Analyse Brexit

Wat wil Johnson bereiken?

Boris Johnson Beeld REUTERS

Boris Johnson heeft het parlement buitenspel gezet, maar de vraag is waarom. Hij lijkt op ramkoers te liggen om de brexit door te drukken, of is het een sluw plan om de EU te doen bewegen? 

Hij had niet in de gaten dat de camera’s nog liepen. Minister van defensie Ben Wallace sprak in Helsinki tijdens een EU-bijeenkomst met zijn Franse collega Florence Parly openlijk over de sluwe streek die zijn eigen premier deze week uithaalde. “Uiteindelijk moet elke leider íets doen. Onze partij heeft immers geen meerderheid in het Lagerhuis”, verantwoordde Wallace de actie van de Britse premier Boris Johnson. “En eerlijk gezegd heb ik geen idee wat de uitkomst van dit alles zal zijn”, sprak hij lachend.

Downing Street wist niet hoe snel de woorden van Wallace gecorrigeerd moesten worden. Hij ‘versprak’ zich, zei een woordvoerder. Want zelf had de premier woensdag nog voor de tv-camera’s uitgelegd dat het opschorten van het parlement, waar hij die dag toe besloten had, vooral bedoeld was om zijn regeringsplannen goed op papier te kunnen zetten. Absoluut niet om het parlement dwars te zitten.

De verspreking van Wallace maakte echter duidelijk wat velen al concludeerden: de met afstand meest omstreden stap in het nog jonge premierschap van Johnson is haast niet anders uit te leggen dan een manier om het parlement buitenspel te zetten. Een oorlogsverklaring, noemden sommige oppositieleden deze zet. Parlementariërs hebben nu nauwelijks tijd meer voor een plan dat voorkomt dat het Verenigd Koninkrijk op de brexit-deadlinedag van 31 oktober zonder akkoord uit de EU kukelt.

Maar wat verraadt deze controversiële stap over Johnsons intenties?

De meest voor de hand liggende uitleg is dat Johnson zijn al ingezette ramkoers hiermee kracht bijzet. Het is hem al lang niet meer te doen om het bereiken van een akkoord met de EU. Hij wil – zoals hij keer op keer herhaalde – koste wat kost op 31 oktober de EU uit, ‘het is de dood of de gladiolen’ zoals hij gisteren nog zei. En aangezien er in Brussel geen enkele bereidheid lijkt te zijn om opnieuw te onderhandelen, moet het dan maar een brexit zonder deal worden.

Sommige Britse media suggereren zelfs dat Johnson bereid is nog meer constitutionele trucs uit te halen om zijn doel te bereiken. Stel dat het parlement snel een meerderheid vindt voor een motie van wantrouwen (Johnson heeft een meerderheid van één zetel), dan moet de premier verkiezingen uitschrijven. Maar die zou hij pas begin november willen houden: als de Britten de EU al uit zijn. In dat geval ontneemt hij niet alleen het parlement zeggenschap over de wijze van brexit, maar ook de Britse bevolking. 

Op ramkoers dus, ingegeven door zijn in beton gegoten belofte om de EU te verlaten. En met het risico dat de Britse democratie langdurige schade oploopt.

Beeld AFP

Wat Johnsons stap ook kan verklaren is dat hij het parlement op een zijspoor zet als onderhandelingsstrategie – om de druk op Brussel te verhogen. Veel EU-landen vertrouwden erop dat het Lagerhuis de no-dealdreiging wel de nek om zou draaien, zodat ze Johnson zo lang mogelijk aan het lijntje konden houden. Maar als het parlement Johnson niet meer terug kan fluiten, kan hij aan de EU uitleggen dat het menens is. Óf we komen elkaar tegemoet in de weken die ons resten, óf het wordt no deal. Een scenario dat ook veel EU-landen, met Ierland voorop, economisch hard zal raken.

Johnsons hoop, in deze uitleg, is dat door zijn robuuste optreden de EU zijn kant op zal bewegen – iets wat hij gisteren ook leek te benadrukken toen hij parlementariërs waarschuwde dat ze met al hun verzet tegen no deal dat scenario juist dichterbij brengen. Als ze hem zijn gang laten gaan, zo suggereert hij, dan krijgt hij wél een aangepaste deal. 

Probleem is dat hij voor zo’n aangepast akkoord een meerderheid moet krijgen in het parlement, terwijl de verhoudingen in het Lagerhuis nog net zo ingewikkeld liggen als onder premier May. De hardliners in Johnsons eigen partij zullen met enkele kleine toezeggingen geen genoegen nemen en wederom tegenstemmen. Bang voor no deal zijn ze niet. Terwijl Johnson steun van de oppositie na afgelopen week ook wel kan vergeten. Dat maakt dit alles zo’n enorme politieke gok.

In die zin was de onachtzame Ben Wallace wel zo eerlijk: zelfs Johnsons eigen ministers hebben geen idee hoe dit afloopt.

Lees ook:

De EU lijkt voorlopig niet te buigen voor Johnsons blufpoker

Er gaapte al langere tijd een enorme kloof tussen Brussel en Londen – anders was de brexit er nooit gekomen – maar de afgelopen week zijn die verschillen in beleving van de werkelijkheid zo mogelijk nog groter geworden.

Wie kan Boris Johnson nog tegenhouden?

De Britse premier Boris Johnson verraste woensdag vriend en vijand door het Britse parlement ruim een maand op te schorten, waardoor het nauwelijks meer tijd heeft om over brexit te debatteren. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden