Onrust in Wit-Rusland

Wat gaat Poetin in Wit-Rusland doen? Drie opties

Demonstranten betuigen hun steun aan de oppositie in Wit-Rusland, tijdens een demonstratie in Minsk.Beeld EPA

President Loekasjenko heeft Poetin dit weekend om hulp gevraagd. Maar wat kan de Russische president voor zijn Wit-Russische evenknie betekenen?

In wat op het eerste gezicht leek op een noodkreet, belde de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko afgelopen weekend met zijn Russische collega Vladimir Poetin. De samenvatting die de potentaat van het gesprek gaf, was kort maar krachtig: Rusland zou beloofd hebben ‘uitgebreide steun te leveren om de veiligheid van Wit-Rusland te garanderen.’

Het Kremlin zelf was iets voorzichtiger in zijn bewoordingen. Rusland bevestigde zijn ‘bereidheid de nodige steun te verlenen om de uitdagingen in Wit-Rusland op te lossen.’ Teksten die openstaan voor interpretatie. Maar wat zijn de opties voor de grote oosterbuur van Wit-Rusland? En welke risico’s kleven daaraan vast?

Militaire interventie

Diverse Kremlinwatchers speculeerden de afgelopen dagen al druk over een mogelijk militair ingrijpen van Moskou. Gezien het recente verleden niet eens zo een gekke gedachte. In 2008 rolden Russische tanks immers nog buurland Georgië binnen om orde op zaken te stellen. En zes jaar later stonden er Russische ‘groene mannetjes’ op de Krim en in het oosten van Oekraïne nadat Kiev zijn blik van Moskou afkeerde richting het westen.

Toch ligt een militaire interventie in Wit-Rusland niet voor de hand. Soldaten en tanks op vreedzame demonstranten afsturen is niet bepaald bevorderlijk voor het imago van Moskou in binnen- en buitenland. Bovendien voelt de Wit-Russische bevolking zich over het algemeen erg verbonden met de grote broer in het oosten en zal een Russische militaire interventie een snoeiharde internationale reactie ontlokken. Aangezien Rusland al met tal van sancties te maken heeft sinds het in 2014 de Krim bezette, zal Moskou zichzelf niet nog meer financiële strafmaatregelen op de hals willen halen door de overleving van het regime met wapens te garanderen.

Poetin en Loekasjenko op 30 juni 2020. Beeld AP

Niets doen

Niets doen en de ontwikkelingen hun beloop laten gaan, dat zal voor de beleidsmakers in het Kremlin nogal tegen hun intuïtie ingaan. Moskou is nooit erg geneigd geweest om bij onrust in de eigen ‘achtertuin’ de kat uit de boom te kijken. Dat de storm overwaait, lijkt bovendien uitgesloten. Daarom zal Poetin als hij langs de zijlijn besluit toe te kijken hoe Loekasjenko valt, moeten hopen op een opvolger die Rusland goed gezind is en de warme banden, ook op economisch gebied, wil onderhouden.

Dat is erg risicovol. Want mocht er een Wit-Russische leider opstaan die zijn vizier op het westen richt, dan verliest Moskou nóg een partner binnen zijn invloedssfeer. Dat maakte Poetin in zijn tijd in het Kremlin al eens mee met Georgië en Oekraïne en zal hij koste wat kost willen voorkomen.

Een eigen kandidaat naar voren schuiven

Een andere optie voor Moskou is om op de achtergrond een eigen presidentskandidaat naar voren te schuiven. Dat zou betekenen dat Poetin zijn bondgenoot Loekasjenko moet overtuigen zijn functie aan de wilgen te hangen en de rest van zijn leven in ballingschap door te brengen. Voor de Wit-Russische potentaat niet eens zo'n gekke optie gezien de huidige omstandigheden waarin bijna alles en iedereen zich langzaam maar zeker tegen hem keert.

Er zullen dan verkiezingen volgen om een nieuwe leider in Minsk te kiezen. Dat biedt Moskou de kans om een eigen kandidaat naar voren te schuiven. Iets wat het in het verleden ook in andere ex-Sovjetrepublieken deed. Want als Moskou ergens goed in is, dan is het wel op de achtergrond invloed uitoefenen. Ongetwijfeld zijn de scouts in het Kremlin dan ook al druk bezig iemand te vinden die de warme banden tussen beide landen zal onderhouden en tegelijkertijd ook voor de Wit-Russische bevolking een geschikte kandidaat is als opvolger voor Loekasjenko.

Zo garandeert Moskou dat Wit-Rusland een goede buur blijft en niet opeens een ommezwaai maakt, zoals in Oekraïne en Georgië het geval was. Grote nadeel: de relaties tussen Minsk en Moskou kunnen onder een nieuwe leider wel eens een stuk minder hecht worden dan de afgelopen decennia het geval was.

Lees ook:

Deze drie factoren bepalen het succes van de revolutie in Wit-Rusland

Hoe groot is de kans dat de volksopstand in Wit-Rusland slaagt? Ook voor historicus en socioloog George Lawson – auteur van ‘de anatomie van revoluties’ – is dat lastig te voorspellen. Om het succes of de mislukking van de revolte te bepalen, moeten in elk geval gelet worden op drie factoren.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden