Geopolitiek

Waarom het kleine Taiwan ook voor Nederland van groot belang is

Een Taiwanees kijkt uit over zee in de buurt van Taipei, in de richting van oefeningen door de Chinese marine Beeld ANP / EPA
Een Taiwanees kijkt uit over zee in de buurt van Taipei, in de richting van oefeningen door de Chinese marineBeeld ANP / EPA

China wil Taiwan inlijven en voert de druk op met grote militaire oefeningen. Wat is het belang van dit kleine eiland voor de Chinese kust?

Gijs Moes

De hele wereld kijkt naar Taiwan, een eiland niet groter dan Nederland, met bijna 24 miljoen inwoners. Dat is niet veel in Oost-Azië: Vietnam en de Filippijnen tellen elk ongeveer honderd miljoen mensen en de meeste Chinese provincies hebben meer inwoners dan Taiwan.

Toch is het eiland van groot belang, in de eerste plaats voor China, dat het onder het eigen gezag wil brengen. Hereniging heeft voor Peking een belangrijke symbolische waarde. Met grote militaire oefeningen rond Taiwan toont China op dit moment zijn macht.

Maar ook voor de Verenigde Staten en zelfs voor Nederland is Taiwan belangrijk, vooral vanwege de economische en geopolitieke belangen. Een overzicht.

Het knappe, mooie eiland

Taiwan is Chinees en zal altijd Chinees blijven, dat is de lijn in Peking. De grote meerderheid van de bevolking spreekt de taal en de meeste mensen zijn van Chinese afkomst. Maar er zijn ook andere, oorspronkelijke bevolkingsgroepen, die er al woonden voordat de eerste Chinezen voet aan wal zetten. Zij hebben hun eigen talen en culturen, die de ruimte krijgen in de Taiwanese samenleving.

In de Taiwanese geschiedenis speelden ook andere landen een rol. Portugezen gaven het eiland de naam Formosa, wat mooi of knap betekent, Spanjaarden zetten er voet aan wal en de Nederlandse VOC voerde er in de zeventiende eeuw enkele tientallen jaren het bewind.

Nadat de Nederlanders waren verdreven stond het eiland ruim twee eeuwen onder Chinees bestuur en daarna was het Japans, tot het einde van de Tweede Wereldoorlog.

De huidige situatie is een direct gevolg van de burgeroorlog tussen communisten en nationalisten in China die daarop volgde. Toen de communisten die wonnen, in 1949, trokken de nationalisten zich terug op het eiland. Zij hielden vol dat zij de rechtmatige regering van het hele land vormden, vandaar de officiële naam van Taiwan: de Republiek China.

In de laatste decennia werd het land een volwaardige democratie en veranderde het karakter. “Taiwan heeft een eigen identiteit ontwikkeld”, zegt Gerrit van der Wees, een voormalige Nederlandse diplomaat die nu Taiwanese geschiedenis doceert aan twee Amerikaanse universiteiten. “Vooral de jongere generaties zien zichzelf echt als Taiwanees, hereniging met China is voor hen een taboe.”

Kampioen hoogwaardige chips

Taiwan is een klein land dat economisch boven zijn macht meespeelt op het wereldtoneel, net zoals Nederland. Behalve transport, met grote havens, is technologie een speerpunt. En dan met name de halfgeleiders, of computerchips. Van de hoogwaardige chips, die gebruikt worden in onder meer computers, mobiele telefoons en auto’s, wordt veruit het grootste deel in Taiwan geproduceerd.

Alleen al het bedrijf TSMC, in 1987 opgericht door Morris Chang, produceert meer dan 50 procent van alle hoogwaardige computerchips wereldwijd. En er zijn meer grote Taiwanese chipmakers, die bijna allemaal werken met machines van het Nederlandse bedrijf ASML.

Sommige analisten vrezen dat China zijn grijpgrage handen uitstrekt naar de Taiwanese chip-industrie en juist daarom een invasie overweegt. Maar de economische banden tussen het eiland en het vasteland zijn zo nauw, dat China ook zichzelf in de vingers snijdt met een riskante militaire operatie. China is Taiwans belangrijkste handelspartner.

Chinese macht over Taiwan zou ook gevolgen hebben voor de economie in de regio, zegt Van der Wees. “Dan kunnen ze ook de handel van Japan met Zuidoost-Azië de nek omdraaien.”

Een onzinkbaar vliegdekschip

Een onzinkbaar Amerikaans vliegdekschip voor de Chinese kust, zo is Taiwan wel omschreven. De militaire banden met de Verenigde Staten zijn nauw, al erkennen de VS het eiland niet diplomatiek. De Chinese regering accepteert niet dat andere landen Taiwan erkennen als onafhankelijke natie, slechts veertien landen doen dit toch. Door het Chinese veto kan Taiwan ook geen lid zijn van de Verenigde Naties.

Als Taiwan internationaal zo zwak staat, kan China het dan gemakkelijk inpikken? Nee, beseffen ook de machthebbers in Peking. De VS, met hun bondgenoten Japan en Australië, zullen een invasie niet accepteren. De grote vraag is wat zij doen als die invasie toch begint. Zijn de Amerikaanse belangen groot genoeg zijn om een oorlog met China te beginnen om Taiwan?

Al onder president Barack Obama is de Pivot to Asia ingezet: het buitenlands beleid moet niet langer draaien om Europa, maar om Azië en de Pacific. Wie die draai serieus neemt, kan Taiwan niet zomaar opgeven. Daarbij speelt ook ideologie mee, zegt Van der Wees. “China is bezig zijn eigen politieke systeem te exporteren naar Zuidoost-Azië en andere landen. Het is een strijd tussen democratie en autocratie, niet alleen in Oost-Azië maar over de hele wereld.”

Raketten over Taiwan

Ondertussen gaan de militaire oefeningen rondom Taiwan nog altijd door. De Chinese marine en luchtmacht waren vrijdag actief ten noorden, zuidwesten en oosten van Taiwan, waarbij volgens Taiwanese autoriteiten Chinese vliegtuigen en marineschepen meerdere keren in Taiwanese territoriale wateren kwamen.

Chinese militaire functionarissen hebben gezegd dat er ook Chinese raketten over Taiwan heen zijn afgevuurd. John Kirby, de woordvoerder van het Pentagon, heeft vrijdag laten weten dat de Chinese ambassadeur in Washington ontboden is door het Witte Huis, dat de Chinese acties afkeurt.

Minachting voor China

China zet ondertussen de samenwerking met de VS op verschillende gebieden stop. Zo wordt de dialoog tussen hooggeplaatste militairen van beide landen opgeschort, net als de gesprekken die lopen over het klimaat en de samenwerking bij het opsporen van criminelen.

De maatregelen zijn genomen omdat de voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden, Nancy Pelosi, eerder deze week Taiwan bezocht ‘in minachting van het sterke Chinese verzet hiertegen’, zo maakte het Chinese ministerie van buitenlandse zaken bekend. Ook heeft China sancties tegen Pelosi en haar familie afgekondigd.

Lees ook:
Taiwan wil klaar zijn voor de strijd, zodat Peking de annexatie niet aandurft

Taiwanezen hebben één ding geleerd van de Russische invasie in Oekraïne: als ze aangevallen worden, zullen ze zichzelf moeten verdedigen. De eilanders moeten volgens deskundigen beter worden voorbereid.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden