InterviewInstituut Clingendael

Wat betekent de brexitruzie voor Noord-Ierland?

Een protestbord tegen de douanegrens in de Noord-Ierse Zee, die is ingevoerd op grond van het omstreden Noord-Ierse protocol. Beeld Reuters
Een protestbord tegen de douanegrens in de Noord-Ierse Zee, die is ingevoerd op grond van het omstreden Noord-Ierse protocol.Beeld Reuters

De aanpassing van de douaneregels die Londen voorstelt kán werken, maar dan moet er vertrouwen zijn, zegt Brexit-expert Rem Korteweg. ‘En dat ontbreekt juist tussen Groot-Brittannië en de EU.’

Arjen van der Ziel

Het Noord-Ierse protocol, waarover Groot-Brittannië en de Europese Unie het eind 2020 eens werden, voorkwam dat weer douanecontroles moesten worden ingevoerd aan de gevoelige landsgrens tussen Noord-Ierland en Ierland. In plaats daarvan werden goederen uit Engeland, Wales en Schotland onderworpen aan inspecties in de havens van Noord-Ierland.

De Britse regering noemt die controles in de havens nu onwerkbaar, omdat ze te veel bureaucratie opleveren en de handel belemmeren. Londen wil een douanesysteem invoeren met groene en rode banen. Goederen bestemd voor Noord-Ierland zouden dan via de groene baan grotendeels zonder inspectie worden doorgelaten. Spullen die over de open landsgrens doorgaan naar Ierland zouden via de rode baan moeten, en onderworpen worden aan meer controles. Maar de Europese Unie wil vasthouden aan de eerdere afspraken.

“De Europese Unie is op zich bereid mee te werken aan een versoepeling”, zegt Rem Korteweg, expert op het gebied van de brexit bij Clingendael. “Maar de EU is wel kwaad over de wijze waarop de Britse regering nu dreigt met opzegging van het protocol.”

Zijn de grenscontroles in de Noord-Ierse havens inderdaad onwerkbaar?

“Er zijn ongetwijfeld problemen bij de uitvoering van het protocol, maar dat was van tevoren te verwachten. Er moest érgens een grens komen en dat levert nou eenmaal bureaucratie en administratieve lasten op.

“Zo ontstond er bijvoorbeeld ergernis over worstjes van supermarktketen Tesco, die in Liverpool op de boot gingen en die in de Noord-Ierse haven werden onderworpen aan inspecties, terwijl ze bestemd waren voor supermarkten in Noord-Ierland. Toen de schappen voor worstjes in de supermarkt ineens leeg bleven, leidde dat tot verbaasde gezichten. Ook was er irritatie over planten van Engelse kwekers. Als Noord-Ieren die planten bestelden, hadden ze grote problemen om ze ingevoerd te krijgen.”

Kan het voorgestelde systeem met groene en rode banen dit oplossen?

“Op papier kan het werken. Er zijn genoeg voorbeelden in de wereld van douanes die werken met van die groene en rode banen. Maar of het ook echt gaat functioneren, moet worden afgewacht. Hoe ga je controleren of goederen die via de groene baan binnenkomen niet toch doorgaan naar Ierland en dus naar de EU? Om zo’n systeem te laten werken is vertrouwen nodig. En dat ontbreekt juist tussen Groot-Brittannië en de Europese Unie.”

Rem Korteweg Beeld Studio Oostrum
Rem KortewegBeeld Studio Oostrum

Vreest de EU voor smokkel?

“Ja, natuurlijk. Als goederen eenmaal in Noord-Ierland zijn, controleert niemand meer of ze doorgaan naar Ierland. Dus de EU zegt: er móet ergens gecontroleerd worden, anders gaat er heel veel gesmokkeld worden. De EU vreest valse concurrentie en ondermijning van de Europese interne markt.”

Hoe groot is de kans dat er weer controles komen aan de landsgrens tussen Noord-Ierland en Ierland?

“De kans daarop is op dit moment heel klein. Groot-Brittannië en de EU benadrukken beide dat ze dat willen voorkomen. Maar het is niet helemaal uit te sluiten. Het handelsconflict kan escaleren en in het uiterste geval zijn douanecontroles op de landgrens weer denkbaar.

“Want de handel tussen Noord-Ierland en Ierland is de afgelopen anderhalf jaar sterk toegenomen. En dat is de pro-Britse unionisten natuurlijk een doorn in het oog. Als de zaken tussen Noord-Ierland en Ierland veel beter gaan dan tussen Noord-Ierland en de rest van het Verenigd Koninkrijk, kúnnen mensen in Noord-Ierland gaan denken: goh, misschien moeten we toch maar samengaan met Ierland.”

null Beeld

Kan de stabiliteit van Noord-Ierland door dit alles in gevaar komen?

“Tot op zekere hoogte wel. Er zijn begin vorige maand verkiezingen geweest en de regeringsvorming zit vast. Volgens de politieke regels in Noord-Ierland moet een regering altijd bestaan uit zowel unionisten, die bij Groot-Brittannië willen blijven horen, als nationalisten, die aansluiting bij Ierland overwegen. De unionisten liggen nu dwars, zij zeggen dat Londen te veel heeft toegegeven aan de EU.

“Als er geen oplossing komt, kan de bestuursmacht terugvallen naar Londen. Dan neemt Brandon Lewis, de Britse minister voor Noord-Ierland, de macht over. Dat is op zich eerder gebeurd in Noord-Ierland, maar het zal de spanning zeker vergroten.”

Lees ook:

Britten zeggen brexit-afspraak op, riskeren handelsoorlog met de EU

Het Verenigd Koninkrijk zegt na drie jaar eenzijdig het meest omstreden deel van de brexit-afspraken met de EU op. Het zogenaamde Noord-Ierse protocol is onwerkbaar, zegt Londen. Een handelsoorlog met Europa dreigt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden