ProfielJoseph R. Biden

Wat kunnen we verwachten van president Biden

null Beeld EPA
Beeld EPA

Joe Biden wordt de 46ste president van de Verenigde Staten, verkondigden CNN en andere grote Amerikaanse zenders zaterdagavond. Hoewel Trump zich nog niet gewonnen geeft, maakt de Democraat zich op voor een lastige regeerperiode. Nu al lijkt hij klem te zitten tussen een door Republikeinen gedomineerde Senaat en een conservatief Hooggerechtshof.

Op woensdag nam Joe Biden alvast een voorproefje op zijn verkiezingsoverwinning. “Ik zal als een Amerikaanse president regeren”, keek hij vooruit. “Er zullen geen blauwe staten en rode staten zijn als we winnen. Alleen maar de Verenigde Staten van Amerika”.

Dat laatste was, zo herkenden Amerikaanse toehoorders meteen, een citaat dat hij van Barack Obama geleend had, de Democratische president onder wie Joe Biden als vicepresident diende. Gedurende zijn hele campagne probeerde Biden zich aan de erfenis van Obama te verbinden. Daarbij ging het Biden in eerste instantie om het respect voor het ambt dat Obama aan de dag legde. Dat biedt nogal een contrast met Donald Trump, die op ministeries allerlei posten onbemand liet, zijn dossiers niet las, en minder interesse had voor de details van beleid dan voor het opvoeren van politiek theater.

Concrete plannen

Dat alles zal vast en zeker veranderen ­onder president Biden: die neemt zijn werk serieus. Maar wie benieuwd is naar wat voor concrete plannen Biden dan precies denkt te gaan verwezenlijken met serieus werk: inhoudelijk kan het natuurlijk haast niet ­vager dan te verklaren dat je als een ‘Amerikaanse president’ zult regeren.

Wat voor soort president zal Biden worden? Als je hysterische Republikeinse activisten de afgelopen tijd moest geloven, zal Biden Amerika in een communistische ­radenrepubliek veranderen. Maar als je je oor te luisteren legde bij de linkerflank van de Democratische partij, dan wantrouwden ze Biden daar juist vanwege het feit dat hij altijd een figuur van het politieke midden geweest is. Iemand die goede banden onderhoudt met Wall Street, die symbool staat voor conservatief economisch beleid, en die zich omringt met adviseurs die gelden als kleurloze technocraten. Dat aspect van de Obama-jaren missen linkse activisten als kiespijn. Biden is niet iemand die de radicale hervormingen gaat doorvoeren die volgens zulke linkse activisten nodig zijn.

Joe Biden zit al vanaf de jaren zeventig in de politiek; een groot deel van zijn carrière speelde zich af in de jaren tachtig, negentig en nul, de tijd dat centrum-linkse partijen zich wereldwijd neerlegden bij de dominantie van de markt. Het was de tijd waarin plannen om maatschappelijke misstanden met overheidsingrijpen aan te pakken steeds minder populair werden. De Verenigde Staten vormden geen uitzondering: daar ontdeden de Democraten zich van de laatste overblijfselen van de politieke erfenis van Franklin D. Roosevelt, die de economie in de jaren dertig met populistische hervormingen uit de crisis probeerde te trekken.

Joe Biden in 1972, net nadat hij senator werd. Beeld AP
Joe Biden in 1972, net nadat hij senator werd.Beeld AP

Eén termijn

In 2001, na de verkiezingsnederlaag van Al Gore, vertelde Biden in een interview met het blad National Journal dat de nederlaag te wijten was geweest aan het feit dat Democraten te ver waren afgedreven van de centrumconsensus die door Bill Clinton werd belichaamd. “Dat werkte. Het is waar het Amerikaanse volk is”, zei hij. “Het idee is nu dat we klasse-oorlog en populisme moeten bedrijven om de volgende verkiezing te winnen. Als we dat doen, wint George Bush ­sowieso ook zijn volgende verkiezing.”

Met die erfenis van politieke gematigdheid associeerden de Democraten Joe Biden nog altijd toen hij het dit voorjaar in de voorverkiezingen opnam tegen kandidaten met een radicalere agenda, Bernie Sanders en Elizabeth Warren. En zo profileerde hij zichzelf ook: als gematigd. Maar die gematigdheid zit hem dus niet in zijn intrinsieke opvattingen, die zit bij Biden eerder in de angst om te ver af te drijven van ‘waar het Amerikaanse volk is’. En deze zomer, terwijl de coronapandemie door Amerika trok, en overal op straat Black Lives Matter-protesten uitbraken, begon er ook in het hoofd van Biden iets te schuiven. Zijn politieke ­antenne vertelde hem dat er ook in Amerika iets aan het schuiven was. Naar links.

En dus benoemde hij, nadat hij de nominatie op zak had, ineens Varshini Prakash tot hoofd van het team om zijn milieustrategie te updaten. Prakash is de leider van de Sunrise Movement, een actiegroep die voor radicaal klimaatbeleid strijdt, en die Bidens plannen eerder dit jaar nog afgekraakt had. Maar de vernieuwde plannen waarmee ­Biden sindsdien naar buiten kwam, zijn ­uitermate ambitieus. Hij wil 2 biljoen dollar investeren in schonere energie, en Amerika in 2035 CO2-neutraal hebben.

Een week voor de verkiezingen toog Biden zelfs naar het huisje waar Franklin D. Roosevelt ooit van polio hersteld was, om een speech over de economie te geven. ‘Hoe Joe Biden zichzelf als een moderne FDR positioneert’, schreef Time over het moment. De symboliek was onmiskenbaar: aartspoliticus Biden ruilde hier het pragmatisme van de Clinton- en Obama-jaren in voor het activisme van Roosevelt.

Ook anderen merkten het op. ‘Joe Biden is veranderd’, schreef een journalist van The Atlantic, die een tijdje met de entourage van Biden had doorgebracht. Hij rapporteerde dat Biden zich opmaakte voor een presidentschap dat misschien maar één termijn zou duren – hij is immers al oud – maar dat wel in het teken zou staan van enkele grote veranderingen, zoals het drastisch verhogen van het minimumloon, een migratiehervorming, misschien zelfs wel een hervorming van het Hooggerechtshof. En dus dat grote plan om de economie van de VS drastisch te vergroenen. “Ik heb campagne-adviseurs en functionarissen gesproken die me verteld hebben dat Biden van plan is om snel maatregelen te nemen op verschillende fronten, gesteld dat er een Democratische meerderheid komt in de Senaat”, aldus de journalist.

Gesteld. Eigenlijk gingen alle Democraten daar op dat moment wel vanuit. De peilingen wezen erop. Er werd binnen de partij al druk gediscussieerd over de vraag of de Democraten die meerderheid die zich na de verkiezingen zou aftekenen moesten gebruiken om de filibuster af te schaffen, de regel die bepaalt dat er voor de meeste wetten een meerderheid van zestig van de honderd senatoren nodig is, en die de partij in de minderheid de mogelijkheid geeft om veel voorstellen te blokkeren.

Maar de verkiezing van afgelopen dinsdag kwam voor veel Democraten toch een beetje als een koude douche. Weliswaar won Biden het uiteindelijk, maar het was met de hakken over de sloot. En in de ­Senaat hebben de Republikeinen de meeste van de zetels die ze dreigden te verliezen toch behouden.

null Beeld AFP
Beeld AFP

Politieke tegenwerking

Wat dat betekent voor het denken van ­Biden, daarnaar kunnen we alleen maar ­gissen. Maar het is goed voorstelbaar dat hij zijn ideeën over ‘waar Amerika is’ onder ­invloed van de verkiezingsuitslag wat heeft bijgesteld, en een minder ambitieuze agenda nastreeft. Trump kreeg niet de aframmeling die de peilingen hem toedichtten, zijn politieke gedachtengoed blijft een factor van belang in de Amerikaanse politiek.

Hoe dan ook betekent het dat het presidentschap van Biden niet kan leunen op een comfortabele meerderheid in de Senaat. In het voor hem gunstigste scenario vallen de laatste open races de kant op van de Democraten en zit er misschien nog een meerderheid van één zetel in de Senaat in. Maar dan moeten de ­Democratische gelederen wel helemaal ­gesloten blijven; dat lijkt bij de echt grote hervormingen die Biden bedacht had toch de vraag. Er zitten ook conservatieve Democraten in de Senaat, zoals Joe Manchin uit West-Virginia, die deze week al liet weten: “Ik geloof nog altijd dat mensen willen dat we samenwerken. Ik heb altijd gezegd dat ik niet geneigd ben om dingen te doen die ons verder uit elkaar drijven.” Dat is politieke codetaal voor: ik werk niet mee aan wilde plannen. En dan heeft Biden ook het probleem dat de Democratische meerderheid in het Huis van Afgevaardigden, de andere kamer van het Congres, geslonken is.

Joe Manchin. Beeld AP
Joe Manchin.Beeld AP

Kortom, voor een voorspelling over hoe het presidentschap van Biden zal verlopen, moeten we de blik misschien afwenden van Roosevelt, en toch weer op Obama richten. Al kon die in de eerste twee jaar nog op een Democratische meerderheid bouwen; het stelde hem in staat om zijn zorgplan, Obamacare, door het Congres te loodsen. Dat zou tevens de enige echt grote erfenis van Obama zijn. Al na twee jaar kreeg Obama te maken met een Republikeinse meerderheid, onder leiding van senator Mitch McConnell. Die had al eerder verklaard dat ‘het belangrijkste dat we willen bereiken is dat president Obama slechts één termijn blijft’, en weigerde categorisch elke medewerking aan grote plannen.

McConnell zit er nog steeds, en zijn calculatie lijkt niet veranderd. Een harde, polariserende houding heeft de Republikeinen in het Congres tot nu toe geen windeieren gelegd. Biden presenteert zich als iemand die over de scheidslijnen van de partijen heen kijkt en die goed de samenwerking zoekt. Inderdaad heeft hij op dat gebied een staat van dienst. Maar McConnell niet. Het lijkt onwaarschijnlijk dat die ineens een grote fan wordt van samenwerking met de andere partij, en zo Biden veel ruimte laat om zijn agenda uit te voeren.

En dus zal Biden, net als Obama dat in zijn laatste zes jaar deed, vooral per presidentieel besluit moeten regeren. Dat geeft hem een stuk minder speelruimte om grote hervormingen door te voeren. Zulke besluiten zijn bovendien kwetsbaar. President Trump begon zijn termijn met het afschaffen van zoveel mogelijk besluiten van zijn voorganger. President Biden zal zijn termijn waarschijnlijk beginnen met het afschaffen van een hoop besluiten van zíjn voorganger, en het opnieuw instellen van enkele besluiten van Obama die door Trump waren afgeschaft. Het is een politiek ritueel dat aangeeft hoezeer de Amerikaanse politiek op dit moment verlamd is, en hoe slecht het systeem in staat is om grote hervormingen door te voeren, doordat twee zwaar gepolariseerde partijen elkaar naar het leven staan.

Mitch McConnell. Beeld AFP
Mitch McConnell.Beeld AFP

Schade herstellen

Zulke presidentiële besluiten zijn bovendien nog op een andere manier kwetsbaar: ze worden vaak in de rechtszaal aangevochten. En daar komt Biden een hoop door Trump benoemde conservatieve rechters ­tegen, die vaak weinig zien in een grote rol voor de overheid. In het Hooggerechtshof wist Trump zelfs een conservatieve meerderheid van zes tegen drie te vestigen.

Zo lijkt Biden, als hij meer wil zijn dan een president die op de winkel past, te moeten vrezen dat hij klem komt te zitten tussen een Republikeinse Senaat en een conservatief Hooggerechtshof.

Toen Biden onlangs door de podcast ‘Pod Save America’ gevraagd werd naar zijn eerste prioriteiten, noemde hij: “Het onder controle krijgen van het virus. Als we dat niet doen, lukt iets anders niet.” Als tweede noemde hij de enorme investeringen die hij in het milieu wilde doen. Al snel verloor hij zich in details, over innovatieve manieren om methaan uit kippenmest te halen. “Sorry, maar ik word hier enthousiast van!”, verontschuldigde hij zich voor zijn afdwalen.

Dat is maar goed ook. Want misschien moet Biden zich tevreden stellen met een rol als president die de grootste schade van zijn voorganger ongedaan maakt, die zijn ministeries weer met competente mensen ­bevolkt, die op details allerlei regelgeving weer op orde krijgt. Om, bij alle tegenwerking die hem wacht, met een Roosevelt-achtige agenda de geschiedenis in te gaan, daarvoor heeft hij wel bovenmenselijk politiek talent nodig.

Lees ook:

Washington viert feest: ‘Dit is het einde van Donald Trump’

Direct nadat de Amerikaanse media Joe Biden uitriepen tot winnaar van de presidentsverkiezingen, begon voor zijn aanhangers het feest. Een reportage vanuit het feestgedruis in Washington.

Joe Biden is als katholiek vooral pragmatisch

De Democratische kandidaat voor het Amerikaanse presidentschap Joe Biden is rooms-katholiek en maakt daar geen geheim van. Toch maakt dit hem niet automatisch aantrekkelijk voor al zijn geloofsgenoten.‘Het natuurlijke bondgenootschap tussen de Democraten en de Amerikaanse katholieken bestaat niet meer.’

‘Ik heb op Joe Biden gestemd, maar dat weet mijn familie niet’

De opkomst bij de verkiezingen is onder jongeren relatief hoog. Trouw sprak zes jonge stemmers in Texas.

Lees alles over de Amerikaanse verkiezingen op trouw.nl/verkiezingenvs

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden