AnalyseBrexit

Wat er dit jaar écht verandert voor de EU en de Britten

Manneken Pis in de outfit die hij in april 1972 kreeg aangeboden van de Britten. Beeld EPA

In Brussel en Londen voelt de brexit van vrijdagavond als een mijlpaal, maar in wezen verandert er dit jaar nog niet zoveel. Een overzicht.

De scheidsrechter fluit voor het einde van de wedstrijd, de 22 (eigenlijk 28) spelers op het veld hebben dat allemaal gehoord maar blijven toch nog elf maanden lang doorvoetballen. Dat is ongeveer de situatie rond de brexit die vanavond om middernacht een feit is. Eigenlijk is het een nep-brexit. EU-burgers zullen er weinig tot niets van merken.

Geen feestgedruis

Wat ceremonieel vertoon betreft is er in het Verenigd Koninkrijk nog wel iets te beleven, maar in Brussel niets. Premier Boris Johnson zal de Britten via de televisie toespreken. De brexit-munt van 50 pence komt in circulatie. Pogingen van brexiteers om de Big Ben, die al sinds 2017 in de steigers staat, weer even tot leven te wekken voor het grote moment (om 23.00 uur Britse tijd) zijn mislukt.

De EU-instituties doen er alles aan om dit historische moment zo geruisloos mogelijk te laten voorbijgaan. De Britse vlaggen zullen worden gestreken, maar over het wie en wanneer wordt geheimzinnig gedaan. De instellingen willen voorkomen dat er alsnog een oploopje ontstaat van de pers, waarmee de indruk kan worden gewekt dat de EU de brexit luister bij zet.

Overgangsperiode

Tot en met 31 december verandert er niets voor burgers, consumenten, bedrijven, investeerders, studenten en onderzoekers in de EU en het VK. Zaterdag treedt de overgangsperiode in werking, waarin het land de facto EU-lid blijft. Het enige verschil is dat de Britten niet meer meepraten en -beslissen in Brussel.

Londen moet alle regels van de interne markt en de douane-unie blijven naleven. Ook EU-besluiten die dit jaar worden genomen, moeten de Britten overnemen. Als de ministers van buitenlandse zaken nieuwe sancties afkondigen (of juist afzwakken) tegen bijvoorbeeld Rusland of Venezuela, dan moet de Britse regering die gedwee volgen.

Ook kunnen Britse burgers nog steeds naar het Europees Hof van Justitie stappen als ze zich tekort gedaan voelen in hun EU-rechten. De Europese Commissie kan boetes blijven uitdelen aan Britse bedrijven die de mededingingsregels overtreden.

Britten in Brussel

Dit is wel een ingrijpende verandering. Alle gezagsdragers van het Verenigd Koninkrijk vertrekken per direct uit de commissie (de Britse Eurocommissaris, Julian King, was op 1 december al weg), het parlement, de raad, het hof in Luxemburg en alle andere EU-instituties.

Het Europees Parlement krimpt van 751 naar 705 zetels. Enkele landen krijgen er door een herschikking juist zetels bij. Het parlement wordt iets rechtser: de grootste fractie, de christen-democraten, springt er goed uit omdat daar geen Britten in zaten. De drie extra Nederlandse ‘brexit-zetels’ gaan naar VVD, PVV en Forum voor Democratie (eigenlijk Groep Otten, omdat de afgesplitste Dorien Rookmaker – nr. 4 op de FvD-lijst – aanspraak maakt op haar zetel).

Blijft er dan geen Brit meer over in Brussel? Dat valt mee. Alle Britse ambtenaren die voor de instellingen werken, mogen blijven. Toenmalig commissievoorzitter Juncker heeft in 2018 besloten dat de regel die bepaalt dat een commissie-ambtenaar uit een EU-land moet komen, in dit uitzonderlijke geval niet geldt.

De commissie biedt werk aan ongeveer zevenhonderd Britten. Dat was al relatief weinig voor zo’n groot land: ongeveer 2,5 procent van alle ambtenaren bij de Europese Commissie. Brussel is nooit een populaire post geweest voor Britse ambtenaren, deels door het slechte imago van de EU dat werd gevoed door zowel Britse regering als pers, deels door de verplichting om een of twee vreemde EU-talen te kunnen spreken – niet echt iets waarin Britten uitblinken.

Bij de raad werken nog ongeveer zeventig Britten. Ruim de helft daarvan heeft de afgelopen jaren een andere (EU-)nationaliteit bemachtigd, al was dat voor behoud van hun baan niet noodzakelijk.

De Britse EU-ambassade in Brussel (officieel ‘permanente vertegenwoordiging’) heet vanaf morgen ‘UK Mission to the European Union’ (door sommigen al gekscherend ‘UKmissEU’ genoemd). Vooralsnog vallen daar geen ontslagen. Wel zijn de EU-toegangsbadges van deze Britten vanaf morgen onklaar gemaakt. Ook worden ze losgekoppeld van de interne EU-communicatiekanalen.

Burgerrechten

De ongeveer 3 miljoen EU-burgers die in het VK wonen, houden dezelfde rechten, voor de rest van hun leven. Dat geldt ook voor diegenen die tijdens de overgangsperiode besluiten om zich in het VK te vestigen. Dezelfde garanties zijn van kracht voor de ongeveer 1 miljoen Britten elders in de EU. Guy Verhofstadt, brexit-coördinator van het Europees Parlement, blijft zich wel zorgen maken over de naleving door de Britse autoriteiten van deze garanties.

Studenten

Studenten die een tijdje in het VK gaan studeren via het populaire EU-uitwisselingsprogramma Erasmus+ zouden zich dit jaar geen zorgen hoeven maken: alles blijft zoals het was. Wat er na de overgangsperiode gebeurt, is een van de onderwerpen van de komende onderhandelingen over de toekomstige relatie.

Toch zijn er universiteiten in de EU die hun studenten nu al ontraden voor een verblijf in het VK te kiezen omdat dit ‘te riskant’ zou zijn, meldde The Guardian deze week. Zo zou een Spaanse universiteit haar studenten Engels adviseren om naar Ierland uit te wijken. Dergelijk beleid is meteen al nadelig voor Britse studenten die dit jaar nog willen uitwisselen met iemand uit een EU-land.

Op de lange baan

Veel netelige kwesties uit de voorbije brexit-onderhandelingen zijn bij deze ‘nep-brexit’ nog niet aan de orde, zoals de oplossing voor de Ierse grenskwestie en de financiële afwikkeling (de ‘brexit-bill’). De afspraken daarover treden pas in werking aan het einde van de overgangsperiode. Die kan overigens in theorie nog met een of twee jaar worden verlengd, al houden weinigen daar momenteel rekening mee. Vanaf 1 februari is het VK een ‘derde land’ en kunnen de zware onderhandelingen over de toekomst beginnen. Pas als daarover een akkoord ligt, weten we hoe het Britse vertrek uit de EU er in de praktijk echt uit zal zien.

Lees ook:
Britten in Nederland moeten aan de bak voor een verblijfsvergunning

Zo’n 45 000 Britten in Nederland krijgen post van de Immigratie- en Naturalisatiedienst. Zij moeten een verblijfsvergunning aanvragen.

Brexit-tranen vloeien rijkelijk in Europarlement

De brexit mag dan voor de meeste ‘gewone’ mensen nog steeds een abstract begrip zijn – hoe dichtbij het moment ook is – het Europees Parlement in Brussel veranderde woensdagavond in één groot tranendal.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden