Verenigde Staten

Wat Biden betreft is de democratie zelf inzet van de verkiezingen

Joe Biden. Beeld AFP
Joe Biden.Beeld AFP

Hoeveel zorgen Amerikanen zich ook maken over de benzineprijs, bij de verkiezingen komende dinsdag kunnen ze maar beter kiezen voor kandidaten die de democratie respecteren. Anders is die er straks niet meer.

Bas den Hond

President Joe Biden wond er dinsdagavond geen doekjes om in een tv-toespraak tot de Amerikaanse kiezers. De speech was al weken gepland, maar kreeg vorige week een nieuwe aanleiding: een poging om Nancy Pelosi, de Democratische voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, te overmeesteren en tot een ‘bekentenis’ te dwingen, door iemand die onder meer geloofde dat Biden alleen door verkiezingsfraude president kon zijn geworden.

De man, David DePape, wist het huis in van Pelosi in San Francisco binnen te dringen, voorzien van materiaal om haar vast te binden en een hamer om, zoals hij tegen de politie zei, haar knieschijven te verbrijzelen als ze niet toegaf. Hij trof echter alleen haar 82-jarige man Paul Pelosi aan die hij, net toen de door deze gewaarschuwde politie arriveerde, met een hamer een schedelfractuur sloeg.

“Geweld tegen Democraten, Republikeinen en onpartijdige functionarissen die gewoon hun werk doen zijn het gevolg van leugens die worden verteld voor macht en gewin, leugens over samenzweringen en slechte bedoelingen, leugens die telkens weer herhaald worden en zo een cyclus in het leven roepen van boosheid, haat, vitriool en zelfs geweld”, zei Biden.

Een aantal Republikeinse kandidaten wil, net als ex-president Donald Trump in 2020, niet beloven de verkiezingsuitslag te respecteren als ze verliezen. En een kleine vierhonderd Republikeinse kandidaten voor belangrijke functies, zoals lid van het Congres of minister van justitie of binnenlandse zaken van een staat, zijn ‘verkiezingsontkenners’: ze zeggen of houden de mogelijkheid open dat Donald Trump in 2020 de eigenlijke winnaar van de presidentsverkiezingen was.

Regels rond toekomstige verkiezingen

Degenen van die groep die volgende week verkozen worden, kunnen de regels rond toekomstige verkiezingen bepalen en zo de uitslag beïnvloeden. En daarmee staat volgens Biden de democratie zelf op het spel: “Een stem is geen partijdig stuk gereedschap, dat meetelt als het je kandidaat helpt, en opzij gelegd moet worden als dat niet zo is.”

Hoewel Biden benadrukte dat zijn kritiek een minderheid van de Republikeinen geldt, werden zijn waarschuwingen door die partij honend tegengesproken. “Wanhopig en oneerlijk” noemde de voorzitter van het bestuur, Ronna McDaniel, zijn woorden – en met die verklaring kwam ze al voordat Biden een woord had gesproken.

Op de rechtse zender Fox News werd de rede uitgezonden, maar in teksten eronder werd de boodschap onderuit gehaald: “Biden besmeurt de Republikeinen in aanloop naar verkiezingen”, stond er een paar minuten. Gevolgd door: “Biden zaait verdeeldheid met toespraak.”

Wat de president in ieder geval bereikte, is dat de kwaliteit van de Amerikaanse democratie weer meer in de aandacht komt tijdens de verkiezingscampagne. Dat thema had in de zomer prioriteit voor veel kiezers, onder andere als gevolg van de goed bekeken hoorzittingen van de ‘6 januari-commissie’. Die commissie van het Huis van Afgevaardigden onderzoekt de aanval van Trump-aanhangers op het Capitool in 2021.

Dat effect, en de beslissing van het Hooggerechtshof om het landelijke recht op abortus af te schaffen, zorgde voor een opleving van de Democraten in de peilingen. Ze koesterden zelfs de hoop dat ze niet ten prooi zouden vallen aan de historische regel dat na het aantreden van een nieuwe president diens partij in de eerste congresverkiezingen twee jaar later flink verliest.

Lichte achteruitgang is grote tegenslag

Zelfs een lichte achteruitgang zou overigens al een grote tegenslag zijn voor de Democraten en van Biden een lamgeslagen president maken. Zowel in het Huis van afgevaardigden als in de Senaat is er maar een klein verlies nodig om daar de meerderheden kwijt te raken: vijf zetels in het 435 leden tellende Huis en 1 zetel in de 100 leden tellende Senaat.

Maar de sterk gestegen inflatie heeft de economie zijn traditionele toppositie in de aandacht van de kiezers teruggebracht, en daarmee de Republikeinen de wind in de zeilen gegeven. Die beschuldigen de Democraten ervan de inflatie te hebben veroorzaakt door met hun dure hervormingsplannen en steun voor allerlei groepen te veel geld in de economie te pompen.

Volgens computermodellen – die de peilingen vertalen in uitslagen per district of staat – zullen de Republikeinen waarschijnlijk de macht in het Huis overnemen, terwijl de uitslag in de Senaat onzeker is.

Juist als het zo spannend is, kunnen beschuldigingen van fraude gemakkelijk worden geloofd, waarschuwde Biden. Als de partijen in een staat of district bijna gelijk eindigen, kan pas als de laatste stem geteld is een winnaar worden aangewezen. “In sommige gevallen zullen we pas dagen na de verkiezing weten wie er gewonnen heeft. De kiezers moeten dus geduld hebben: “Het kost tijd om alle geldige stemmen te tellen op een legale en ordelijke manier.”

Scepsis onder kiezers die in fraude geloven

Zijn oproep zal door miljoenen Amerikanen met scepsis zijn aangehoord. Volgens een afgelopen week door persbureau Reuters gehouden peiling denkt de helft van de Amerikaanse kiezers (ten onrechte) dat stemfraude een wijdverbreid verschijnsel is en een probleem voor de democratie. Bij de Republikeinen gelooft twee op de drie dat, bij de Democraten een op de drie.

Dat levert een goede voedingsbodem voor protesten tegen de verkiezingsuitslagen van volgende week. En mogelijk zelfs voor geweld, zo meldde het ministerie van binnenlandse veiligheid in een vorige week uitgelekt rapport.

“Extremisten die worden gemotiveerd door grieven die met verkiezingen te maken hebben, zullen vermoedelijk de infrastructuur, het personeel en de kiezers als aantrekkelijke doelwitten zien - ook op voor publiek toegankelijke plaatsen als stembureaus, afgiftebussen voor stembiljetten, kantoren voor het registreren van kiezers, campagne-manifestaties en kantoren van partijen.”

De man van Nancy Pelosi heeft dan aan den lijve ondervonden. En al hadden veel Democratische kandidaten die vechten voor hun politieke leven liever gezien dan Biden een hoopvolle economische boodschap had bracht, of gewoon zijn mond had gehouden, de president trok zijn eigen plan. “Dit wordt de eerste verkiezing sinds de gebeurtenissen van 6 januari, toen een gewapende menigte het Capitool bestormde. Ik zou zo heel graag willen kunnen zeggen dat de aanval op onze democratie die dag eindigde. Maar dat kan ik niet.”

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden