ReportageIvoorkust

Waarom Ivorianen nog niet durven te vertrouwen op een vredige afloop van de verkiezingen

Busstation in Ivoorkust na de verkiezingen.Beeld Foto Joost Bastmeijer

In Ivoorkust is het een week na de verkiezingen weer vrij rustig. Maar de inwoners blijven gespannen, de verdeeldheid en het wantrouwen zijn groot.

De kogelgaten in haar woonkamer herinneren Virginie (60) nog elke dag aan die fatale maandagochtend, nu bijna tien jaar geleden. Onbekende mannen trapten haar voordeur in, joegen een paar kogels in haar betonnen vloer, en sleurden haar twee neefjes naar buiten. “Daar zijn ze vermoord,” zegt ze, wijzend naar de zandweg die pal voor haar huis loopt. “Helemaal voor niets.”

De gewapende mannen dachten dat Virginie een partij kalasjnikovs verborg, maar troffen nergens in haar huis wapens aan. Nog altijd vraagt ze zich af waarom haar neefjes, jongemannen die zij als haar eigen kinderen grootbracht, moesten sterven. Al heeft ze wel vermoedens: “Ze zeiden, dit is de wijk van Gbagbo.”

Het was mei 2011, kort na de arrestatie van Laurent Gbagbo – de oud-president die weigerde zijn verkiezingsnederlaag te erkennen, waardoor Ivoorkust maandenlang aan de rand van een burgeroorlog stond (zie kader). Yopougon, met ruim één miljoen inwoners de grootste buitenwijk van de commerciële hoofdstad Abidjan, was daarna nog wekenlang het toneel van een gewelddadige ontknoping van het conflict.

Oppositie opgepakt

Een klein decennium later beleeft Ivoorkust wederom een gespannen verkiezingsstrijd. Dit keer is Gbagbo’s opvolger, president Alassane Ouattara, de leider die niet wil wijken. Een aanpassing van de Grondwet maakt het volgens Ouattara mogelijk om een derde mandaat te vervullen. Mede door een boycot van de oppositie was de buit makkelijk binnen: hij won met 94,27 procent van de stemmen.

Tegenstanders van de president weigeren zich bij de uitslag neer te leggen, en hebben een eigen transitie-overheid opgetuigd. Onder de noemer van terrorisme zijn daarop meerdere oppositieleden opgepakt, waaronder kopstuk Pascal Affi N’Guessan. Hij kan levenslang krijgen. Voormalig premier en rebellenleider Guillaume Soro zet de situatie verder op scherp, door op zijn Facebook-pagina muiterij binnen het leger aan te moedigen.

Conflict in Ivoorkust in 2010-2011

Ivoorkust heeft sinds de onafhankelijkheid in 1960 nog geen vredige machtsoverdracht gekend. De laatste grote uitbarsting van geweld begon in 2010: na jarenlang uitstel nam president Laurent Gbagbo het in november op tegen zijn rivaal Alassane Ouattara. Toen de kiescommissie Ouattara tot winnaar uitriep, weigerde Gbagbo zijn nederlaag te erkennen. Meer dan 3000 mensen kwamen om bij het geweld dat daarop volgde. In april 2011 werd Gbagbo gearresteerd door Ouattara’s troepen, en overgeleverd aan het Internationaal Strafhof in Den Haag. Daar is hij vorig jaar vrijgesproken van misdaden tegen de menselijkheid wegens gebrek aan voldoende onderbouwd bewijs. Het Strafhof onderzoekt de mogelijkheid tot een hoger beroep.

Ondanks de politieke onrust oogt Abidjan een week na de verkiezingen weer bijna als vanouds. De files zijn terug, winkeliers durven hun rolluiken weer te openen. Kioskhouder Sidibert Arouna etaleert maar liefst twintig verschillende dagbladen – voor iedere kleur wat wils. Zijn krant van voorkeur deelt hij liever niet. “Dan krijg ik klappen.”

Verkiezingstrauma

Zolang er geen politieke oplossing is gevonden, blijven Ivorianen op hun hoede. In aanloop naar de verkiezingen trokken inwoners weg uit de grote steden en onrustige gebieden in het westen van het land. Volgens VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR zijn ruim drieduizend mensen naar het buitenland gevlucht. “Mensen brengen zichzelf in veiligheid,” zegt Pascal Djela, manager van een groot busstation in Yopougon, waar ze vorige maand het aantal passagiers zagen verdubbelen.

“In 2010 was ik hier, in Abidjan” zegt elektricien Anzara Blé Aka (31), die naar familie in de stad Bouaké vertrekt. De politieke spanningen brengen nare herinneringen aan het verkiezingstrauma bij hem naar boven. “Ik heb toen alles meegemaakt. Dat wil ik niet nog een keer.” Wanneer hij terugkomt, weet hij nog niet. Voor de zekerheid heeft hij zijn gereedschap meegenomen.

Martelaren

Of ze nou Ouattara steunen of de oppositie aanhangen: Ivorianen vinden elkaar in hun verlangen naar een geweldloze oplossing. De kans op een nieuwe burgeroorlog achten analisten klein. Maar de wond die het vorige conflict achterliet, is nog niet geheeld. Hetzelfde geldt voor het onderlinge vertrouwen.

“Voorlopig blijf ik binnen”, zegt Virginie, die van de zorgen niet meer kan slapen. Zij wil uit veiligheidsoverwegingen niet met haar achternaam in de krant. Op een steenworp afstand van haar huis ligt het buurtje Doukouré, dat in Yopougon bekendstaat als Ouattara-bolwerk. Wat als ze daar een nieuw offensief beramen?

Elke dag bidden

De zorgen in Doukouré zijn wederzijds. “We zijn erg ongerust,” zegt Oku Traoré (74), voorzitter van de plaatselijke moskee. “We willen niet dat het zo ver komt. Sinds een maand bidden we elke dag.” Om hun gebeden kracht bij te zetten, hebben ze al vier koeien geofferd.

In 2011 veranderde het pleintje rondom de moskee in een slagveld. Bij een modderig stukje blijft Traoré staan. “Dit noemen we het kerkhof van de martelaren.” Zo’n veertig mensen lagen toen in dit massagraf. In de rest van de buurt werden nog tientallen meer mensen gedood. Het werk van ‘pro-Gbagbo’, volgens Traoré.

“Het was heel zwaar. Maar,” benadrukt hij, “we houden goede hoop dat het nog niet een keer gebeurt. We hebben vertrouwen in onze president, die zegt dat ons niets zal overkomen. Ik hoop dat hij gelijk heeft.”

De volledige naam van Virginie is bekend bij de redactie. 

Lees ook:

Van de oppositie is in Ivoorkust vlak voor de verkiezingen geen spoor te bekennen

De inwoners van Ivoorkust kunnen naar de stembus, maar de twee belangrijkste oppositie-kandidaten roepen op tot een algehele verkiezingsboycot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden