Push- en pullbacks

Wegkijken en afschuiven: volgens deze commissie doet Nederland te weinig tegen mensenrechtenschendingen aan EU-grens

Een schip van de Europese grensbewakingsdienst Frontex begeleidt een rubberboot met migranten die naar het Griekse eiland Lesbos vaart. Beeld AP
Een schip van de Europese grensbewakingsdienst Frontex begeleidt een rubberboot met migranten die naar het Griekse eiland Lesbos vaart.Beeld AP

Nederland neemt juridisch een groot risico door de illegale praktijk van het terugduwen van migranten aan de grenzen van de Europese Unie oogluikend toe te staan. Dat stelt de adviescommissie voor vreemdelingenzaken woensdag in een rapport.

Romana Abels

“Er is een patroon van wegkijken en onderling afschuiven van verantwoordelijkheid door lidstaten en ook EU-instellingen”, stelt het Nederlandse rapport. Maar die ingesleten praktijk kan lidstaten en dus ook Nederland duur komen te staan. “Nederland, andere lidstaten en de EU kunnen hiervoor aansprakelijk worden gesteld door of namens slachtoffers.”

De adviescommissie voor vreemdelingenzaken is een onafhankelijke groep van tien migratie-deskundigen die de regering gevraagd en ongevraagd adviseert over migratie. Volgens John Morijn, een van de auteurs van het rapport, is het risico op juridische schade niet denkbeeldig. Hij zegt al te weten dat advocaten zaken tegen Nederland in voorbereiding hebben.

Van ‘waar komen we mee weg?’ naar ‘wat moeten we doen?

Volgens de adviseurs moet Nederland verantwoordelijkheid nemen om zaken te verbeteren. Het zou hoog tijd worden dat de Europese lidstaten zich niet langer afvragen ‘waar komen we mee weg?’, maar zich op een volwassen manier gaan afvragen: ‘wat moeten we doen?’.

Het rapport geeft een aantal aanbevelingen. Nederland zou bijvoorbeeld zelf kunnen zorgen voor goede monitoring van de buitengrensbewaking en ook voor betere klachtenprocedures. Het zou er ook bij andere lidstaten op kunnen aandringen om de situatie serieus aan te pakken.

De praktijk van het terugduwen van migranten wordt pushbacks genoemd. Daarnaast bestaat ook het fenomeen pullbacks: het terughalen van mensen die zich al in de EU bevinden. Beide fenomenen zijn illegaal, maar worden in de praktijk gedoogd en komen veel voor.

Klachtprocedures werken niet goed

In theorie zouden migranten die zijn teruggeduwd een klacht kunnen indienen. Maar de klachtprocedures bij de Europese grensbewakingsdienst Frontex blijken niet goed te werken. Over verbetering wordt wel gepraat, maar er wordt weinig aan gedaan.

Het rapport gaat ook in op de situatie aan de grens tussen Polen en Wit-Rusland afgelopen jaar, waar migranten die vanuit Wit-Rusland makkelijk de EU dachten te kunnen binnenlopen in een koud niemandsland door grensbewakers aan twee kanten heen en weer werden geduwd. Aan die situatie is inmiddels een einde gekomen.

Maar elders gaat het heen en weer schuiven van mensen nog altijd door. Dat zou volgens de adviescommissie moeten veranderen. Niet dat de grenzen moeten worden opengezet: “Het bewaken van de EU-buitengrenzen dient een legitiem doel”, schrijven de auteurs van het rapport. Maar de aankomst van migranten zou wel aan de regels moeten voldoen.

De grootschalige migrantenopvang in Griekenland noemen de auteurs detentiecentra en de pushbackpraktijken noemen ze een misstand.

‘Nederland kan verantwoordelijk worden gehouden’

In hoeverre Nederland aansprakelijk is voor misstanden aan de EU-buitengrenzen kan de adviescommissie niet precies aangeven, maar zij wijst erop dat Nederland risico loopt door bijvoorbeeld een vaartuig uit te lenen aan Frontex, dat daarmee pushbacks uitvoert. “EU-buitengrenzen zijn ook Nederlandse grenzen. Nederland kan juridisch verantwoordelijk worden gehouden voor hetgeen het eigen personeel heeft gedaan of nagelaten.”

Daarnaast heeft Nederland ‘een eigen verantwoordelijkheid om te zorgen voor rechtsbescherming, zo stellen de adviseurs. “De grens is bereikt met de huidige mensenrechtenschendingen en pushbackpraktijken aan de EU-buitengrenzen.”

Lees ook:

Een zaak tegen de hele EU: asielzoekers klagen grensbewaker Frontex aan om pushbacks

Syrische asielzoekers klagen het Europese agentschap Frontex aan. Daarmee wordt dit een zaak tegen de hele Europese unie.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden