De Albanese premier Edi Rama. Albanië weet niet wanneer het mag beginnen met onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie.

EU-uitbreiding

Wanneer mogen Albanië en Noord-Macedonië eindelijk lid worden van de EU?

De Albanese premier Edi Rama. Albanië weet niet wanneer het mag beginnen met onderhandelingen over toetreding tot de Europese Unie.Beeld EPA

Zes landen in de Westelijke Balkan hopen al geruime tijd op lidmaatschap van de EU. Twee moeten nog met de eerste onderhandelingen beginnen. Wanneer dat kan, weet eigenlijk niemand. De Europese Top die vandaag in het Sloveense Brdo wordt gehouden, brengt hun EU-lidmaatschap niet dichterbij.

De Albanese premier Edi Rama, sociaal­de­mocraat, is nogal expressief van aard. Gaat hij naar Brussel voor overleg, dan houdt hij gewoon zijn joggingbroek aan. En heeft hij de voorzitter van de Europese Commissie op bezoek, dan draagt hij een das zo bont dat de schoenen van Hugo de Jonge erbij verbleken.

Edi Rama is sinds april van dit jaar voor de derde keer premier van Albanië, maar in al die termijnen is hij met zijn grootste droom eigenlijk geen sikkepit opgeschoten. Inmiddels kan hij frustratie amper nog binnenhouden. ‘Bizar’, gromde hij toen Ursula von der Leyen zijn land kwam bezoeken. Nog altijd kon ze hem niet vertellen wanneer Albanië mag beginnen met de onderhandelingen over EU-toetreding. Wat moet hij nog meer doen? Door welke hoepels moet hij nog springen, welke beloften moet hij nog doen, waarop moet hij nog wachten en vooral: waar zal het nu weer misgaan?

Albanië geldt al zes jaar als kandidaat-lidstaat van de Europese Unie. Rama zelf, zo zegt hij in interviews, probeert al zijn hele leven bij Europa te horen.

Als kind, opgroeiend achter het IJzeren Gordijn in de Koude Oorlog, droomde hij ervan dat hij ooit in Europa de moderne kunst zou kunnen zien waar op school niet over gesproken mocht worden. Toen hij eenmaal een Picasso had gezien – hij moest ervoor lid worden van het nationale basketbalteam – wist hij dat hij Europeaan was. Net zoals, zegt hij, de rest van het Albanese volk. Maar het lukt maar niet.

De optimistische kleuren van Tirana beginnen te verbleken

Edi Rama was politicus geworden om Albanië vooruit te helpen. Eerst was hij burgemeester van de hoofdstad Tirana, waar hij de grauwe betonnen Sovjetflats liet overschilderen in paars, geel, groen en oranje. Het zag er meteen veel zonniger uit. Maar de optimistische kleuren van Tirana beginnen inmiddels alweer te verbleken. Als het over lidmaatschap van de EU gaat, heeft Rana geen wonderkwast.

Zelfs nu Nederland eindelijk zijn bezwaren heeft ingeslikt, lukt het nog niet. Jarenlang maakte Nederland met Denemarken en Frankrijk deel uit van een klein groepje Europese landen dat wilde dat Albanië eerst verder hervormde voor het mocht beginnen aan toetredingsonderhandelingen. Nog altijd hebben die landen zorgen. Dit voorjaar nog doken filmpjes op van politici die kiezers leken om te kopen voor de verkiezingen. En het land had in een poging schoon schip te maken zoveel corrupte rechters de laan uit gestuurd, dat er jarenlang te weinig magistraten waren om een Hoge Raad te vormen.

De EU, intussen, had ook jarenlang andere zaken aan zijn hoofd. Eerst was er de brexit, toen de coronacrisis. Maar nu is Europa gefocust op ‘strategische autonomie’, en dat biedt kansen voor Tirana.

In september kwam zowel Angela Merkel als Ursula von der Leyen er op bezoek. Merkel beloofde Rana dat ook haar opvolger ‘hart voor zijn regio’ zal hebben, wie het ook wordt. Von der Leyen bezwoer hem dat ‘de toekomst van Albanië in Europa ligt’.

Premier Rama met de Duitse bondskanselier Merkel in Tirana. Beeld Reuters
Premier Rama met de Duitse bondskanselier Merkel in Tirana.Beeld Reuters

Maar wanneer er precies voor hem een stoel klaar zal staan in Brussel, hij weet het nog altijd niet.

Ook na vandaag, als er in Slovenië een eendaagse Europese top gehouden wordt met de zes landen uit de Westelijke Balkan, zal Rama zijn volk daar niets over kunnen melden.

Vele beloften

De top zal besluiten met allerlei beloften: dat inwoners uit de Balkanlanden voortaan goedkoper met EU-landen kunnen bellen en dat er tientallen miljarden aan investeringen zullen komen. Het eerste geld wordt al dit jaar overgemaakt. Er komen ladingen coronavaccins, zoveel dat de hele Westelijke Balkan nog dit jaar even goed gevaccineerd is als de EU.

Over Europese toetreding staat volgens Brusselse diplomaten welgeteld één alinea in de slotverklaring.

“De Europese Unie bevestigt opnieuw haar inzet voor het uitbreidingsproces”, staat daar. Maar uit de rest van de alinea spreekt weinig enthousiasme. Er is sprake van hervormingen en voorwaarden en er wordt met geen woord gerept over een tijdstip. Dat kan ook eigenlijk niet.

Bulgarije ligt dwars

Want net nu Nederland, Frankrijk en Denemarken hun bezwaren hebben ingeslikt, ligt Bulgarije dwars. Dat ligt in de clinch met Noord-Macedonië, en daar kan Albanië echt niets aan doen. “Bizar”, zei premier Rama daarom vorige week, toen commissievoorzitter Von der Leyen zijn land aandeed.

Het zit zo: Albanië en Noord-Macedonië zijn nu eenmaal samen een combo in de toetredingsonderhandelingen. Begint de een, dan ook de ander. Maar zolang Noord-Macedonië niet wordt erkend door Bulgarije, zit er geen schot in de zaak. Alle landen moeten het eerst eens zijn over een nieuwe stoel aan tafel. Albanië zit dus klem in de ruzie van twee andere landen.

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Voor Noord-Macedonië is het ook nogal zuur. Het land veranderde al eens van naam omdat Griekenland enkel ‘Macedonië’ niet accepteerde. Nu eisen de Bulgaren dat het land erkent dat zijn taal en cultuur van oorsprong Bulgaars is. Het is een principekwestie die in beide landen hoog wordt opgespeeld. Omdat in Bulgarije volgende maand verkiezingen zijn, verwacht niemand dat het land die eis spoedig van tafel gaat.

Het is niet het enige struikelblok voor de EU-toetreding van de zes landen in de westelijke Balkan. De andere vier landen zitten in een andere fase van het toetredingsproces, maar ook daar gaat het niet van een leien dakje. Servië bijvoorbeeld moet van de EU eerst maar eens een einde maken aan zijn slepende ruzie met Kosovo, maar maakt daarin weinig vorderingen. Vorige maand escaleerde het conflict zelfs zodanig dat de EU tussenbeide moest komen. De ruzie ging over het wederzijds erkennen van kentekens.

Geen belofte

De vertragingen gooien behoorlijk roet in het eten voor Slovenië, dat dit halfjaar Europees voorzitter is. Dat had erop ingezet tijdens zijn voorzitterschap de toetredingsgesprekken in een hogere versnelling te kunnen zetten. Maar het Sloveense idee om de landen in de Westelijke Balkan te beloven dat ze binnen tien jaar lid kunnen zijn van de EU stuitte op verzet van de andere lidstaten.

West-Europese landen zoals Nederland en Denemarken hebben weinig trek in een grotere Europese Unie. Die weten nog goed hoe lastig het was toen in het begin van de eeuw dertien extra landen in snel tempo lid van de EU werden. Het was verre van probleemloos.

Voorzitter van de Europese Commissie Ursula van der Leyen en premier Zoran Zaev van Noord-Macedonië in Skopje. Beeld EPA
Voorzitter van de Europese Commissie Ursula van der Leyen en premier Zoran Zaev van Noord-Macedonië in Skopje.Beeld EPA

Nog altijd worstelt de EU met misbruik van Europese subsidies en haperende rechtsstaten. Bovendien wordt het elke keer als het aantal lidstaten groeit, ingewikkelder om Europese besluiten te nemen. Komen er zes landen bij, dan verschuift het complete Europese evenwicht.

Er is al van alles veranderd. Nieuwe landen moeten tegenwoordig aan allerlei voorwaarden voldoen voordat ze aan de onderhandelingen mogen beginnen. Die worden gehouden in ‘hoofdstukken’ die na elkaar worden geopend. Overal in het proces komt de rechtsstaat aan bod. Maar die nieuwe methode heeft het onderhandelingsproces niet bepaald versneld.

Vrees voor invloed China en Rusland

Intussen groeit de vrees dat China en Rusland de Westelijke Balkan in hun greep krijgen. “Wij, de Europeanen die al lid zijn van de Europese Unie, zouden altijd moeten onthouden dat er voor ons een absoluut geostrategisch belang is om deze landen in de Europese Unie toe te laten. Als we stappen terug zetten, groeit de invloed uit andere delen van de wereld”, waarschuwde Angela Merkel vorige maand al. Ook de Verenigde Staten dringen er bij Europa op aan de Westelijke Balkanlanden toe te laten, al was het maar om te voorkomen dat de macht van China er te groot wordt.

Toch blijft het voorlopig bij woorden. “We hebben veel van jullie gevraagd, en jullie hebben gedaan wat we vroegen. Wij zullen er daarom alles aan doen om de hindernissen voor EU-uitbreiding die nu nog resten, te slechten”, zei Von der Leyen vorige week in Tirana.

Maar Edi Rama en zijn collega’s hebben geen idee wanneer ze daarin slagen zal. Rama’s collega Zoran Zaev, premier van Noord Macedonië, vreest dat zijn bevolking de interesse verliest: “Dit is onze familie”, zei hij tegen de EU. “We hebben geen andere. Maar om gemotiveerd te blijven, zijn er echt volgende stappen nodig.”

Lees ook:

EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell: De westelijke Balkan is belangrijk voor de EU

Woensdag 6 mei 2020 vond per videoconferentie de laatste top plaats van EU-leiders met hun evenknieën uit de zes westelijke Balkanlanden die nog geen EU-lid zijn. Hoe reëel is het perspectief voor die landen op het lidmaatschap? Trouw sprak hierover met EU-buitenlandcoördinator Josep Borrell.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden