Inheemse volken

Waarheidscommissies brengen onrecht tegen de Zweedse en Finse Sami in kaart

Een Sami-herder hoedt zijn rendieren. Beeld Reuters
Een Sami-herder hoedt zijn rendieren.Beeld Reuters

De Zweedse regering stelt een waarheidscommissie in, met de opdracht het onrecht dat de Sami-bevolking door de Zweedse staat is aangedaan in kaart te brengen. Ze volgt het Finse voorbeeld.

Anne Grietje Franssen

Een kleine tien jaar geleden werd er al een motie ingediend voor de oprichting van een waarheidscommissie, nu heeft de regering ertoe besloten. De commissie, waarvan de leden nog moeten worden benoemd, zal de komende vier jaar de manier waarop de Zweedse overheid met de Sami is omgegaan en de gevolgen daarvan in kaart brengen.

Het gezelschap krijgt ook de taak de Sami-geschiedenis onder de aandacht te brengen en de manier waarop die ‘ook het heden beïnvloedt’.

“Het voelt heel goed dat we eindelijk een waarheidscommissie kunnen aanstellen”, zei minister van cultuur en democratie Amanda Lind. “De regering heeft de verantwoordelijkheid om de kennis te vergroten van de mensenrechtenschendingen en racisme waaraan de Sami werden en worden onderworpen.” Het besef van ‘historisch onrecht’ is essentieel, aldus de minister, om ‘verzoening te bevorderen’.

Hoeveel Sami er precies zijn, is onbekend

Vertegenwoordigers van de Sami-gemeenschap verwelkomden het nieuws. Marie Persson Njajta, lid van het Zweedse Sami-parlement, die de inheemse bevolkingsgroep in Zweden vertegenwoordigt en haar cultuur bewaakt, reageerde: “Het is tijd dat de geschiedenis en realiteit van de Sami nu aan het licht komt. De waarheidscommissie heeft een belangrijke taak voor de boeg om de misstanden van de staat tegen het Sami-volk en individuele Sami onder de loep te leggen.”

De Sami is de enige nog inheemse bevolkingsgroep van Europa. Aangenomen wordt dat ze tegen het einde van de laatste ijstijd naar de Noordpool-regio trokken. Het land dat ze bewonen noemen ze Sápmi — Lapland is de naam die de kolonisators aan het gebied gaven — en beslaat een gebied in het noorden van het hedendaagse Noorwegen, Zweden, Finland en Rusland. Een deel van de Sami leefde en leeft (semi-)nomadisch als rendierhouders.

Naar schatting leven nu nog tussen de 80.000 en 130.000 Sami in Noord-Europa en Rusland, van wie 20.000 tot 40.000 in Zweden. Precieze aantallen zijn er niet; in Zweden is volkstelling op basis van etniciteit taboe.

Sami moesten verzweedsen

Tot ongeveer halverwege de twintigste eeuw hebben de Sami geleden onder een hardvochtig assimilatiebeleid. Ze werden gedwongen te verzweedsen, kinderen werden uit huis geplaatst en geacht op kostscholen hun ‘minderwaardige achtergrond’ te vergeten.

Nu worden de Sami erkend als inheemse minderheid, maar velen van hen hebben nog altijd het gevoel tweederangsburgers te zijn, gediscrimineerd en gemarginaliseerd te worden.

Zo heeft Zweden nog altijd niet het Verdrag betreffende inheemse en in stamverband levende volken van de ILO (de Internationale Arbeidsorganisatie) geratificeerd. De ILO 169, zoals de conventie bekend staat, is het belangrijkste internationale verdrag dat de rechten van inheemse volken waarborgt. Tientallen andere landen, waaronder Denemarken en Noorwegen, hebben het wel ondertekend.

Ook Finland kijkt naar wantoestanden

In Finland is vorige week een soortgelijke waarheids- en verzoeningscommissie aangesteld, die zich zal buigen over de discriminatie, rechtenschendingen en het assimilatiebeleid waar Finse Sami slachtoffer van zijn geweest.

Ook onderzoekt deze commissie hoe vroegere wantoestanden de hedendaagse Sami beïnvloeden en hoe de relaties tussen de Finse staat en de Sami kunnen worden aangehaald.

Lees ook:
Noors Hooggerechtshof stelt Sami-gemeenschap in het gelijk: vergunningen voor windmolens zijn onwettig

Het Noorse Hooggerechtshof heeft vergunningen voor een windmolenpark op het schiereiland Fosen nietig verklaard: een overwinning voor de Sami. Maar wat betekent dit voor windenergie in Noorwegen?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden