Hoogwater

Waarom Duitsland zo hard geraakt is door het water

Vernielde huizen in Erftstadt-Blessem.  Beeld REUTERS
Vernielde huizen in Erftstadt-Blessem.Beeld REUTERS

Dorpen in kleine Duitse valleien zijn pal op zijarmen van de grote rivieren gebouwd. Daar gingen de investeringen de afgelopen decennia niet heen, met fatale gevolgen.

Het is niet de eerste keer dat uit Duitsland beelden komen van ondergelopen straten en verwoeste dorpen. Ook in 2002 en 2013 werd het land geraakt door overstromingen. Volgens Christian Kuhlicke van het Helmholz Centrum voor Klimaatwetenschap is Duitsland na wateroverlast steeds weer aan de slag gegaan om zichzelf te beschermen tegen hoogwater. Zo zijn de dijken langs de grote rivieren als de Elbe, de Rijn en de Donau verbeterd. “Daardoor zijn de grote rivieren en de steden langs deze rivieren goed beschermd”, zegt hij. Ook heeft Duitsland geïnvesteerd in waarschuwingssystemen.

null Beeld AP
Beeld AP

Druk op kleinere rivieren

Maar niet eerder stond er door de extreme regenval zoveel druk op de kleinere rivieren. “Het is geheel nieuw dat kleine beken en rivieren zo dramatisch buiten hun oevers treden, zoals nu in de Eifel en in Noordrijn-Westfalen is gebeurd”, vertelt Kuhlicke’s collega Bernd Hansjürgens. “Dit is nog nooit eerder gebeurd.” De focus van waarschuwingssystemen lag nooit op kleinere rivieren en daarom waren de Duitse autoriteiten donderdag overrompeld door de overstromingen.

De zwaar getroffen dorpen als Ahrweiler, Schuld en Euskirchen liggen in valleien waar het water geen kant op kan. “Dat is een voordeel aan Nederland”, zegt Kuhlicke. “Het land is plat, waardoor het water veel mogelijkheid heeft om te ontsnappen.” Daarbij heeft Nederland vooral veel grote rivieren die makkelijker te beschermen zijn door dijken. In Duitsland liggen veel dorpen in de bergen pal aan de zijtakken van rivieren, die bovendien extra gevoelig zijn voor toekomstig extreem weer. “Hier kan het overal gebeuren. Je kunt niet om ieder huis een dijk bouwen.”

null Beeld Marius Becker/dpa
Beeld Marius Becker/dpa

Extreem weer

Meer extreem weer zal de druk op de kleine valleien in Duitsland verhogen. Voor kleine dorpen zal het dus noodzakelijk zijn om te investeren. “De gebouwen zelf worden in de toekomst heel belangrijk. Als je het water uit het gebouw kan houden dan is er geen schade”, zegt Kuhlicke. “Gebouwen klimaatbestendig maken is de belangrijkste taak in de komende vijf tot tien jaar.” Dit is technisch mogelijk, maar veel huiseigenaren in Duitsland zetten die stap nog niet.

Kuhlicke is aan de telefoon op weg naar een dorp in Saksen om bezorgde huiseigenaren langs een rivier te informeren wat zij zelf kunnen doen om zich te beschermen. “Ik spreek veel mensen die het gevoel hebben dat ze er alleen voor staan. Ze willen wel iets doen, maar weten niet hoe, of hebben niet het geld”, zegt hij. Volgens Kuhlicke stopt de overheid nu geld in programma’s die klimaatverandering moeten voorkómen, zoals gebouwen energieneutraal maken. Maar de nadruk ligt nog niet op bescherming tegen de gevolgen van daadwerkelijke klimaatverandering. “Zulke programma’s hebben we ook nodig voor klimaatbestendig bouwen.”

Dirk Janssen, een waterexpert van de Duitse klimaatorganisatie BUND in het getroffen gebied Noordrijn-Westfalen, is teleurgesteld in de manier waarop zijn deelstaat zich voorbereidt op extremer weer in de toekomst. “Ik moet constateren dat de deelstaatregering van Armin Laschet niet de nodige maatregelen treft op het gebied van klimaatbescherming, noch ons genoeg voorbereidt op klimaatverandering.” Laschet is sinds 2017 minister-president van de deelstaat en is in de aankomende federale verkiezingen kandidaat voor het bondskanselierschap namens de CDU.

Armin Laschet geeft een persconferentie na een bezoek aan de getroffen regio. Beeld EPA
Armin Laschet geeft een persconferentie na een bezoek aan de getroffen regio.Beeld EPA

Verkiezingsthema

In de nek-aan-nek race met de Groenen is het klimaat een belangrijk thema voor de verkiezingen in de herfst. Donderdag zei Laschet in een persconferentie dat de zware regenval in verband staat met klimaatverandering. “Dat betekent dat we tempo moeten maken op het gebied van klimaatbescherming, op Europees, nationaal en internationaal niveau.” Janssen keek verbijsterd naar die persconferentie: “We moeten hier in Noordrijn-Westfalen nog beginnen!”

De regering van Laschet bouwt volgens hem juist industrie- en commercieel gebied op plekken die vrij zouden moeten blijven voor de rivieren. De Europese Kaderrichtlijn Water schrijft voor dat Europese rivieren voor 2025 natuurlijke overstroomgebieden hebben. “Deze richtlijn is bij rivieren in Noordrijn-Westfalen voor slechts acht procent toegepast”, zegt Janssen. Daarbij is er volgens hem veel te weinig bosgebied in Duitsland, dat ook een grote rol speelt in het opvangen van het regenwater door het landschap, waardoor de druk op de rivier afneemt.

Drie pilaren tegen het water

Ook Kuhlicke onderschrijft de maatregelen, die de eerste van drie pilaren vormt die de wetenschap voorschrijft in de strijd tegen klimaatverandering. Naast het versterken van gebouwen, de tweede pilaar, komt ook het verbeteren van de absorptiecapaciteit van water in steden, waardoor regenwater niet met een groot tempo een rivier in stroomt. “Je moet de hoeveelheid water in de rivier zien te verminderen, want als er zoveel kracht in de rivier zit dat het gebouwen kan vernietigen dan is er weinig meer dat je met dijken kan doen om het tegen te houden.

De bal ligt volgens Kuhlicke en Janssen nu bij de Duitse politiek. “We hebben genoeg kennis en plannen”, zegt Janssen. “Maar we hebben de vastberadenheid en het geld nodig om deze te realiseren.” Kuhlicke hoopt dat de overstromingen zo vlak voor de federale verkiezingen nu echt iets teweeg zullen brengen. “Na elke overstroming veranderde er wel iets, maar doorgaans weinig. Deze gebeurtenis is tragisch en het zal lang duren om hiervan te herstellen”, zegt Kuhlicke. “Hopelijk zal dit een katalysator zijn voor echte verandering.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden