Gevechten

Wat is er nu precies aan de hand in Nagorno-Karabach?

Een vrouw gooit een stuk glas van haar balkon in de hoofdstad Stepanakert van de betwiste regio Nagorno-Karabach. Het gebouw is beschadigd door Azerbeidzjan.Beeld AP

Het bestand dat Armenië en Azerbeidzjan afgelopen weekend overeen kwamen, is van korte duur gebleken. Een nieuwe opflakkering van het conflict ligt de komende tijd op de loer.

Zo snel als het was overeengekomen, zo snel werd het staakt-het-vuren over Nagorno Karabach ook weer aan flarden geschoten. Vanaf zaterdag zouden de wapens zwijgen, spraken de ministers van buitenlandse zaken van Armenië en Azerbeidzjan in Moskou af. Maar afgelopen weekend werd de hoofdstad van Nagorno-Karabach Stepanakert alweer aangevallen. En in de Azerbeidzjaanse stad Ganja, ten noorden van de betwiste regio vielen negen doden bij luchtaanvallen. De inwoners van Nagorno-Karabach zochten dus weer noodgedwongen de kelders op waar ze, sinds eind september het geweld is opgelaaid, hun toevlucht hebben gezocht.

Voor de buitenwereld kwam de geweldsuitbarsting vorige maand misschien onverwacht, voor Kaukasus-expert Laurence Broers zeker niet. Van ‘een bevroren conflict’ zoals de strijd rondom Nagorno-Karabach vaak wordt omschreven is volgens de deskundige van onder meer de Londense denktank Chatham House geen sprake. “De afgelopen zes jaar is het conflict al regelmatig opgelaaid, bijvoorbeeld in 2014 en in 2016. Afgelopen juli was het opnieuw raak.”

Zelfvertrouwen

De gevechten zijn wel de hevigste sinds de jaren negentig, toen het conflict tussen de voormalige Sovjet-republieken over de betwiste regio tot een uitbarsting kwam. Honderden militairen en tientallen burgers werden de laatste twee weken gedood. Bovendien beperkten de raketaanvallen en bombardementen zich niet alleen tot Nagorno-Karabach; ook in Armenië en Azerbeidzjan werden over en weer luchtaanvallen uitgevoerd.

Net als veel andere Kaukasus-experts vermoedt Broers dat de Azeri’s door een samenloop van omstandigheden eind september hun kans roken om hun positie te verbeteren. Meer dan de Armeniërs hebben zij er baat bij de status-quo - een regio die officieel bij Azerbeidzjan hoort maar in de praktijk bestuurd wordt door etnische Armeniërs - te doorbreken. Volgens de Azerbeidzjaanse president Ilham Aliyev hebben zijn militairen de situatie op de grond in korte tijd al weten te wijzigen, zei hij vrijdag.

Het zelfvertrouwen dat de Azerbeidzjaanse hoofdstad Baku uitstraalt, heeft onder meer te maken met de militaire capaciteit die ze de laatste jaren flink heeft kunnen uitbouwen. “Die hebben de Azeri’s kunnen financieren met de inkomsten uit olie en gas”, zegt Broers. Een extra steuntje in de rug komt daarbij van Turkije, dat altijd aan de kant van Azerbeidzjan heeft gestaan, maar zijn steun dit keer wel erg openlijk aanbiedt. 

“Meer dan in het verleden is Ankara betrokken, sinds deze zomer is er intensief contact tussen defensie-beambten over en weer.” Ook hebben de twee landen gezamenlijke militaire oefeningen gehouden. Azerbeidzjan zal niet opnieuw dertig jaar wachten op een oplossing voor het conflict, zette de Turkse minister van defensie maandag nogmaals de steunbetuiging kracht bij. Hij beloofde dat Ankara Azerbeidzjan zal steunen bij ‘het heroveren van het bezette land’.

Afleiding

Zo aanwezig als Turkije is, zo afwezig zijn veel andere landen. “De wereld is op het moment flink afgeleid”, zegt Broers. De Verenigde Staten zijn in de ban van de verkiezingen, Europa probeert de coronacrisis het hoofd te bieden en Rusland is druk met de onrust in Wit-Rusland. De internationale gemeenschap is niet alleen nu absent, stelt Broers, zij heeft zich al decennia nauwelijks met de onopgeloste ruzie op de Kaukasus bemoeid. “En dat is een heel andere houding dan bij het conflict in Joegoslavië in de jaren negentig waar de internationale gemeenschap wel op was gefocust en een rol heeft gespeeld bij de totstandkoming van het Dayton-akkoord.”

Zo is een grote Minsk-conferentie over Nagorno-Karabach die voor 1992 was aangekondigd er nooit gekomen. Bemiddeling van de zogenoemde Minsk-groep - waar onder meer Rusland, de VS en Frankrijk toe behoren-staat al jaren op een laag pitje. “In Azerbeidzjan is de frustratie over het gebrek aan bemiddeling heel groot”, zegt Broers. “De honderdduizenden ontheemden hebben bijvoorbeeld  nog geen zicht op terugkeer.“ 

Vooralsnog lopen buitenlandse diplomaten de deur in Armenië en Azerbeidzjan ook nu niet plat. Op de wereldagenda staan geen speciale toppen, conferenties of vredesmissies voor Nagorno-Karabach gepland. Met de afwezigheid van de internationale gemeenschap en de verandering van de militaire verhoudingen op de grond, ligt een nieuwe opflakkering van het conflict de komende tijd dan ook op de loer. 

Lees ook:

Staakt-het-vuren van kracht in Nagorno-Karabach

In de regio Nagorno-Karabach is zaterdag om 10.00 uur (12.00 uur plaatselijke tijd) een staakt-het-vuren van kracht geworden. De wapenstilstand kwam na bijna twee weken van hevige gevechten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden