Een Egyptische boer houdt een stuk droge grond vast in Al-Dakahlya, op 120 km van Cairo.

Egypte

Waarom Egyptische boeren rond de ooit zo vruchtbare Nijldelta nú in actie moeten komen

Een Egyptische boer houdt een stuk droge grond vast in Al-Dakahlya, op 120 km van Cairo. Beeld REUTERS

Door verzilting wordt de vruchtbare grond langs de oevers van de Nijl steeds moeilijker te bebouwen. De overheid probeert het tij te keren door boeren bewust te maken van de gevolgen van klimaatverandering.

Aan een van de talrijke zijtakken van de Nijl, in de vruchtbare delta op weg naar de Middellandse Zee, werd 64 jaar geleden Aida Naguib geboren. Ze groeide op in een klein boerendorp, in een tijd dat de mensen zichzelf wasten in de Nijl en het rivierwater nog niet vol plastic zat. De weg naar Cairo, een uur naar het zuiden, was nog vrij van ronkende voertuigen.

Net als haar moeder en vele generaties voor haar verbouwt Aida gewassen op het land dat al decennia in het bezit van haar familie is. Dat bestaat uit twee velden, samen nauwelijks een hectare groot. Maar haar dertig kleinkinderen hoeven niet zoals Aida vroeger water uit de Nijl te halen met behulp van waterbuffels en karren. Water voor irrigatie komt al jaren uit een pomp.

Die pomp was een grote verandering voor het dorp, verder zijn de landbouwmethoden nauwelijks anders dan in Aida’s jeugd. Maar innovaties zullen er snel moeten komen, want door klimaatverandering wordt het steeds moeilijker geld te verdienen aan de oogst. De hittegolven duren langer en komen tot steeds later in het jaar. Vorig jaar mislukte Aida’s hele bonenoogst.

Ook de afgelopen herfst is het te heet geweest voor de tijd van het jaar. In haar appartement op de begane grond doet ze haar zwarte nikab af, ze wrijft het zweet van haar voorhoofd. “We kunnen het ons niet permitteren nog een oogst te verliezen.”

Zeewater loopt de Nijl in

Klimaatverandering dreigt een groot probleem te worden in Egypte. Het ooit zo vruchtbare gebied rond de Nijl wordt steeds moeilijker te bebouwen. Stijgend zeewater dreigt de Nijldelta onder water te zetten; het zeewater loopt steeds verder de Nijl in. In combinatie met het droge weer verzilt de landbouwgrond, waardoor die minder vruchtbaar wordt.

Die ontwikkelingen zijn een drama voor de voedselzekerheid in een land dat al meer dan de helft van zijn voedsel moet importeren. De bevolking groeit explosief, elk jaar komen er twee miljoen extra monden bij om te voeden. Daarnaast kampt het land met een onzekere economie. Volgens de Egyptische overheid leeft een derde van de bevolking nu onder de armoedegrens.

Daarbij zijn veel gezinnen voor hun inkomen direct afhankelijk van de oogst: een op de drie Egyptenaren werkt in de landbouw. De meeste boeren hebben kleine stukken grond, vaak van slechts een halve hectare. Zij zijn al hard geraakt door recente bezuinigingen in subsidies op diesel en mest en hebben de financiële mogelijkheden niet om hun methoden aan te passen aan het veranderende klimaat.

Waarschuwingssysteem voor hitte

“Het is noodzakelijk dat we die boeren helpen zich aan te passen. Wat kunnen ze anders? Naar het overbevolkte Caïro, of naar Europa?”, zegt Othman al-Shaikh. Hij is de coördinator van een hulpproject van de Egyptische overheid en het Wereldvoedselprogramma, dat zich richt op kleine boeren in het zuiden van het land, waar de voedselproductie voor 2050 met 30 procent dreigt af te nemen. “Klimaatverandering is niet iets in de toekomst, het is al aan de gang.”

Het project ondersteunt boeren met een waarschuwingssysteem voor heet weer. Via moskeeën en lokale leiders krijgen boeren advies wanneer zij met warm weer het best kunnen zaaien, irrigeren en bemesten. Ook werken de projectleiders samen met gemeenschappen om effectievere irrigatiekanalen aan te leggen, waarvoor vaak de oude grenzen tussen stukken land opnieuw getrokken moeten worden. Het is een uitdaging om boeren bereid te krijgen zulke veranderingen te accepteren.

Voor die acceptatie moeten boeren zich bewust zijn van klimaatverandering en de noodzaak ervan inzien om als gemeenschap in actie te komen. Op zijn mobiel in een drukke koffiezaak in het centrum van Cairo laat Shaikh een video zien van een project dat die bewustwording moet creëren. Dorpelingen lopen in hun mooiste kleding een loods in, waar stoelen om een podium staan. Meisjes met roze glitterjurken en jongens met nette bloesjes rennen om op de voorste rij te kunnen zitten. Het gebeurt tenslotte niet iedere dag dat er een theatershow in hun dorp te zien is.

Het weer van God

De acteurs spelen een boerengemeenschap, die samen wil werken om betere irrigatie aan te leggen. Een van de boeren ligt dwars en weigert zijn methoden aan te passen, tot grote frustratie van de anderen en tot verdriet van zijn vrouw. Op een dag werkt de boer op zijn land en wordt hij gebeten door een slang, die zich in het slechte irrigatiesysteem verstopt. “Ze denken dat hij dood is, maar hij slaapt en ziet de waarheid onder ogen in zijn dromen”, zegt Shaikh. “Als hij wakker wordt, doet hij wat goed is voor het dorp en zijn gezin.”

Het zijn dit soort verhalen die discussies over het warmere weer oproepen. Nog vaak zeggen boeren tegen Shaikh: maar wij kunnen toch niets aan het weer van God doen? “Met de toneelstukken laten we zien dat zij het zich niet kunnen permitteren te wachten op goed weer”, zegt hij. “Ze zullen hun gemeenschap moeten beschermen.”

Lees ook:

VS proberen ruzie tussen Egypte en Ethiopië over het water van de Nijl bezweren

Egypte en Ethiopië ruziën over de bouw van de Grote Renaissancedam, die Ethiopië veel elektriciteit moet opleveren. Egypte vreest voor zijn watervoorziening via de Nijl. De Verenigde Staten hebben de landen woensdag uitgenodigd om de crisis te bezweren. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden