AnalyseInternationale betrekkingen

VS en EU kunnen terugverlangen naar de oude wereldorde, maar daar doet China niet aan mee

De G7-leiders poseren voor een 'coronaproof' foto bij Cornwall.  Beeld AP
De G7-leiders poseren voor een 'coronaproof' foto bij Cornwall.Beeld AP

Na de toppen van G7, EU en Navo staan Amerika en Europa samen tegenover China. De opkomende wereldmacht is niet onder de indruk.

Drie Chinese taikonauten, zoals astronauten daar heten, zijn donderdag aangekomen bij het ruimtestation Tiangong voor een verblijf van drie maanden. Zouden ze vanuit het raam over enkele weken het Britse vliegdekschip Queen Elizabeth door de Zuid-Chinese Zee kunnen zien varen en, als ze héél goed kijken pal daarnaast ook het Nederlandse fregat Evertsen?

Waarschijnlijk niet, maar de ruimtereis tekent wel de technologische reuzenstappen van China in de afgelopen decennia. Wat het Apollo-programma was voor de Verenigde Staten in de jaren zestig, met de eerste mens op de maan, is Tiangong voor de Chinezen. Niemand kan nu meer om de opkomst van China heen.

Wat kunnen ze uithalen tegen China?

De VS en diens Europese partners zien de nieuwe kracht van China als gevaar, zo bleek de afgelopen week tijdens toppen van G7, EU en Navo. Vooral de Navo, tot nu toe vooral gericht tegen Rusland, maakte een opvallende draai in Chinese richting. Maar wat kunnen ze doen?

In ieder geval duidelijk maken dat de VS en Europa er ook nog zijn, bijvoorbeeld met de Queen Elizabeth en de Evertsen. En dat scheepvaartroutes die sinds de tijden van de VOC worden bevaren, open moeten blijven. De Amerikaanse marine vaart al geregeld met vliegdekschepen door het gebied, voor Peking een royaal bemeten binnenwater waar het ongestoord nieuwe eilandjes aanlegt.

Economische verwijten

Ruimtevaart en een marine-eskader zijn vooral van symbolische waarde, op de achtergrond speelt veel meer. De wereldeconomie verschuift naar het oosten en dat brengt westerse overheden in een lastig parket. Decennialang hebben zij gehamerd op vrijhandel, en nu een opkomende macht zich laat gelden, komen tarieven en sancties ineens weer op tafel.

De Amerikaanse president Joe Biden is daar ook duidelijk over. Hij wil de maatregelen die zijn voorganger Donald Trump instelde tegen China niet loslaten. Economische verwijten over oneerlijke praktijken vanwege staatssteun gaan samen met mensenrechtenkwesties, vooral de behandeling van de inwoners van Xinjiang, Tibet en Hongkong.

De drie Chinese taikonauten, Nie Haisheng, Liu Boming, and Tang Hongbo, zwaaien voor hun vertrek naar het ruimtestation.  Beeld Getty Images
De drie Chinese taikonauten, Nie Haisheng, Liu Boming, and Tang Hongbo, zwaaien voor hun vertrek naar het ruimtestation.Beeld Getty Images

Biden wil China de pas afsnijden

De Europese Unie probeert haar eigen weg te zoeken in de Amerikaans-Chinese titanenstrijd. Het met potlood ondertekende investeringsverdrag CAI biedt Chinese en Europese bedrijven over en weer kansen, maar het stelt ook voorwaarden. Zo moet Peking zich aansluiten bij internationale akkoorden die rechten van werknemers garanderen.

Maar CAI is door het Europees Parlement in de ijskast gezet. China heeft daarop weer sancties ingesteld tegen een aantal Europese politici die zich inzetten voor de mensenrechten.

Biden wil China op meer terreinen de pas afsnijden. De G7-leiders kwamen afgelopen weekend op zijn initiatief met een nieuw wereldwijd infrastructuurplan. Dat zogeheten B3W moet zorgen voor betere wegen, havens en digitale netwerken, vooral in arme landen. Volgens de Amerikanen gaat het om ‘honderden miljarden dollars’, maar de details zijn vaag.

China heeft de afgelopen jaren naar schatting drieduizend miljard dollar gestoken in het BRI, ook bekend als de Nieuwe Zijderoute. Talloze wegen, spoorlijnen, havens en vliegvelden zijn aangelegd in Azië en Afrika. Maar ook de vrachttreinen die dagelijks vanuit de Chinese stad Chengdu aankomen in Tilburg, zijn onderdeel van de zijderoute. EU-partners als Hongarije, Griekenland en Italië doen ook mee.

President Joe Biden stap aan boord van Air Force One in Genève na zijn trip door Europa.  Beeld AP
President Joe Biden stap aan boord van Air Force One in Genève na zijn trip door Europa.Beeld AP

Loyaliteit kopen

Arme landen kunnen straks wellicht hun voordeel doen met de nieuwe G7-plannen, maar duidelijk is dat B3W bedoeld is om het speelveld niet helemaal aan China te laten. Geld en technologie moeten zorgen voor loyaliteit, net zoals Peking dat aanpakt.

Westerse overheden hadden goede hoop na het herstel van de diplomatieke contacten tussen Washington en Peking in de jaren zeventig en de opening van de Chinese economie daarna onder Deng Xiaoping. China zou misschien niet helemaal democratisch worden, maar zich vast wel aansluiten bij de liberale wereldorde.

Net als in het geval van Rusland is die verwachting gelogenstraft. Waar Moskou onder president Vladimir Poetin een recalcitrante dwarsligger is, vormt China een serieuze bedreiging. China laat Rusland economisch ver achter zich, en binnen enkele jaren ook de VS.

China groeit ook militair

Opvallend is het enige concrete resultaat uit de ontmoeting van Biden met de EU-leiders: na zeventien jaar touwtrekken leggen zij hun ruzie in de luchtvaartindustrie bij. Als de VS en Europa elkaar vliegtuigbouwers blijven dwarszitten, vliegt de hele wereld straks in Chinese toestellen.

Naast een groeiende economie bouwt China ook aan een steeds grotere militaire macht. De G7, de EU en de Navo noemen China nog net geen vijand maar houden het op een ‘systemische rivaal’. Die speelt dus niet hetzelfde spel als wij, maar wil het speelveld veranderen.

Biden en de Europese leiders kunnen terugverlangen naar een wereldorde waarin zij de dienst uitmaken, de Chinese president Xi Jinping speelt niet mee. Peking doet de gezamenlijke verklaringen na de drie toppen af als ‘achterhoedegevechten’. Vanuit het Hemels Paleis zien die marineschepen in de Zuid-Chinese Zee er wel heel klein uit.

China pakt ruimtevaart alleen aan

Het Hemelse Paleis is nog niet klaar, maar het moet binnen twee jaar wel aan zijn naam voldoen. Dan is Tiangong, het nieuwe Chinese ruimtevaartstation, klaar voor langdurig verblijf van astronauten. Niet veel later is het waarschijnlijk het enige ruimtestation, als ISS met pensioen gaat.

ISS is een internationaal samenwerkingsproject van de VS, de EU, Rusland, Canada en Japan. De Chinezen doen – tot nu toe – alles op eigen eigen houtje, al houden ze de deur wel open voor samenwerking in de toekomst. Er zijn langetermijnplannen voor een station op de maan, samen met Rusland. Maar Chinezen en Amerikanen samen in een ruimtestation, dat lijkt een luchtkasteel.

Lees ook: Wie wint de strijd om technologische macht: de draak of de adelaar?

Vergeet raketten, bommen, vliegdekschepen en tanks. Het strijdperk van de Verenigde Staten en China, die allebei het machtigste land ter wereld willen zijn, is technologie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden