Afscheid

Waarom correspondent Kim Deen, net als veel Duitsers, Angela Merkel een beetje zal missen

Angela Merkel krijgt een roos tijdens haar afscheidsceremonie, begin december.  Beeld Michael Kappeler/dpa
Angela Merkel krijgt een roos tijdens haar afscheidsceremonie, begin december.Beeld Michael Kappeler/dpa
Kim Deen

In de afgelopen maanden stuurden kennissen mij weleens vol vroegtijdige nostalgie een hilarisch filmpje van Angela Merkel, met een bericht als: “Wat ga ik die vrouw missen!” Toen ook de redactie van Trouw vroeg of ik in een van de afsluitende artikelen van 2021 de vraag wilde beantwoorden of ik de vertrokken bondskanselier ga missen, realiseerde ik mij dat ik het antwoord op die vraag eigenlijk niet goed wist.

Toen ik mijn vorige standplaatsen verliet, Istanbul en Cairo, heeft niemand mij gevraagd of ik Erdogan en al-Sisi zou missen. Logisch natuurlijk, met bloeddorstige regeringsleiders die iedere vorm van oppositie opsluiten of doodmartelen. Maar ik vraag mij toch af of de democratische regeringsleiders net zo gemist kunnen worden als Merkel. Niet David Cameron, ook niet François Hollande. En ik kan me ook niet voorstellen dat wanneer Mark Rutte vertrekt de BBC-redactie haar fietsende Den Haag-correspondent Anna Holligan zal vragen of zij Rutte zal missen. Misschien dat Obama gemist wordt, maar komt dat niet vooral door wie hem verving?

Geobsedeerd door Merkel

Het gemis van Merkel lijkt dieper te snijden, ook in buurland Nederland. Ik denk aan het telefoongesprek dat ik in de laatste weken van haar bondskanselierschap had met een Duitsland-expert. “De Nederlandse media zijn geobsedeerd door Merkel”, vertelde hij me grinnikend. Daar zit wat in. Ik denk aan de vele artikelen, podcasts en video’s waarin journalisten proberen te doorgronden wie Angela nou precies is. Of het boekje dat ik met vorig jaar met kerst kreeg: ‘Wij zijn Angela’, geschreven door tien Nederlandse auteurs die hun fascinatie voor Merkel onder woorden brengen.

Ook ik heb Duitsers de afgelopen maanden vaak gevraagd of ze Angela Merkel zullen missen. Het intrigeerde me dat de meesten ‘ja’ antwoordden, terwijl ze uit verschillende politieke richtingen kwamen en niet altijd blij waren met haar regering. Als ik doorvroeg bleken er veel verschillende redenen voor te zijn. “Omdat ze mij liet zien dat het mogelijk is voor een vrouw om zoveel macht te hebben”, vertelden vriendinnen mij. Sommigen bewonderden haar lef, als ze met een simpel rollen van haar ogen haar morele superioriteit toonde tegenover een autocraat als Poetin. Een oudere Duitse vrouw beantwoorde mijn vraag door te vertellen dat ‘Mutti’ Merkel na decennia van conflict Duitsers eindelijk een gevoel van veiligheid wist te geven.

Merkel raakt mensen dus op een heel persoonlijk niveau en ik denk dat daar het verschil met andere wereldleiders te vinden is. Ook al doet ze haar best om haar privéleven uit de schijnwerpers te houden, de wereld wil Merkel graag beter leren kennen. Verhalen horen over de DDR-jeugd van het zonnige, klungelige meisje, dat ooit een zwemles lang bedachtzaam aan de rand stond om bij het afgaan van de schoolbel toch maar in het water te springen. Misschien herkennen we onszelf in haar onhandigheid en tegelijkertijd in haar moed. Ze is geen charlatan, geen typische macho, die zo vaak op het wereldtoneel te vinden zijn. Merkel is een mens van vlees en bloed, die als een Kung Fu-leerling gestaag haar weg naar de top vond.

Richting een progressieve koers

En als een Kung Fu-meester zocht ze naar de politieke balans. Ze werd ook weleens gezien als een machine waar je alle verschillende belangen, toekomstscenario’s en moraliteit in stopt en dat daar dan haar beslissingen als bondskanselier uit voort kwamen. Zo zette zij langzaam het land op een progressieve koers, ondanks het vaak aartsconservatieve karakter van haar partij. Eindelijk werden stappen gezet op het gebied van klimaat en Duitsland nam het voortouw in de vluchtelingencrisis. Ze legaliseerde het homohuwelijk, terwijl niet alleen haar partij, maar ook zij zelf er eigenlijk op tegen was. Haar beslissingen waren altijd noodzakelijk, zo presenteerde zij het, om het land mee te laten gaan met de tijd.

Maar een trendsetter is ze nooit geweest. En in deze tijd, waarin de grote toekomstvragen naar antwoorden snakken, is dat waarschijnlijk waar haar macht is gaan kenteren. Voor de Duitse verkiezingen maakte ik een portret van de ‘generatie-Merkel’ en interviewde ik jongeren die opgroeiden tijdens haar zestienjarige bondskanselierschap. Ook zij zeiden een speciale band met Mutti te hebben, maar vonden tegelijkertijd dat het tijd voor haar was om te gaan. De nodige gewaagde stappen op het gebied van klimaat, gelijkheid en vrijheid zouden door Merkel niet gezet worden. Wellicht is datzelfde inzicht uit haar beslissingenmachine gerold. Ze is de eerste naoorlogse bondskanselier die niet onder druk of door verkiezingsverlies is vertrokken.

Maar ook al is het tijd voor Merkel om te gaan, deze journalist zal het desondanks missen om haar te proberen te doorgronden. Want ik kan alleen maar hopen dat ik wat van Merkels magie af kan kijken. Misschien dat ik ga beginnen met die eyeroll tegenover mijn rivalen.

Lees ook:

Dit is de ‘sterke man’ die de CDU weer groot moet maken

De Duitse christendemocraten hebben een nieuwe partijleider: Friedrich Merz. Gaat het hem lukken de CDU uit haar identiteiscrisis te trekken?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden