Analyse Turkije

Wat kunnen Erdogans voormalige kameraden tegen hem beginnen?

President Erdogan (links) en Ali Babacan in 2015, toen het nog koek en ei was tussen de twee. Beeld EPA

Na het verlies van Istanbul wordt Erdogan geconfronteerd met een revolte binnen zijn eigen partij. Maar kunnen de AKP-dissidenten hun krachten bundelen?  

Roddels worden werkelijkheid. Deze week kondigde oud-vicepremier Ali Babacan zijn vertrek aan uit de AK-partij van president Erdogan. Dat lijkt het startschot voor de formatie van een langverwachte nieuwe politieke partij.

“Turkije heeft behoefte aan een gloednieuwe toekomstvisie”, liet Babacan maandag in een verklaring weten. “Veel van mijn vrienden en ik voelen een grote en historische verantwoordelijkheid voor die taak. We moeten in ieder opzicht met een schone lei beginnen.”

Opgekropte frustratie

De verklaring ademde opgekropte frustratie die eindelijk naar buiten kan. Achter de schermen zijn dissidenten zoals Babacan al jaren kritisch over Erdogans autoritaire koers, maar het ontbrak hen aan moed. Dat veranderde toen de AKP vorige maand het burgemeesterschap van Istanbul verloor. Nu de kiezer Erdogans partij afstraft, durven ook zijn oude ka­meraden zich tegen de president te keren.

De 52-jarige Babacan is mede-oprichter van de AKP en is een van de liberale gezichten van de beginjaren van de partij. Als minister van economische zaken voerde hij vergaande neoliberale hervormingen door die Turkije een snelle, maar stormachtige groei opleverden. Ook leidde hij destijds de onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie. Babacan staat dan ook bekend als de lieveling van zakenkringen in binnen- en buitenland.

De nieuwe partij is er nog niet. In de komende weken zal Babacan eerst proberen voldoende overlopers naar zich toe te trekken. Daarbij rekent hij op de steun van oud-president Abdullah Gül, maar een andere zwaargewicht ontbreekt. Oud-premier Ahmet Davutoglu, die zelf ook al heeft aangegeven een nieuwe beweging te willen oprichten, is niet welkom in Babacans nieuwe team, zo meldden verschillende Turkse kranten.

Haat en nijd

Dat heeft deels te maken met persoonlijke haat en nijd, maar ook met ideologische verschillen. Davutoglu is een van de architecten van Turkije’s heroriëntatie op de islamitische wereld en vindt vooral steun onder gelovige stemmers. Babacan stuurt aan op een rechts-liberale partij zonder religieuze identiteit.

Dat laatste klinkt als muziek in de oren van het Turkse zakenleven en westerse investeerders, maar is het ook de beste strategie tegen Erdogan? Waar het de Turkse oppositie aan ontbreekt is niet een zoveelste rechtse partij, maar juist een brede beweging die kan doordringen tot de gelovige achterban van de president. Technocraat Babacan zal het goed doen in de wandelgangen van Ankara en Brussel, maar niet in een Anatolisch dorp.

Geloofwaardigheid

Bovendien vormt de interne verdeeldheid van de dissidenten een ­bedreiging voor hun geloofwaardigheid. Veel kiezers nemen het de AKP-zwaargewichten sowieso al kwalijk dat ze niet eerder in actie zijn gekomen. Het laatste waar zij op zitten te wachten is een moddergevecht tussen Babacan en Davutoglu.

Erdogan ziet beide heren als zelfzuchtige opportunisten. “Jullie hebben niet het recht om de ummah (islamitische gemeenschap) op te breken”, reageerde hij gisteren. “Door haar in stukken te breken zullen jullie niets bereiken.”

Daarmee gaf de Turkse president ongetwijfeld onbedoeld het beste ­advies aan zijn vroegere kameraden. Want als de ­dissidenten daadwerkelijk gehoor willen geven aan hun ­‘historische verantwoordelijkheid’, zullen ze hun krachten moeten ­bundelen. 

Lees ook: Verlies van Istanbul plaatst Erdogan voor lastige keus: hervormen of autoritair doorgaan?

President Erdogan moet kiezen na de verkiezings­nederlaag in Istanbul: hervormen of autoritair doorgaan? Zijn AK Partij is verdeeld en de nieuwe burgemeester van de grootste stad van het land reikt hem de hand.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden