Aziatische verhoudingen

VS kiezen voor cluster van kleine coalities tegen China

De Amerikaanse president Joe Biden (rechts) ontving vrijdag de Indiase premier Narendra Modi in het Witte Huis. Beeld REUTERS
De Amerikaanse president Joe Biden (rechts) ontving vrijdag de Indiase premier Narendra Modi in het Witte Huis.Beeld REUTERS

In Oost-Azië staan de Verenigde Staten en China steeds duidelijker tegenover elkaar. Leidt dat tot een tweedeling in die regio?

Nee, een nieuwe koude oorlog willen de Verenigde Staten en China niet beginnen. Dat zeggen hun leiders geregeld, vorige week nog in New York bij de Algemene Vergadering van de VN. Maar ondertussen gaat de militaire opbouw in Oost-Azië gewoon door en werken met name de VS aan coalities tegen China. De landen in de regio moeten hun positie bepalen in die oplopende spanning.

Vrijdag kwamen de premiers van India en Japan naar Washington, voor gesprekken met hun Australische collega en de Amerikaanse president. Het overleg van deze vier landen, de Quad, is gericht op meer militaire samenwerking in de Indo-Pacific – het gebied rond de Indische en de Stille Oceaan. Aukus, het nieuwe pact tussen de VS, Australië en het Verenigd Koninkrijk dat eerder deze maand werd aangekondigd, is op hetzelfde gebied gericht.

De vijand in Peking

Opvallend is dat president Joe Biden niet inzet op één club, die alle Amerikaanse bondgenoten en medestanders in de regio verenigt. De Britten zijn niet betrokken bij de Quad en India en Japan zijn buiten Aukus gebleven.

Maar daarover geen wanklank tijdens de Quad-ontmoeting. De premiers Narendra Modi en Yoshihide Suga staan welwillend tegenover Aukus, omdat zij zich zorgen maken over de opkomende macht van China. Want hoewel de naam van dat land niet genoemd is bij de aankondiging van het nieuwe pact, is het voor iedereen duidelijk dat de vijand in Peking zetelt.

Biden moet voorzichtig opereren, want ieder land in de regio heeft zijn eigen belangen. Dat geldt zeker voor India, dat zich niet zomaar zal aansluiten bij een pact onder Amerikaanse leiding. Toch is Modi wel geïnteresseerd in samenwerking tegen China. De Aziatische grootmachten hebben een slepend grensconflict, hoog in de Himalaya, en ook op zee komen ze in elkaars vaarwater. China bouwt marinebases in Myanmar, Sri Lanka en Pakistan, waar India toch al een slechte relatie mee heeft.

  Klik op de afbeelding om te kunnen zoomen. Beeld Louman & Friso
Klik op de afbeelding om te kunnen zoomen.Beeld Louman & Friso

Japan, de andere partner in de Quad, is al sinds de Tweede Wereldoorlog een Amerikaanse bondgenoot. Tokio heeft een conflict met China rond eilandjes in de Oost-Chinese Zee en is, ondanks de pacifistische traditie, bezig met militaire versterking. In de politiek gaan nu stemmen op om atoomonderzeeërs te bouwen, net zoals Australië dat in het kader van Aukus gaat doen.

China heeft de meeste schepen op zee. In tonnage en vuurkracht zijn de VS nog altijd sterker

Die schepen zijn een van de antwoorden op de militaire macht van China. Vooral de marine, het belangrijkste legeronderdeel voor controle in de regio, groeit in kracht. In aantallen schepen is China inmiddels de grootste op zee, al zijn de VS nog altijd sterker in tonnage en vuurkracht. De aandacht van Peking is vooral gericht op de Zuid-Chinese Zee, die in zijn geheel wordt geclaimd door Peking terwijl ook landen als de Filipijnen, Vietnam en Maleisië er aanspraak op maken.

Ook in het conflict met Taiwan speelt de marine een belangrijke rol. Het zelfstandige eiland voor de kust is volgens Peking een afvallige provincie, die onder het centrale gezag gebracht moet worden, desnoods met militaire middelen.

Geregeld wagen Chinese vliegtuigen en schepen zich in de zones rond en boven Taiwan. De Taiwanese minister van defensie pleitte maandag voor lange-afstandsraketten om China mee te kunnen bestoken. Maar een deel van de bevolking is juist tegen een confrontatie met China, zij hopen op meer samenwerking.

Van Noord-Korea, de enige officiële bondgenoot van China, hebben de machthebbers in Peking vooral last

Dat sentiment is sterk in meer landen in de regio, zoals de Amerikaanse bondgenoot Zuid-Korea. Dat heeft alles te maken met Noord-Korea, waarmee het zuiden officieel naar hereniging streeft. De wens om China niet tegen de haren in te strijken maakt het voor de VS lastiger om Zuid-Korea te betrekken bij nieuwe militaire initiatieven.

Noord-Korea is de enige officiële bondgenoot van China, maar daar hebben de machthebbers in Peking vooral last van. Om meer invloed te krijgen in de regio was China initiatiefnemer van de Shanghai Samenwerkingsorganisatie (SSO), een tamelijk los verband voor veiligheid en stabiliteit in Azië. Naast China is Rusland lid, een aantal Centraal-Aziatische landen, Pakistan en zelfs India.

Cambodja, waar China een marinebasis aanlegt, praat af en toe mee, maar verder heeft in Zuidoost-Azië geen enkel land zich aangesloten. De landen in die regio vormen een ander samenwerkingsverband: Asean.

Ook de Filipijnen hebben ruzie met China rond eilandjes in de tussenliggende wateren

Vietnam is binnen dit bonte gezelschap het meest anti-Chinees ingesteld, mede vanwege overlappende claims in de Zuid-Chinese Zee. Eerder deze maand spraken Japan en Vietnam af militair samen te werken en ook met de VS zijn er contacten. Ook de Filipijnen hebben ruzie met China rond eilandjes in de tussenliggende wateren.

Maar belangrijke Asean-leden als Indonesië en Maleisië houden zich op de vlakte. Indonesië is ‘zeer bezorgd over de wapenwedloop’ en de Maleisische minister van defensie Hishammuddin Hussein kondigde vrijdag een bezoek aan Peking aan, voor overleg. Hij zal een warm onthaal krijgen, want China moet zijn vrienden in de regio koesteren.

Toch is het niet eenvoudig om een groot front te vormen tegen China

De VS hebben veel meer bondgenoten en militaire partners, maar toch is het niet eenvoudig om een groot front te vormen tegen China. Dat ligt aan de dubbelzinnige positie waarin de landen in de regio zitten: ze zijn bezorgd over de grotere assertiviteit van China, maar ook economisch sterk verbonden met die wereldmacht.

Een Oost-Aziatische Navo is niet realistisch en daarom kiest Biden voor verschillende kleine coalities: Aukus om Australië mee te nemen in het anti-Chinese kamp, de Quad om Japan en India te betrekken en de Five Eyes waarin naast de VS, het VK en Australië ook Nieuw-Zeeland en Canada inlichtingen uitwisselen.

Lees ook:

Nieuw defensiepact tegen China zet kwaad bloed

Amerikanen, Britten en Australiërs sluiten een nieuwe militaire overeenkomst. China reageert furieus, net als Frankrijk.

Het Chinese leger dreigt met een invasie van Taiwan, maar dat zal niet makkelijk gaan

De spanningen tussen China en Taiwan lopen de laatste tijd hoog op. Zo hoog dat sommigen waarschuwen voor een invasie. Mocht het tot een confrontatie komen: heeft het Chinese leger dan voldoende slagkracht?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden