Kunstervaring

Wegzwijmelen bij Van Gogh. De Nederlandse schilder verovert Amerika – zonder schilderijen

Immersive Van Gogh in Dallas Beeld Seije Slager
Immersive Van Gogh in DallasBeeld Seije Slager

Overal in Amerika schieten ‘Van Gogh Experiences’ als paddenstoelen uit de grond, waarin de getormenteerde kunstenaar zich van zijn instagrambare kant toont.

Seije Slager

Een echte Van Gogh heeft Charlene Silva nog nooit gezien. Waarschijnlijk niet. “Ik heb vroeger wel wat van de grotere kunstmusea in Amerika bezocht, het zou kunnen dat er daar eentje tussen heeft gehangen.”

Vandaag zal ze ondergedompeld worden in het werk van de Nederlandse kunstenaar. Ze is jarig, en van haar vriendin Kim Craig kreeg ze een kaartje voor Immersive Van Gogh, een multimediale beleving gebaseerd op het werk van de Nederlandse kunstenaar. Dochter Tara Huddle is ook mee.

Ze hadden de keuze vandaag, want in Dallas draaien op het moment twee Van Gogh experiences, naast Immersive Van Gogh ook nog Van Gogh – The Immersive Experience, in elkaar gezet door een concurrent. Het fenomeen overspoelt deze herfst heel Amerika. De hype kwam goed op stoom toen een aflevering van Netflix-hitserie Emily in Paris zich deels in een Van Gogh-ervaring afspeelde. Inmiddels bieden vijf verschillende bedrijven in tientallen Amerikaanse steden de Van Gogh-ervaringen aan.

3,2 miljoen kaartjes

De markt lijkt groot genoeg voor al die aanbieders. In september maakte Immersive Van Gogh bekend dat het al 3,2 miljoen kaartjes verkocht had – het leeuwendeel in de VS, een paar in Canada en Dubai, waar ook shows lopen. Al die bezoekers tellen daar, afhankelijk van het arrangement, tussen de 50 en de 100 dollar neer. De productiekosten zijn relatief laag, omdat het werk van Van Gogh rechtenvrij is, en er anders dan bij echte schilderijen geen dure verzekeringen nodig zijn.

Ja, echte schilderijen. Je zou bij al dat onderdompelgeweld bijna vergeten dat er juist nu ook échte Van Goghs zijn te bewonderen in de stad: het Dallas Museum of Art presenteert trots de tentoonstelling Van Gogh and the Olive Groves, waarin de serie olijfboomschilderijen is samengebracht die Van Gogh in zijn laatste levensjaar maakte. ‘Niets kan het origineel vervangen’, aldus het museum.

Dat mag zo zijn, maar daar staat tegenover dat de ‘experiences’ het dan weer veel beter op Instagram doen. Bij de ingang van de tentoonstelling worden bezoekers verzocht om de juiste hashtags te gebruiken, en eenmaal binnen dient het ene na het andere plaatje zich aan.

Op alle muren en vloeren worden animaties geprojecteerd, gebaseerd op de werken van Van Gogh, die in elkaar overvloeien. De aardappels van De Aardappeleters dampen, en hun olielamp flakkert. Een stemmig pianomuziekje benadrukt: deze mensen hebben het maar moeilijk.

Vooral kleurige explosies

Bij die donkere, vroege werken van Van Gogh blijft de 35-minuten durende show niet te lang stil staan. Het zijn vooral de kleurige explosies van het latere werk die de muren vullen, veelal begeleid door elektronisch opgepimpte versies van klassieke hits: Adagio for strings met een subtiel beatje, een cellosuite van Bach met een dramatische echo. Verspreid over de ruimte nemen mensen selfies en zwijmelen stelletjes weg in elkaars armen.

Bezoekers tijdens de Immersive Van Gogh in Dallas.  Beeld Seije Slager
Bezoekers tijdens de Immersive Van Gogh in Dallas.Beeld Seije Slager

Het is allemaal best knap gedaan, maar technisch ook weer niet baanbrekend. Bovenal moet je het getoonde niet te aandachtig willen bestuderen: deze collages lijken vooral bedoeld om te ondergaan. Voor je de kraai boven het korenveld hebt kunnen bestuderen, is hij alweer weggefladderd.

Geen genade van kunstcritici

Niet bij alle kunstcritici kunnen deze experiences dan ook op genade rekenen. Schilderkunst wordt hier gereduceerd tot spektakel, zo luidt de klacht, en de trend naar ‘instagrammable’ kunst, waar de kunstwereld zich al een paar jaar toe probeert te verhouden, gaat wel heel ver als er zelfs geen nieuwe werken meer geproduceerd worden, maar een oude kunstenaar eindeloos door de molen wordt gehaald. Al sluit Jason Farago zijn kritische recensie in de New York Times ook af met de overpeinzing dat de miljoenen bezoekers van deze Van Gogh-shows er kennelijk iets vinden dat museums ze niet bieden. ‘Hebben onze musea de emotionele impact van wat ze laten zien veronachtzaamd?’

Geveilde Van Gogh is in perfecte staat

De aquarel van Vincent van Gogh, Meules de blé (‘Korenschoven’), die donderdag op een veiling in New York een recordbedrag opleverde van ruim 31 miljoen euro, is in uitstekende staat. Dat zegt de senior manager collectie van het Van Gogh Museum, Marije Vellekoop. “Het bezit nog veel van z’n originele kracht en is niet verkleurd zoals werken van waterverf op papier in de loop van de jaren vaak doen.” Het museum heeft twee van de zestig tot zeventig aquarellen die van Van Gogh in zijn leven naar schatting heeft gemaakt, in de collectie.

Van Gogh schilderde het oogsttafereel van een kleine 50 bij ruim 60 centimeter in 1888. Twee jaar voor zijn dood. Het toont vrouwen aan het werk in Arles, waar hij verbleef na een tijd in Nederland en Parijs te hebben gewoond.

De aquarel was in het bezit van Max Meirowsky, die het werk voor de Tweede Wereldoorlog in bewaring gaf aan een handelaar in Parijs. Die verkocht het door aan Alexandrine de Rothschild. Nadat de nazi’s het in bezit hadden gekregen, dook het werk in 1978 pas weer op bij een kunstgalerie in New York.

De Texaanse oliemagnaat Edwin L. Cox kocht het, en pas na zijn dood claimden de erfgenamen van de Joodse eigenaars Meirowsky en Rothschild het kunstwerk dat de nazi’s van hen hadden ontvreemd. De drie families krijgen een deel van de verkoop.

Volgens veilinghuis Christie’s bracht de aquarel ruim twee keer zoveel op als het vorige record in 1997 voor een werk van Van Gogh op papier. Meules de blé is zeker niet de duurste Van Gogh ooit. In 1990 werd een olieverfschilderij Portrait du Dr. Gauchet geveild voor 71,5 miljoen euro.

De laatste keer dat ‘Meules de blé’ voor het publiek geëxposeerd stond, was in 1905, in het Stedelijk Museum in Amsterdam.

(Ally Smid)

Buiten op de de trappen neemt het gezelschap van Charlene Silva nog wat foto’s met de zonnebloemen die ze bij hun arrangement kregen. Ze vonden het prachtig. “Ik was een beetje bang dat het tegen zou vallen, omdat ik zo van de schilderijen van Van Gogh houd”, zegt Kim Craig. “Maar dat was helemaal niet zo.” Tara Huddle valt haar bij: “Het was zo gedetailleerd dat het net was alsof je de losse penseelstreken kon zien”. Nu moet ze nog de olijfbomen in het Dallas Museum of Art gaan bekijken, besluit Craig.

Lees ook:

Van Gogh postuum op de divan: ‘Je ziet een kwetsbare man, die impulsief was en snel gekrenkt’

Dat Vincent van Gogh psychische problemen had lijdt geen twijfel; hij kon die zelf prachtig beschrijven. Maar waaraan leed hij precies? En is dat nu nog te achterhalen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden