was dat ook de Groenen bijna een miljoen mensen bij de christendemocraten weghaalden.

Want uit de uitslag blijkt óók dat de Groenen (net als soortgelijke klimaatpartijen in andere Europese landen) een heel specifiek electoraat aanspreken. Onder 35-minners is de partij de grootste geworden, en de partij weet vooral hoogopgeleiden te lokken – onder laagopgeleiden had de partij de kiesdrempel niet eens gehaald. Het hoge ‘grachtengordelgehalte’ blijkt ook uit de plaatsen waar de partij het best scoorde: in de grote, progressieve steden zoals Berlijn, Hamburg en ook Frankfurt. Niettemin wist de partij als enige netto overal extra stemmen vandaan te halen.

Goed nieuws voor Friezen en Denen

In het noorden van Duitsland was er voor de Friese en Deense minderheden reden tot juichen: voor het eerst sinds 1949 wist de SSW een zetel in de Bondsdag te halen. Die partij behartigt de belangen van de minderheden in Sleeswijk-Holstein en deed voor het eerst in lange tijd weer mee aan landelijke verkiezingen. Omdat het een partij is die een minderheid vertegenwoordigt, hoeft ze niet te voldoen aan de kiesdrempel van 5 procent.

Lees ook:

Hoe verder zonder Mutti Merkel? ‘Ze lijkt alles op orde te hebben’

Nadia, Hadi en Charlotte mogen voor het eerst stemmen. Ze groeiden op onder bondskanselier Angela Merkel en kunnen zich moeilijk een toekomst voorstellen zonder haar.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden