Premier Boris Johnson (rechts) in debat met oppositieleider Jeremy Corbyn tijdens het BBC-verkiezingsdebat, vorige week.

Niet alles is Brexit

Waar de Britse verkiezingen óók over gaan

Premier Boris Johnson (rechts) in debat met oppositieleider Jeremy Corbyn tijdens het BBC-verkiezingsdebat, vorige week. Beeld EPA

Al ruim drie jaar verlamt het brexit-rumoer Groot-Brittannië. Tal van grote andere problemen zijn blijven liggen. De kiezer wordt nu gepaaid met de belofte van miljardeninvesteringen in de gezondheidszorg. Voor armoede en het klimaatprobleem was nauwelijks aandacht.

Get brexit done. De Britse kiezer kan de campagneslogan van Boris Johnson amper meer horen. In elk tv-optreden van de premier valt die minimaal vier of vijf keer en op elke Conservatieve poster keren de drie woorden terug. En op zich is het een zeer sterke campagneleus. Hij is eenvoudig, blijft hangen en brengt de belangrijkste verkiezingsopdracht voor de Conservatieven perfect over het voetlicht.

Alleen verdoezelt al het brexit-rumoer de grote thema’s die al jaren blijven liggen. En dat terwijl sommige problemen juist schreeuwen om aandacht. Maar ondanks korte oprispingen, is het aantal voorpagina’s over kinderarmoede, lange wachtlijsten in de gezondheidszorg of de almaar slechter wordende luchtkwaliteit in de afgelopen jaren op een hand te tellen.

Al ruim drie jaar lang verlamt de brexit Groot-Brittannië. En krijgt geen enkel ander alarmerend probleem de prioriteit die het onder normale omstandigheden al lang had gekregen. Dat is niet bepaald terecht, als je kijkt naar waar kiezers zich zorgen om maken.

Hoewel Boris Johnson belooft dat hij de brexit zal regelen zodat zijn regering zich op al die andere thema’s kan storten, is dat maar de helft van het verhaal. Ja, als hij de verkiezingen wint, zullen de Britten de EU op 31 januari verlaten. Maar dan begint direct de volgende brexit-fase: de onderhandelingen over de toekomstige handelsrelatie met de EU. Gesprekken die nog vele malen ingewikkelder zullen zijn dan over de scheiding zelf.

Daarom is de kans groot dat ook na deze verkiezingen de andere grote problemen in Groot-Brittannië nog altijd niet de aandacht zullen krijgen die ze verdienen.

GEZONDHEIDSZORG

Met name de gratis gezondheidszorg, de National Health Service (NHS), komt altijd bovendrijven op de vraag waar Britten zich het meest druk om maken.

Demonstranten op Parliament Square voeren actie voor meer aandacht voor de dreigende privatisering van de NHS. Beeld AP

Zeker in de NHS is er van alles mis. Afgelopen maand nog bleek dat de wachttijden op de spoedeisende hulp in Britse ziekenhuizen tot recordhoogte zijn gestegen. Het is steeds normaler dat patiënten uren moeten wachten, totdat ze aan de beurt zijn. Overvolle wachtkamers, waar soms niet eens plaats is om iedereen te huisvesten. Eén op de zes patiënten moet zelfs langer dan vier uur wachten voordat ze een arts kunnen zien.

Voor operaties of andere, meer ingrijpende handelingen staan 4,4 miljoen Britten op de wachtlijst. Zo kan bijna een kwart van de kankerpatiënten niet binnen de gestelde deadline van 62 dagen aan zijn of haar behandeling beginnen. Al dit soort grafieken laten een neerwaartse spiraal zien binnen de NHS, al jaren. Met de winter op komst, traditioneel gezien altijd een periode waarin de druk op ziekenhuizen het grootst is, zouden deze cijfers de komende maanden nog wel eens een stuk slechter kunnen uitpakken.

Premier Johnson moest zich gisteren nog verontschuldigen tegenover de moeder van een vierjarig jongetje dat met een longontsteking op de grond van een ziekenhuis moest slapen in afwachting van een beschikbaar ziekenhuisbed. “Natuurlijk vind ik dat vreselijk. Ik bied mijn excuses aan voor iedereen die een slechte ervaring heeft gehad in de NHS”, zei Johnson.

Het is niet verwonderlijk dat Labour er deze campagne alles aan doet om de NHS tot belangrijkste verkiezingsthema te bombarderen. De brexit is juist de zwakke plek van partijleider Jeremy Corbyn. De levenslange euroscepticus heeft ervoor gekozen zich neutraal op te stellen in het vraagstuk dat het land al drie jaar in een houdgreep houdt. Ja, hij pleit voor een nieuw referendum, maar hij wil in zo’n geval geen kant kiezen.

Labour ligt op brexit-gebied daardoor voortdurend onder vuur van de Conservatieven, maar zelfs ook van andere oppositiepartijen zoals de Liberal Democrats. Het is zijn achilleshiel, waar hij zich maar zeer moeilijk uit weet te wurmen.

Daarom probeert Corbyn dat onderwerp te mijden als de pest en elk debat naar de NHS te draaien. Die is immers heilig in Groot-Brittannië. Beloven de Conservatieven 30 miljard extra voor de gezondheidszorg de komende jaren? Dan maakt Labour er 40 miljard van.

Hoewel Groot-Brittannië een van de meest kapitalistische landen van Europa is, is de NHS een gigantisch staatsapparaat. Het is met anderhalf miljoen werknemers verreweg de grootste werkgever van het land en zelfs een van de grootste werkgevers ter wereld. Britten zijn er van oudsher trots op dat ze zonder dure verzekeringen gewoon gebruik kunnen maken van goede gezondheidszorg. Politici die deze maar uitdijende kostenpost ter discussie stellen, kunnen hun herverkiezing wel vergeten. Niet voor niets dook Johnson deze campagne geregeld op in ziekenhuizen om voor het oog van de camera’s een arm om verpleegkundigen heen te slaan.

Maar de druk op de NHS neemt steeds verder toe, mede door een vergrijzende samenleving en de snelle bevolkingsgroei. In 2050 is Groot-Brittannië waarschijnlijk gegroeid tot bijna 80 miljoen inwoners is de verwachting, daarmee zou Duitsland zijn ingehaald. Nu wonen er iets meer dan 60 miljoen mensen.

Het maar met miljarden strooien om de kiezer te paaien is vooral kortetermijnpolitiek. De NHS-put is bodemloos en heeft een grondige efficiëntieslag nodig om de 21ste eeuw te overleven. Maar daar durven zowel de Conservatieven als Labour voorlopig niet over te beginnen.

ARMOEDE

“Er zijn meer voedselbanken dan McDonalds-vestigingen”, kopte The Manchester Evening News afgelopen weekeinde. The Trussell Trust, de liefdadigheidsinstelling die de meeste voedselbanken ondersteunt, liet weten dat de grens van 2000 voedselbanken inmiddels is doorbroken. Een record in Groot-Brittannië. “We zien dat meer en meer mensen gedwongen worden om van voedselbanken gebruik te maken”, zei Emma Revie, directeur van The Trussell Trust tegen de krant. “Alle politieke partijen zouden verplicht moeten worden om mensen te beschermen tegen honger door in elk geval iedereen te voorzien van een basisbedrag voor de eerste levensbehoefte.”

Armoede is een sluimerend, maar snel groeiend probleem in Groot-Brittannië. Officieel is de Engelse de op vijf na grootste economie ter wereld, maar de ongelijkheid in het land is schrijnend. In chique Londense wijken als Mayfair en Chelsea struikel je over de peperdure Bentley’s en Maserati’s, stikt het van de crème de la crème onder de beroemde modezaken en ligt de gemiddelde (!) huizenprijs rond de 1,17 miljoen pond (1,4 miljoen euro).

Maar sla je in het centrum van Manchester, Liverpool of Glasgow de wijken achter het centraal station in, dan komt de armoede je vanzelf tegemoet. Zie je talloze daklozen zoekend naar restjes voedsel in prullenbakken. En valt op dat het veel voorbijgangers ontbreekt aan een gezonde rij tanden in de mond.

Opvallend genoeg is de werkloosheid met 3,8 procent op het laagste punt in de geschiedenis, iets waar de Conservatieven de hele verkiezingscampagne zichzelf maar al te graag mee op de borst kloppen. In de praktijk bungelen echter honderdduizenden Britten rond de grens van het minimumloon of daaronder.

De film ‘Sorry We Missed You’, van regisseur Ken Loach, stelt het probleem van schijnzelfstandigheid aan de orde. Pakketbezorgers die zich als zelfstandigen moeten inkopen bij een grote distributeur en vervolgens voor alles verantwoordelijk zijn. Hun eigen bestelbus, vervanging als ze ziek zijn en maar eindeloos veel uren werken om een enigszins acceptabel salaris te verdienen. De film maakte een hoop los in Groot-Brittannië.

Een medewerkers van de voedselbank in Cornwall, England. Beeld Getty Images

De onderkant van de samenleving kraakt. “We proberen niet te veel te eten op een dag, ook al hebben de meesten van ons echt honger. Maar we moeten zuinig zijn op ons eten”, zegt het jongetje Cameron in zijn slaapkamer in het door Channel 4 gemaakt programma ‘Dispatches’ over kinderarmoede. Cameron legt ook uit hoe het voedsel dat ze krijgen van voedselbanken en andere hulporganisaties, bijna altijd over de datum is.

De online-versie van het programma, dat vorige week te zien was, is op Facebook al twee miljoen keer bekeken.Volgens officiële cijfers leven er vier miljoen Britse kinderen in armoede. Vaak onderdeel uitmakend van gezinnen die kampen met allerlei soorten problemen.

Uit veel onderzoeken blijkt dat de bezuinigingspolitiek van de Conservatieven in de afgelopen jaren een belangrijke rol heeft gespeeld bij het uitkleden van subsidies, toeslagen en uitkeringen waardoor veel gezinnen die al net rond het bestaansminimum leefden het hoofd niet meer boven water kunnen houden. Daarnaast zorgt die stress voor veel psychische klachten, een almaar groeiend probleem in deze groep.

De Resolute Foundation, een denktank, voorspelt zelfs dat de kinderarmoede de komende kabinetsperiode zal stijgen als de Conservatieven hun nu gepresenteerde verkiezingsprogramma volledig zullen uitvoeren.

En toch, ook deze stille crisis krijgt nauwelijks aandacht in Groot-Brittannië. Zelfs in de verkiezingscampagne komt het amper aan bod.

KLIMAAT

Al meerdere keren zorgden klimaatprotesten voor flink oponthoud in de Londen. De radicale actiegroep Extinction Rebellion laat regelmatig van zich horen. Of ze nu de belangrijkste bruggen over de Thames in de binnenstad blokkeren, een poging doen om zich vast te ketenen op de landingsbaan van Heathrow of metrostations platleggen, ze doen er alles aan om hun klimaatzorgen onder de aandacht te brengen.

Net als in elk ander West-Europees land is er in Groot-Brittannië voldoende reden voor discussie over het klimaat. Maar ook dat thema komt maar mondjesmaat aan bod deze campagne. Tijdens het laatste grote tv-debat tussen Corbyn en Johnson afgelopen vrijdag viel het woord klimaat niet een keer.

En dat terwijl de problemen in bijvoorbeeld Londen schrijnend zijn. De luchtkwaliteit van de Britse hoofdstad is regelmatig bijna net zo slecht als in Peking of New Delhi. En vele malen slechter dan in steden als New York of Amsterdam. In Londense wijken waar de uitstoot van broeikasgassen het grootst is, blijken kinderen een tien procent kleinere longinhoud te ontwikkelen.

Demonstranten van de actiegroep Extinction Rebellion protesteerden de afgelopen week voor het campagnehoofdkwartier van de Conservatieven. Beeld EPA

Belangrijkste boosdoener is de uitstoot van dieselauto’s. Het verkeer is volkomen dichtgeslibd met vrachtwagens, bestelbussen, grote rode dubbeldekkerbussen en de tienduizenden zwarte taxi’s. De King’s College universiteit rekende uit dat de luchtvervuiling in Londen bijdraagt aan het voortijdig overlijden van 9000 Londenaren per jaar.

De politieke partijen trekken tientallen miljarden uit om de klimaatverandering aan te pakken. Labour wil zelfs zorgen dat Groot-Brittannië in 2030 klimaatneutraal is, een wel zeer ambitieuze doelstelling. Boris Johnson wil dat doel in 2050 bereikt hebben. Maar ondanks deze beloftes is het klimaatprobleem de hele campagne slechts een onderwerp in de kantlijn geweest.

Lees ook:

Zelfs traditionele Labour-gebieden verschieten plots van politieke kleur

Brexit zorgt voor een aardverschuiving in Groot-Brittannië.Zelfs traditionele Labour-gebieden verschieten plots van politieke kleur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden