Sancties

VS en EU zoeken naar eendracht tegenover Rusland

Een Russisch militair konvooi rijdt op een snelweg i de Krim. Rusland heeft 100.000 militairen en tanks en zwaar geschut langs de grens met Oekraïne klaarstaan.  Beeld AP
Een Russisch militair konvooi rijdt op een snelweg i de Krim. Rusland heeft 100.000 militairen en tanks en zwaar geschut langs de grens met Oekraïne klaarstaan.Beeld AP

Welke sancties kan Rusland verwachten bij nieuwe militaire agressie in Oekraïne? Daarover bestaat verdeeldheid, binnen de Navo en ook binnen de EU.

Eric Brassem

Een duidelijk signaal afgeven is een kunst. De Amerikaanse president Biden had het er woensdagavond duidelijk moeite mee, terwijl hij juist moest uitstralen dat de Russische president tegenover een eensgezind blok staat.

Bij een ‘kleine inval’ in Oekraïne haalt Rusland zich minder ernstige strafmaatregelen op de hals dan bij een grootscheepse invasie, zei Biden. Hij vertelde ook dat tussen de Navo-lidstaten ‘verschillen bestaan’ over de vraag hoe te reageren in verschillende gevallen van Russische agressie.

Bidens woordvoerder Jen Psaki beweerde later dat iedere actie van Russische troepen op Oekraïens grondgebied zal gelden als een ‘nieuwe invasie’, die kan rekenen op ‘een snelle, ernstige en gemeenschappelijke reactie van de VS en onze bondgenoten’.

Bij Russische cyber-aanvallen kan Moskou een ‘wederkerige’ tegenactie verwachten, benadrukte zowel de president als zijn woordvoerder - zonder in detail te treden over hoe een westerse cyber-tegenaanval tegen Rusland eruit zou zien. De cyberaanval die Oekraïense overheidsinstellingen vorige week trof, heeft voor zover bekend niet geleid tot tegenmaatregelen tegen Rusland, dat door het Westen ook niet officieel als schuldige is aangewezen.

‘Poetin moet iets doen’

Op één punt was Biden heel duidelijk: hij verwacht dat Rusland Oekraïne wel degelijk zal binnenvallen. Poetin heeft zo’n 100.000 manschappen samengebracht aan de grens met Oekraïne, en blijft materieel aanvoeren. “Hij zal iets moeten doen”, zei Biden. Het Kremlin blijft invasieplannen ontkennen. Woordvoerder Peskov noemde Bidens dreigende taal donderdag ‘destabiliserend’.

De Navo-lidstaten hebben alleen financiële en diplomatieke sancties in petto. Militair in de bres springen is niet aan de orde omdat Oekraïne geen Navo-lid is. Wel hebben enkele Navo-lidstaten wapensteun gegeven. Ook dreigt de Navo haar militaire aanwezigheid in Oost-Europa te versterken - het tegendeel van wat Rusland eist.

De Europese Unie houdt er rekening mee dat Rusland begint met militaire pesterijen. “Ze zouden klein kunnen beginnen, op cybergebied, of met een lokale kleinschalige militaire operatie na een verzonnen aanleiding”, aldus een EU-diplomaat tegenover Trouw. Zo kan Rusland twijfel zaaien in de westerse landen over de respons. “Wanneer verandert een speldenprik in een grote klap? Dat moeten we tegen die tijd bepalen. Je kunt het oefenen, maar de realiteit is altijd anders.”

‘Massale sancties’

Over aard en omvang van de maatregelen vindt al weken druk overleg plaats, tussen de Verenigde Staten en de Europese landen, en ook tussen de EU-lidstaten onderling. “Als er verdere aanvallen op de territoriale integriteit van Oekraïne plaatsvinden, zullen we antwoorden met massale economische en financiële sancties”, zei EU-Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Ze benadrukte de eendracht van ‘de transatlantische gemeenschap’ op dit punt.

Maar de duivel zit de details: de meningen verschillen niet alleen over de vraag wanneer de zwaarste sanctiemiddelen in werking moeten komen, maar ook over welke middelen dat zijn. Dat is belangrijk, omdat de 27 lidstaten zullen moeten instemmen voordat ze in werking kunnen treden.

Als opties worden het meest genoemd:

Rusland afkoppelen van Swift. Russische banken en energieconcerns lopen grote schade op als Rusland uit het systeem wordt gezet dat overmaken naar buitenlandse rekeningen vergemakkelijkt. Maar het effect is tijdelijk, en kan ál het internationale betalingsverkeer ontregelen. Ook kan het een stimulans zijn voor een Russisch-Chinees alternatief voor Swift, dat nu nog in ontwikkeling is. Daarom zou deze ‘atoombom’ als optie van tafel zijn, schreef het Duitse Handelsblatt onlangs, maar het Witte Huis ontkent dat.

Uitbreiding sancties tegen (militaire) functionarissen, en tegen banken, energieconglomeraten en wapenproducenten. Zulke sancties zijn al getroffen toen Rusland in 2014 de Krim annexeerde, na de vergiftiging in 2018 van de Russische ex-spion Skripal in Groot-Brittannië, en na onthullingen over Russische inmenging om Trump aan een presidentszetel te helpen.

Een verbod op de export van chips en elektronica, en op het kopen van Russische obligaties zijn ook opties.

Stilleggen Nord Stream 2. Deze omstreden gaspijplijn wacht op Duitse juridische goedkeuring. Berlijn is bereid tot opschorting als drukmiddel, maar vreest dat Rusland de gaskraan zal dichtdraaien. Datzelfde vrezen heel veel andere EU-lidstaten.

De naam van de geciteerde diplomaat is bekend bij de hoofdredactie.

Lees ook:

Navo-bondgenoten Duitsland en Engeland verdeeld over wapens voor Oekraïne

Met de oplopende spanningen aan de Russische grens vraagt Kiev om wapens om zich te verdedigen mocht Rusland Oekraïne binnenvallen. Terwijl het Verenigd Koninkrijk aan dat verzoek voldoet, blijft Duitsland kiezen voor de weg van de diplomatie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden