Zuid-AfrikaCoronamaatregelen

Waarom in Zuid-Afrika de lockdown gepaard gaat met een drooglegging – en arrestaties

De Zuid-Afrikaanse politie arresteert een man in de Zuid-Afrikaanse hoofdstad Johannesburg omdat hij in het bezit is van bier, iets wat vanwege de lockdown verboden is. Beeld AFP

Zuid-Afrika zit sinds 26 maart op slot. Onderdeel daarvan is ook dat nergens in het land alcohol mag worden verkocht. 'De politie heeft geen capaciteit om lossere maatregelen te handhaven.’

Nathan Bokwe (33) opent ontspannen een biertje in de zon op de veranda van zijn huis in een welvarende wijk van Johannesburg. Hij komt de lockdown wel door. Zuid-Afrikanen als hij, zonder cruciaal beroep, mogen sinds 26 maart alleen nog hun huis uit voor boodschappen en medische hulp. Maar hij heeft een voetbal gekocht. In zijn ruime tuin trapt hij af en toe een balletje met zijn broer, die samen met zijn vriendin en baby bij hem in woont. Ook staat er op zijn veranda een racefiets op rollers. Hij lacht. "Én ik heb genoeg alcohol ingeslagen.”

Bedrijfsfusie-consultant Bokwe zag de bui half maart hangen, toen enkele dagen voorafgaand aan de lockdown de verkoop van alcohol in restaurants en cafés na zes uur 's avonds al werd verboden. "Ik ben toen direct bij slijterijen een voorraadje gaan inslaan", vertelt hij. Bokwe deed dat in drie etappes. "En hoe dichter we bij 26 maart kwamen, des te drukker werd het in de drankwinkels.”

Want de lockdown gaat in Zuid-Afrika gepaard met een drooglegging. Er mag de hele periode lang nergens alcohol worden verkocht – en ook geen sigaretten. President Cyril Ramaphosa verlengde de lockdown vrijdag van drie naar vijf weken, tot het eind van de maand.

Nathan Bokwe uit Johannesburg sloeg al voor de drooglegging in Zuid-Afrika een flinke voorraad alcohol in.

‘De gin en whisky zijn voor noodgevallen’

Bokwe laat in zijn keuken zijn opgebouwde reserves zien. Hij kocht 27 flessen wijn, vier flessen gin, twee flessen whisky en twee kratten bier. "Ja, ik weet dat dit wat overdreven klinkt", zegt hij. “Maar ik ging er al van uit dat de lockdown verlengd zou worden – misschien uiteindelijk zelfs tot twaalf weken. Als je naar andere landen kijkt, duurt een lockdown nergens korter dan twee maanden. En dan heb je het dus over twee flessen wijn en vier biertjes per week.” Hij grinnikt. “De gin en whisky heb ik slechts voor noodgevallen.”

De drooglegging bracht twee weken geleden bijna net zo'n schok teweeg in Zuid-Afrika als de aankondiging van de lockdown zelf. Want wie in Zuid-Afrika alcohol drinkt, drinkt bijna het meest van heel de wereld volgens een rapport van Wereldgezondheidsorganisatie WHO. De Zuid-Afrikaanse innemer drinkt per dag gemiddeld een hoeveelheid alcohol die gelijkstaat aan anderhalve liter bier.

Dat komt deels doordat alcohol in Zuid-Afrika spotgoedkoop is. "Bier kost minder dan brood", zegt Aadielah Maker Diedericks. Zij is coördinator van actiegroep Southern African Alcohol Policy Alliance (Saapa), die alcoholmisbruik probeert tegen te gaan. Zij vindt de huidige drooglegging noodzakelijk. “Wie drinkt is minder zorgvuldig bij het in acht nemen van social distancing”, legt ze uit. “En vergeet niet dat 60 procent van alle vrouwen die melding maken van huiselijk geweld aangeven dat er alcohol in het spel was. Bij een lockdown, als iedereen gedwongen binnen zit en de financiën van veel gezinnen onder druk komt te staan, is de kans op ruzies groter.”

‘In Zuid-Afrika moet je extreem strikt zijn’

Per jaar worden circa 3000 vrouwen vermoord in Zuid-Afrika - acht per dag. Ongeveer de helft wordt om het leven gebracht door een familielid, haar partner of een goede vriend. Ook komen er elk jaar duizend kinderen door geweld om het leven. “En meer in het algemeen is 20 tot 30 procent van alle ziekenhuisopnames in het land gerelateerd aan alcoholgebruik", legt Maker Diedericks uit. 

Ook Bokwe heeft daarom begrip voor de drooglegging. "In Zuid-Afrika moet je meteen extreem strikt zijn", zegt hij. "Halve maatregelen werken hier niet. Onze politie heeft simpelweg niet de capaciteit om enigszins coulante regels met een hoop uitzonderingen te handhaven.”

Zelf kan hij vanuit huis werken. Hij is in dienst van een internationaal consultancybedrijf. "Maar het is wel rustig", geeft hij toe. "De Zuid-Afrikaanse economie draaide al slecht voordat de coronacrisis begon." 

En nee, veel van zijn 27 flessen wijn heeft hij nog niet leeggedronken. Opnieuw barst hij uit in een aanstekelijke lach. "Ik heb vorige week mijn verstandskiezen laten trekken. Ik zit al zes dagen aan de pijnstillers. Ik heb nog weinig aan mijn drankvoorraad gehad.”

Lage groei corona-infecties, radicale daling slachtoffers gewelddadige criminaliteit

In Zuid-Afrika klinkt veel waardering voor het snelle handelen van president Cyril Ramaphosa in de coronacrisis. Nog voordat er één dodelijk slachtoffer was gevallen, ging het land al in lockdown. Het aantal besmettingen staat inmiddels op 2173 en neemt met minder dan honderd gevallen per dag toe. 25 mensen overleden in Zuid-Afrika aan Covid-19. Wel is er de nodige kritiek op het optreden van de politie. Bij het handhaven van de lockdown kwamen alleen in de eerste tien dagen zes mensen door politiegeweld om het leven. Ook overleden twee Zuid-Afrikanen in die periode in een politiecel.

Lees ook:

Zuid-Afrika in lockdown, maar een economisch vangnet is nog onzeker

Zuid-Afrika ging vannacht op slot. Het aantal coronabesmettingen loopt snel op en veel mensen zijn door hiv en tuberculose extra kwetsbaar. Maar de angst voor de economische gevolgen is groot.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden