Beeld Trouw

Column Bas den Hond

Was het optreden van Joe Biden ‘presidentieel’ of ‘een schoolvoorbeeld van racisme’?

Heeft Joe Biden zich nu wel of niet vergaloppeerd tijdens het Democratische debat donderdag?

Vicente Gonzalez heeft daar een duidelijk idee over. Hij is lid van het Huis van Afgevaardigden voor een district in Texas en is latino. Het lag dan ook voor de hand dat hij in maart zijn steun aan de uit Texas afkomstige Democratische presidentskandidaat Julián Castro uitsprak. Maar zondag maakte hij een draai: hij is nu voor Biden.

Dat is een opsteker voor de voormalige vice-president, die juist van Castro flink om zijn oren kreeg tijdens het debat van afgelopen week. Daar zat Castro deels fout mee – hij bekritiseerde een onderdeel van Bidens plannen voor de zorg, maar gaf dat verkeerd weer. En hij bracht die kritiek ook nog eens op een niet erg fijne manier in verband met Bidens leeftijd: “Bent u alweer vergeten wat u twee minuten geleden zei?” Biden is 76 jaar, hij wordt in november 77.

Maar op andere momenten zat Castro er niet naast. Hij verweet Biden van twee walletjes te willen eten als het ging om zijn relatie met Barack Obama, die hij bijstond als vice-president. Wél trots wijzen op de hervorming van het zorgstelsel, maar níet thuis geven – ‘ik was maar de vice-president’ – als het bijvoorbeeld gaat om de grote aantallen uitgewezen illegale immigranten.

En Castro zette aan het eind van het debat Biden met vier woorden op zijn plaats: “Dat was een hoop”, becommentarieerde hij een lang en van de hak op de tak springend antwoord van Biden. Zelfs Bidens medestanders gaven toe: het was nogal een ‘woordsalade’.

Joe Biden met Elizabeth Warren. Beeld AP

Warrige woordsalade 

Nadat Biden het debat strijdbaar en was begonnen, met hout snijdende kritiek op het zorgplan van zijn twee belangrijkste concurrenten, senatoren Bernie Sanders en Elizabeth Warren, was zijn late woordenvloed een dieptepunt. Maar wordt dat echt een probleem voor hem?

Dat hangt er vanaf hoe je de ingrediënten waardeert die Biden in die woordsalade verwerkte. Hieronder zijn volledige antwoord op de vraag: ‘Welke verantwoordelijkheid moeten Amerikanen nemen om de erfenis van de slavernij in ons land te repareren?’

“Wel, ze moeten afrekenen met – kijk, er is institutionele segregatie in dit land. Vanaf de tijd dat ik hiermee bezig ben, heb ik dat aangepakt. Discriminatie door de banken, zorgen dat we in de positie waren – kijk, je hebt het over onderwijs. Ik stel voor dat wat we nemen is dat de hele arme scholen drie keer het bedrag krijgen dat we nu uitgeven, van 15 naar 45 miljard per jaar. Geef elke docent opslag, dezelfde opslag die... het niveau van 60.000 dollar.”

“Ten tweede, zorg dat we de docenten helpen de problemen op te vangen die van thuis komen. De problemen die van thuis komen, we hebben één schoolpsycholoog voor elke 1500 kinderen in Amerika vandaag, het is krankzinnig. De docenten zijn – ik ben getrouwd met een docent, mijn overleden vrouw is een docent. Ze krijgen elk probleem op hun bord. Zorg dat elk kind, sterker nog, zorg dat kinderen van drie, vier en vijf jaar oud naar school gaan. School, geen dagverblijf. School. We brengen sociale werkers in de huizen om ouders te helpen er achter te komen hoe je kinderen opvoedt.”

“Het is niet dat ze geen hulp willen. Ze weten... ze weten niet precies wat ze moeten doen. Zet de radio aan, zorg dat de televisie – pardon, zorg dat je de platenspeler aan hebt staan ‘s avonds, de, de, zorg dat kinderen woorden horen. Een kind dat van een heel arme school komt, een heel arme achtergrond, zal vier miljoen minder woorden gehoord hebben tegen de tijd dat hij daar arriveert.”

Tot zover Joe Biden over de achterstelling van zwart Amerika. Daarna ging hij nog even door over het toelaten van vluchtelingen uit Venezuela, wat weer naadloos overging in de noodzaak van economische steun voor landen in Midden-Amerika. Maar dat zou je nog kunnen opvatten als een inhaalmanoeuvre. Je ziet wel vaker in debatten dat een spreker nog even snel een antwoord er uit gooit op een eerdere vraag, omdat hij bij die gelegenheid niet aan het woord kwam.

Joe Biden. Beeld AP

‘Zorgen over Bidens leeftijd zijn niet onredelijk’

In een aantal vroege analyses van het debat, donderdagnacht, vonden serieuze politieke journalisten dat er geen vuiltje aan de lucht was. Biden was ‘sterk en presidentieel’ volgens CNN. Maar de volgende dag kwamen er heel andere evaluaties van Bidens optreden. In de Washington Post schreef Greg Sargent dat ‘Bidens antwoord op de vraag over slavernij een onsamenhangend rommeltje was’, en dat ‘zorgen over Bidens leeftijd en uithoudingsvermogen niet onredelijk zijn, op basis van alles wat we gezien hebben.’

Daarnaast gingen diverse commentatoren ook op zoek naar inhoud in dat ‘rommeltje’. De conservatieve analist en talkshow-presentator Hugh Hewitt schreef in de Washington Post: “Om zeker te weten dat ik het goed gehoord had, heb ik de gigantische blunder in het debat van donderdagavond nog eens afgespeeld, waarbij hij arme ouders instrueerde om een plaat op te zetten om hun kinderen te helpen met leren. (..) Dit was meer een van die blunders die de centrale zwakte van een kandidaat onderstreept en die hem stemmen kosten lang nadat de uitspraak is gedaan.”

Heel wat journalisten hebben na donderdag gemaakt-beschaamd opgebiecht dat ze een platenspeler hebben of hebben gehad. Maar de indruk is vermoedelijk correct dat hier gewoon een 76-jarige naar woorden greep die horen bij het tijdperk dat hem heeft gevormd, een tijdperk dat nu eenmaal behoorlijk lang geleden is. Hewitt: “Het was een incoherente, oeverloze illustratie van het belangrijkste kritiekpunt op Biden: hij is te oud.”

De twee oudjes onder de presidentskandidaten: Bernie Sanders (78) en Joe Biden (nog net 76). Beeld AP

Zwarte Amerikanen zijn arme Amerikanen volgens Biden

Nu is een platenspeler maar een ding, en ging het Biden natuurlijk om een idee: dat arme kinderen met een achterstand de school binnenkomen en dat je daaraan iets moet doen. Maar ook met een van zijn centrale uitgangspunten daarbij is iets mis noteert website Vox. Dat van die vier miljoen woorden grijpt terug op onderzoek uit 1992 waar sindsdien veel op afgedongen is.

En helemaal problematisch is Bidens overgang, tijdens zijn antwoord, van ‘zwarte Amerikanen’ naar ‘arme Amerikanen’. Voor beide groepen heeft hij beleid. Maar dat hij die twee in zijn antwoord op één hoop gooide – en dat was niet de eerste keer – betekent dat hij, ook al bedoelt hij het allemaal goed, behept is met een flink vooroordeel tegen zwarte Amerikanen. “Een schoolvoorbeeld van het soort racisme dat vandaag de dag nog voor respectabel doorgaat”, twitterde Time-redacteur Anand Giridharadas.

Ondertussen is Biden bij de Democratische kiezers nog altijd de koploper, onder andere dankzij de massale steun van de Afro-Amerikanen, die zich herinneren hoe hij een twee-eenheid met Barack Obama vormde. Die positie is hij na een pijnlijke verspreking tijdens een debat niet zomaar kwijt. Maar dat hij donderdag, zoals Dan Balz in de Washington Post schreef, ‘het soort avond had dat hij nodig had’, nee.

Trouw-correspondent Bas den Hond (standplaats Boston) schrijft wekelijks een column over de Amerikaanse politiek. Lees ze hier terug.

Lees ook:

Met Joe Biden (76) mengt zich nog een politieke opa in de Democratische verkiezingsstrijd

Is Joe Biden te oud om president te worden? Volgens Richard Cohen, zelf bijna tachtig, verlies je op een gegeven moment je toch de binding met de maatschappij. “De ouderen zoeken hun eigen comfort zones. Het zou me niets verbazen als Biden dacht dat Snapchat een soort ontbijtgranen was.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden