Saudi-Arabië

Waarom gaat Biden naar Saudi-Arabië, het land dat hij zou laten boeten?

Tijdens zijn bezoek aan Saudi-Arabië hoopt Biden toezeggingen te krijgen over het opvoeren van de olieproductie.  Beeld AFP
Tijdens zijn bezoek aan Saudi-Arabië hoopt Biden toezeggingen te krijgen over het opvoeren van de olieproductie.Beeld AFP

De Amerikaanse president Joe Biden is nog niet eens geland in Saudi-Arabië, onderdeel van zijn eerste bezoek aan de regio, of hij moet zich al verdedigen. ‘Zijn moreel kompas is kwijt.’

Isabel Bolle

Het is niet vaak dat een wereldleider – of een van zijn ghostwriters – in de pen klimt om zijn bezoek aan een land te verantwoorden. Toch is dat wat de Amerikaanse president Joe Biden deed met zijn opiniestuk Why I’m Travelling to Saudi Arabia, dat vorig weekend in The Washington Post verscheen.

Mogelijk voelde Biden de noodzaak iets uit te leggen nadat vorige maand bekend werd dat hij deze week Saudi-Arabië zal bezoeken, terwijl hij tijdens zijn verkiezingscampagne er juist zo op hamerde dat – mocht hij president worden – hij het land tot ‘een paria’ zou maken. Die belofte kwam in de nasleep van de moord op de journalist Jamal Khashoggi, die in 2018 zeer waarschijnlijk op het bevel van Saudische kroonprins Mohammed bin Salman is vermoord. “We zullen ze laten boeten”, zei Biden destijds.

Eerste stop: Israël

Het bezoek aan Saudi-Arabië is onderdeel van Bidens eerste reis aan het Midden-Oosten als president. De eerste stop is Israël, waar hij woensdag aankomt, en daarna de bezette Palestijnse gebieden. Vrijdag vliegt hij naar het Saudische koninkrijk.

Volgens het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken draait Bidens bezoek aan Saudi-Arabië om het bijwonen van de GCC+3, een top tussen het handelsblok van de zes Golfstaten en Egypte, Irak en Jordanië.

Maar er staat ook een ontmoeting met Mohammed bin Salman op de agenda, wat volgens critici na Bidens eerdere kritiek niets meer dan een knieval voor de kroonprins zou zijn. De Saudische mensenrechtenactivist Hala al-Dosari beschrijft Bidens bezoek als ‘verraad’, en volgens Khashoggi’s verloofde Hatice Cengiz zou een ontmoeting met Bin Salman erop wijzen dat Biden ‘zijn moreel kompas is kwijtgeraakt’.

De morele bezwaren wegen echter niet op tegen de pragmatische belangen, stelde Jennifer Granholm – de Amerikaanse minister van energie – drie weken geleden in een interview met CNN. Natuurlijk maakt Biden zich ‘erg veel zorgen’ over de moord op Khashoggi, benadrukte ze.

“Maar hij maakt zich ook erg veel zorgen over wat mensen bij de benzinepomp meemaken. Saudi-Arabië staat aan het hoofd van Opec [de organisatie van olie-exporterende landen, red.], en we hebben een verhoging van de productie nodig zodat gewone burgers in Amerika niet langer de pijn zullen voelen die ze nu voelen”.

Niet zonder wederdienst

Saudi-Arabië heeft een van de grootste olievoorraden ter wereld, en heeft als een van de weinige olieproducerende landen nog de capaciteit om de productie enigszins op te schroeven. Het land kondigde vorige maand al aan de productie iets te verhogen, hoewel dit heeft nog niet geleid tot lagere olieprijzen.

Of het Biden lukt Saudi-Arabië over te halen de productie nog verder omhoog te gooien, is de vraag. Maar zoiets zal niet tot stand komen zonder wederdienst.

Zo wil Saudi-Arabië graag weer ‘offensieve wapens’ van de VS kopen, iets wat Biden vorig jaar stopzette na zorgen dat de wapens in Jemen werden ingezet. Verschillende Amerikaanse ambtenaren lieten deze week aan persbureau Reuters weten dat het terugdraaien van Bidens besluit mogelijk op tafel ligt, maar dat er nog geen beslissingen zijn genomen.

Samen tegen Iran

Naast olie zal er ook gepraat worden over een regionale samenwerking die zich tegen Iran moet richten. Hoewel alle details nog niet bekend zijn, sprak de Israëlische minister van defensie Benny Gantz over een gedeeld communicatiesysteem waarmee Israël, sommige van de Arabische landen die de banden met Israël hebben genormaliseerd, en de Verenigde Staten elkaar kunnen waarschuwen voor inkomende Iraanse raketten en drones.

Hoewel het de banden met Israël nog niet genormaliseerd heeft, doet ook Saudi-Arabië mee aan dit nieuwe samenwerkingsverband. In zijn opiniestuk schrijft Biden dat hij er alles aan wil doen om ‘zulke stappen naar normalisatie’ verder uit te diepen.

De Amerikaanse ambassadeur in Israël waarschuwt dat men op dit gebied nog niet te veel moet verwachten, maar dat er deze week waarschijnlijk wel wat kleine stappen worden gezet. Zo zou het openstellen van het Saudische luchtruim voor Israëlische toestellen op tafel liggen, en het overdragen van twee Egyptische eilanden aan Saudi-Arabië - waar Israëlische toestemming voor nodig is.

Voor Biden is zijn reis zo een kans om een bescheiden diplomatiek succes te boeken waarmee hij tevreden huiswaarts kan. En een kans om definitief afstand te doen van zijn ‘paria’-uitspraak, een bevlogen standpunt waar hij nu vooral vanaf lijkt te willen, blijkt ook uit zijn eigen opniestuk. “Vanaf het begin”, schrijft hij, “was mijn doel altijd om de verhoudingen met een land dat al tachtig jaar onze strategische partner is te heroriënteren, maar niet te verbreken”.

Shireen Abu Akleh

Bidens aanstaande ontmoeting met kroonprins Mohammed bin Salman is niet het enige pijnpunt van zijn reis. Ook zijn bezoek aan Israël en de bezette Palestijnse gebieden zorgt voor kritiek, onder andere bij de familie van Shireen Abu Akleh, de Palestijns-Amerikaanse journalist die in mei in Jenin werd doodgeschoten terwijl ze aan het werk was.

Twee weken geleden bracht het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken een verklaring naar buiten waarin stond dat “het waarschijnlijk is dat geweerschoten vanuit Israëlische posities verantwoordelijk waren voor de dood van Shireen Abu Akleh”, maar dat “er geen reden is om te geloven dat dit met opzet was”.

In een brief aan Biden haalt haar familie uit naar het tweede deel van de conclusie, dat volgens hen bijdraagt aan ‘het witwassen van de moord op Shireen’. De familie vraagt om een ontmoeting met Biden wanneer hij deze week in Oost-Jeruzalem is; de president heeft hier nog niet op gereageerd.

Lees ook:

Moord op Khashoggi staat verhoudingen Turkije en Saudi-Arabië niet langer in de weg

De moord op de journalist Jamal Khashoggi zorgde voor een diplomatieke rel tussen Turkije en Saudi-Arabië. Maar met Erdogans bezoek aan het Saudische koninkrijk lijkt de ruzie te worden bijgelegd.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden