Europese rechtsstaat

Wat kan Brussel doen om Polen in het gareel te krijgen?

Het Poolse hooggerechtshof in Warschau.  Beeld Reuters
Het Poolse hooggerechtshof in Warschau.Beeld Reuters

Nu de Poolse rechter heeft bepaald dat Poolse wetgeving boven de Europese gaat, moet de Europese Commissie met een forse reactie komen. Hoe die er uit gaat zien, blijft onduidelijk.

‘Ten diepste bezorgd’, zijn Ursula von der Leyen en haar team van Eurocommissarissen. De Europese Commissie reageerde donderdag per ommegaande op de gerechtelijke uitspraak uit Polen van woensdag, waarin een oordeel van het Europese Hof van Justitie terzijde werd geschoven. Die uitspraak moet meteen weer worden teruggenomen, aldus Brussel, want dat Europese wetgeving boven de Poolse gaat, staat in Brussel buiten kijf. “Deze uitspraak bevestigt onze zorgen over de Poolse rechtsstaat”, zegt de Commissie in een verklaring.

Als Polen niet terstond terugkeert op zijn schreden, zegt de Commissie ‘niet te zullen aarzelen’ met het nemen van maatregelen.

Bepaalde rechten van een lidstaat kunnen worden opgeschort

Maar welke? De Europese Commissie heeft niet veel middelen tot haar beschikking. Ze begon al eens een procedure onder ‘Artikel 7 betreffende de Europese Unie’, waarmee bepaalde rechten van een lidstaat kunnen worden opgeschort, maar liet die vervolgens lang liggen. Daar zou nu weleens verandering in kunnen komen.

“Deze kwestie kan aanleiding zijn voor de Europese Raad om die Artikel 7-procedure nu eens heel serieus te nemen”, zegt Europarlementariër Jeroen Lenaers. “Het kan leiden tot het schorsen van het Poolse stemrecht in de Raad.” CDA’er Lenaers is woordvoerder justitie en binnenlandse zaken van de grootste fractie in het Europees Parlement, de EPP.

Verder heeft Europa sinds januari de mogelijkheid om een lidstaat geld te onthouden als de rechtsstaat er niet op orde is. Het Europees Parlement dringt al een tijd aan op het inzetten van dat beginsel bij Hongarije en ook bij Polen. Veel voortgang zit daar nog niet in. Lenaers: “De praktijk is dat wij als parlement kunnen roepen wat we willen, maar de sleutel ligt bij de Raad.”

Polen en Hongarije kunnen niet veel langer hun gang gaan

Dit keer heeft hij hoop dat de Raad – de regeringsleiders van de lidstaten – er toch toe zal overgaan. “Ik kan me voorstellen dat deze uitspraak zo expliciet en openlijk is, dat de Raad dit keer het conditionaliteitsbeginsel gaat inzetten. Het is nog nooit gebruikt. Men vindt het in de Raad ook belangrijk dat het de eerste keer ook succesvol wordt ingezet.”

Dat Polen en Hongarije niet veel langer hun gang kunnen blijven gaan, bleek gisteren toen de Europese Commissie zowel tegen Polen als Hongarije strafprocedures lanceerde vanwege hun anti-homobeleid. Die staan los van de kwestie over de rechtsstaat, maar tekenen wel de sfeer in Brussel. Het ‘als het je niet bevalt, ga dan maar weg’, dat Rutte onlangs tegen Hongarije zei, is ook over Polen te beluisteren.

“De Poolse regering is op weg naar een polexit”, zegt Lenaers. Dat is wat hem betreft misschien maar beter ook. “Beter dan een EU waarin lidstaten zich buiten de rechtsorde plaatsen zonder dat daar consequenties aan verbonden zijn.”

Lees ook:

Polen treedt de rechtsstaat met voeten, maar de miljarden uit Brussel blijven komen

Publiek geld gaat in Polen naar de regeringspartij en naar haar clientèle. Hetzelfde dreigt te gebeuren met ruim 50 miljard euro uit het Europese Herstelfonds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden