Black Lives Matter

Was het fatale schot van bareigenaar Jacob Gardner racistisch? In Omaha is de onderlinge spanning enorm

Op straat in Omaha, Nebraska, waar in mei een Black Lives Matter-demonstrant werd doodgeschoten.Beeld Eline van Nes

Tijdens Black Lives Matter-protesten in mei schoot een bareigenaar in Nebraska een demonstrant dood. In september werd hij aangeklaagd door een grand jury, waarna hij zelfmoord pleegde. Een portret van een Amerikaanse stad onder spanning.

“We moeten voorbereid zijn op alle onrust die komt. Het wordt komende maanden alleen maar erger.” De 23-jarige Bear Alexander, een zwarte Amerikaan met dreadlocks en een ketting in het Pan-Afrikaanse rood, geel en groen, spreekt een zaal met enkele tientallen mensen toe. “We moeten blijven demonstreren, maar niet verrast zijn als een auto op onze protestmars inrijdt. Met de woorden van Malcolm X: ‘Er bestaat geen revolutie zonder bloedvergieten’.”

Alexander is leider van beweging voor minderhedenrechten ProBlac in Omaha, de grootste stad in de Amerikaanse staat Nebraska. De organisatie werd opgericht na een drama dat hier eerder dit jaar plaats vond. Toen in mei de Black Lives Matter-protesten in de VS losbarstten na de dood van George Floyd onder de knie van een politieagent, schoot in Omaha een bareigenaar een demonstrant dood.

De bar van Jacob Gardner zat in de lege ruimte naast de Ierse pub. De ruiten werden door Black Lives Matter-demonstraten ingegooid, maar snel daarna vervangen. De bar is sindsdien gesloten.Beeld Eline van Nes

Op die dag had Jacob Gardner op Facebook aangekondigd zijn onderneming ‘op militaire wijze’ te beschermen. Nadat de ruiten in zijn straat werden ingegooid kreeg de 38-jarige Gardner ruzie met demonstranten. Hij trok een pistool, vuurde twee waarschuwingsschoten af. De 22-jarige James Scurlock besprong hem, waarna het fatale schot viel.

Racistische moord of zelfverdediging?

ProBlac ziet een racistische moord: de bareigenaar was wit, de demonstrant zwart. Een openbaar aanklager noemde het zelfverdediging en seponeerde de zaak. Half september zag een grand jury alsnog reden tot vier aanklachten, onder andere voor doodslag en terroristische bedreigingen – vanwege Gardners socialemediabericht voorafgaand aan het incident. Gardner, een veteraan die twee tours in Irak deed, wachtte de uitkomst van de rechtszaak niet af. Hij pleegde zelfmoord.

“Eén racist minder”, zegt Alexander. Hij vertelt dat ProBlac de protestborden klaar had staan voordat de grand jury bekendmaakte of Gardner aangeklaagd zou worden. ProBlac verwachtte dat de zaak weer geseponeerd zou worden. “Het systeem is immers tegen ons, tegen de zwarte bevolking. Dus dit was echt een verrassing.”

Bear Alexander.Beeld Eline van Nes

Volgens Alexander, geboren in Omaha, is er veel racisme in zijn stad. Hij en de andere leden van ProBlac hebben legio anekdotes over de politie die hen zomaar staande houdt. Omaha is wat hen betreft niets veranderd sinds in 1919 een zwarte man gelyncht werd door een woedende meute witte fabrieksarbeiders. De dood van demonstrant Scurlock zien zij als voortzetting van een racistische geschiedenis.

Zichtbare spanning

Vanaf de historische opslagloods waar de organisatie samenkomt, loop je zo de hoofdstraat van downtown Omaha in, waar mensen op gezellig verlichte terrasjes zitten. Maar een blok verderop is de spanning die sinds de demonstraties in het stadje heerst zichtbaar: verschillende ondernemingen hebben de ramen nog altijd ter bescherming dichtgetimmerd met spaanplaat en op hogere verdiepingen zijn ruiten nog niet vervangen. Iets verderop ligt de bar van Gardner, aan een typisch Amerikaanse brede weg ingericht op autoverkeer. De uithangborden zijn al weggehaald, binnen staan de servetten nog op de tafels.

Twintig minuten rijden naar het westen kom je in de buitenwijken, waar de tuintjes aangeharkt en groen zijn. Hier wandelen Cassandra Svagera en Justin Herring, nicht en goede vriend van de bareigenaar. Sinds de zelfmoord spreken ze geregeld af, om een beetje op elkaar te letten. De 33-jarige Svagera is nog altijd geschokt over de aantijgingen aan het adres van haar neef. “Wat die avond gebeurde, had niets met ras te maken. Jake schoot over zijn schouder, wist niet eens wie hem aanviel. Nu doen de demonstranten alsof hier een rassenoorlog is uitgebroken.”

Herring, 41, luistert staand. Zijn handen trillen. “Jake was geen racist. Hij was een oorlogsheld, die zijn onderneming beschermde. Maar ook een Trump-supporter, dus volgens sommigen automatisch een racist.”

Svagera zegt dat ze Omaha niet meer herkent: alle spanning, de woede. De familie en vrienden van Gardner worden sinds de schietpartij bedreigd. GoFundMe-pagina’s voor Gardners juridische kosten en na zijn zelfdoding voor zijn herdenkingsdienst werden verwijderd, nadat activisten het bedrijf ervan beschuldigden dat het racisten een platform bood. Donateurs werden online aangevallen, een foto van Herrings zoon online geplaatst. “Vanwege een herdenkingsdienst", verzucht hij. “Dit raakt me. Voor deze wandeling kom ik de deur uit, verder blijf ik thuis.”

‘Omaha heeft hem gedood’

Er is volgens nicht Svagera iets in het land veranderd, waardoor mensen geen eerlijk proces wordt gegund. “De familie weet niet of ze hem hier begraven, demonstranten zeggen dat ze op zijn graf zullen dansen.” Ze schudt haar hoofd. “Jake had veel vrienden, maar vrijwel niemand durfde openbaar nog voor hem op te komen. Het maakte hem eenzaam. Omaha heeft hem gedood. Zo zie ik het.”

Cassandra Svagera (33, links), de nicht van de overleden bareigenaar Jacob Gardner, zit naast haar schoonzus en een goeie vriend van Gardner, Justin Herring (41).Beeld Eline van Nes

In het zaaltje van ProBlac worden de stoelen weer bij de tafels teruggezet voor als het hier als koffiebar morgenochtend weer open gaat. Bear Alexander is blij met de opkomst, ook al waren de meeste deelnemers wit. “Voor de zwarte bevolking komt de woede kort en hevig. Maar alle steun is welkom en ik doe mijn best iedereen te onderwijzen over geïnstitutionaliseerd racisme. Dat wij voorin de bus mogen zitten, betekent namelijk nog niet dat we vrij en veilig zijn.”

Hij doet zijn mondkapje om, waarop ‘Black Panther Party’ staat. De zwarte burgerrechtenbeweging opgericht in de jaren zestig die geweld niet schuwde. Staat Alexander daarvoor? “George Floyd en James Scurlock hebben mij geradicaliseerd ja”, antwoordt hij resoluut.

Lees ook:

Black Lives Matter-protesten zijn in een grimmige fase beland, lukt het Trump hiervan te profiteren?

Burgermilities in Kenosha beantwoorden plunderingen met gericht vuur.De politieke vraag op de achtergrond: is dit Trumps of Bidens Amerika?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden