null Beeld

ColumnBas den Hond

Washington mag het zeggen: is het doden van 19 kleine kinderen schokkend genoeg?

Bas den Hond

Vliegrampen. Treinongelukken. Dijkdoorbraken. Salmonellabesmettingen. Er is geen gebrek aan gebeurtenissen waarbij veel slachtoffers vallen. Ze schokken ons. Maar gelukkig komen ze niet vaak voor.

Slachtoffers vallen er ook – en vaak veel meer – door kleinschaliger gebeurtenissen. Mensen overlijden aan kanker als gevolg van roken of werkomstandigheden. Mensen overleven een auto-ongeluk niet. En in een land als Amerika: iemand sterft na een schot uit een vuurwapen. Zelf zo gewild, per ongeluk, of als doelwit van een ander. Die slachtoffers schokken de meesten van ons niet, we zijn eraan gewend. Alleen zo nu en dan worden we wakker geschud, als er veel auto’s tegelijk op elkaar botsen of als iemand heel veel mensen tegelijk neerschiet.

Bij de eerste soort levensgevaarlijke gebeurtenissen, en bij grote voorvallen van de tweede soort, is de reflex meteen: hoe kon dit gebeuren, en hoe voorkomen we dit? De media bekijken de zaak aan alle kanten, deskundigen doen hun zegje, de overheid gaat aan de slag. Strengere controles op de regels, nieuwe regels.

De tweede soort gebeurtenissen, afgezien van die grootschalige uitzonderingen, kan lang genegeerd worden, tot het sentiment omslaat. ‘Stop de kindermoord’, klonk het in Nederland opeens in 1973, toen een actiegroep met diezelfde naam actief werd, opgericht door een vader genaamd Vic Langenhoff, die zijn dochter van zes verloor doordat ze werd aangereden. En er kwamen meer fietspaden, en woonerven.

Vuurwapens als chronisch probleem

Het doodschieten van negentien kinderen van negen tot elf jaar oud, en twee leraren, zoals dat dinsdag gebeurde in Uvalde in Texas, is in elk land dat al niet aan anarchie ten onder is gegaan aanleiding voor de reflex die hoort bij de eerste soort voorvallen: discussie, kennis verzamelen, maatregelen. Maar de kans is groot dat het in de VS bij die eerste twee reacties blijft, en dat het land vuurwapens zal blijven behandelen als een doodsoorzaak van de tweede soort: chronisch, wachtend op het moment dat het opeens niet meer gewoon wordt gevonden.

Zo ging het immers ook na ‘Sandy Hook’, nu tien jaar geleden. In die lagere school in Newtown, Connecticut stierven twintig kinderen van zes tot zeven jaar oud door kogels, net als zes volwassenen. De ontzetting was groot, de druk op de politiek om iets te doen ook.

Van de vele maatregelen die Amerikaanse actiegroepen en Democratische politici voorstaan om het bezit van vuurwapens te reguleren, maakten de meeste geen enkele kans. Maar één ding werd wel geprobeerd: in april 2013 kwam een wet in stemming in de Senaat die de controle bij aankoop van een vuurwapen waterdicht moest maken. In de regels daarvoor gaapte – en gaapt nog steeds – een enorm gat, omdat die controle alleen verplicht is in wapenwinkels. Dat is niet het geval bij verkoop online, van de ene particulier aan de andere, en ook niet op tijdelijk gehouden ‘wapenshows’.

Die wet had de steun van 55 van de 100 senatoren. En daarmee haalde hij het niet. Want in de Senaat kan een minderheid een wet blokkeren, door te eisen dat die minstens 60 van de 100 stemmen haalt. Hij kwam dus vijf stemmen tekort. De scheidslijn tussen voor- en tegenstanders was ongeveer die tussen de partijen. Vier Democraten waren tegen, vier Republikeinen stemden voor.

De wet was het resultaat van samenwerking tussen Democraat Joe Manchin en Republikein Pat Toomey. En die twee willen het nu, na ‘Uvalde’, opnieuw proberen. “Ik geloof dat er een kans is, een verantwoordelijkheid, een gelegenheid, om iets te doen”, zei Manchin.

Macht van de wapenlobby

Je vraagt je af waar hij dat voorzichtige optimisme vandaan haalt. Want in veel opzichten is de schietpartij in Uvalde een kopie van die in Sandy Hook. Een jonge man – in Newtown 20, in Uvalde 18 – krijgt de beschikking over een halfautomatisch geweer, schiet eerst de eigen verzorger neer – in Newtown de moeder, in Uvalde de grootmoeder, die overleeft – en vertrekt dan naar een school om het moorden grootschalig aan te pakken. Waarom zou het Congres nu daadkrachtiger zijn dan toen?

Daar komt bij dat de samenstelling van de Senaat in die tien jaar is veranderd. Vermoedelijk zullen nu alle 50 Democraten voor stemmen. Maar bij de Republikeinen is het aantal gematigde senatoren sinds die tijd afgenomen. En er zijn er minstens tien nodig om aan de 60-stemmenregel, de ‘filibuster’, te voldoen.

Het zal moeilijk zijn die stemmen te vinden. Bijna alle Republikeinen voelen de politieke noodzaak om in een goed blaadje te staan bij de wapenlobby. Met name bij de National Rifle Association (NRA), een onverzoenlijke tegenstander van strengere wapenregulering. De NRA stort royaal in de campagnekas van politici die zich aan hun standpunten conformeren, en kan kiezers op de been brengen om met name in voorverkiezingen het juiste stemgedrag in het Congres te belonen en afvalligheid te bestraffen.

Mogelijke doorbaak

Op het NRA-congres dat vrijdag in Houston begon, was niets te merken van bereidheid om dat standpunt te matigen. Dat bleek wel uit toespraken van vooraanstaande Republikeinen als ex-president Donald Trump en senator Ted Cruz. Dat ziet er dus niet goed uit voor het eventuele wetsvoorstel waar Manchin en Toomey dit keer mee voor de dag hopen te komen.

Maar het blijft mogelijk dat in Washington DC het besef doorbreekt dat het zo niet langer kan. Of om preciezer te zijn – want het blijven politici – de vaststelling dat de kiezers, ook degenen die verknocht zijn aan het recht op wapenbezit, al die massamoorden en de duizenden andere doden door vuurwapens elk jaar niet langer accepteren.

Een aanwijzing daarvoor zou kunnen zijn dat de Republikeinse fractieleider, Mitch McConnell, zijn zegen aan de onderhandelingen heeft gegeven.

En als er toch niet genoeg Republikeinen meedoen? Een oplossing daarvoor is binnen handbereik: de Democraten zouden de filibuster-regel kunnen afschaffen. In theorie hebben ze daarvoor – inclusief de doorslaggevende stem van vicepresident Kamala Harris – genoeg stemmen. Maar een van hen is Joe Manchin, die vreest dat zonder die regel de Senaat helemaal aan polarisatie ten prooi zal vallen. “De filibuster is het enige wat ons nog afhoudt van complete waanzin”, zei hij dinsdag.

Dat wordt mogelijk dus de boodschap uit Washington DC de komende week: dat iemand met psychische problemen direct na zijn achttiende een geweer mag kopen en ongehinderd een school kan binnenlopen om 19 kinderen en twee leraren neer te schieten, is nog niet waanzinnig genoeg.

Lees ook:
Politie erkent fout bij schietpartij Texas: ‘Het was een verkeerde beslissing. Punt uit’

Na kritiek op het optreden bij de schietpartij op een school in Texas komt nu de erkenning van de politie dat zij verkeerd heeft gehandeld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden