Topontmoeting

VS en China vliegen elkaar in de haren tijdens de eerste officiële gesprekken

De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Antony Blinken (rechts) spreekt met de Chinese delegatie tijdens de topontmoeting in Alaska. Beeld AP
De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Antony Blinken (rechts) spreekt met de Chinese delegatie tijdens de topontmoeting in Alaska.Beeld AP

Bij de eerste officiële gesprekken tussen China en de VS onder de nieuwe president Biden vlogen de geopolitieke kemphanen elkaar openlijk in de haren.

Een paar korte, beleefde woorden van beide partijen en direct daarna moeten de journalisten de zaal alweer verlaten, zodat de echte onderhandelingen kunnen beginnen. Normaal gesproken is dat ongeveer hoe diplomatieke topontmoetingen van start gaan.

Maar de inleidende beleefdheden tussen de ministers van buitenlandse zaken van China en de VS ontaardden donderdag in Anchorage in Alaska al snel in een vinnige debatwedstrijd. De camera’s werden steeds door een van de partijen teruggeroepen en mochten uiteindelijk anderhalf uur lang verslag doen van de frustraties die beide partijen over elkaar uitventten, in plaats van de acht minuten die eigenlijk in het protocol stonden.

Spanning blijft, andere gesprekstoon

Het was de eerste topontmoeting sinds het aantreden van de regering-Biden in de Verenigde Staten. Namens de nieuwe Amerikaanse regering was buitenlandminister Antony Blinken aanwezig, namens China diens ambtsgenoot Wang Yi. Na de rumoerige Trump-jaren, die in het teken stonden van een handelsoorlog, wilden de beide partijen voorzichtig op zoek gaan naar een nieuwe basis om met elkaar zaken te doen. Maar dat de relatie tussen de twee grootmachten de komende jaren gespannen zal blijven, werd meteen duidelijk.

De toon vanuit Washington is anders dan voorheen. Waar het Trump vooral te doen was om het handelsoverschot, kondigde Blinken in zijn welkomstwoord aan dat hij de Chinezen ook zou aanspreken op de gevoelige dossiers Hongkong, Taiwan en de behandeling van de Oeigoeren. Dat zijn volgens Blinken geen interne aangelegenheden, maar raken aan de ‘op regels gebaseerde internationale gemeenschap’ die hij voorstaat.

Tekortkomingen

De Chinezen waren sowieso al geërgerd door sancties die de VS daags voor het overleg hadden afgekondigd in verband met de situatie in Hongkong. Na de opmerkingen van Blinken namen ze dus maar liefst een halfuur het woord en noemden onder andere de protestbeweging Black Lives Matter als een voorbeeld van een mensenrechtenprobleem in eigen land dat Amerika beter eerst kan oplossen, voor het besluit om andere landen te bekritiseren. En of alle landen wel zo blij waren met een internationale orde gebaseerd op regels die door Amerikaans eigenbelang zijn ingegeven, dat waagden de Chinese diplomaten ook ten zeerste te betwijfelen.

Blinken reageerde dat Amerika zijn eigen tekortkomingen, anders dan China, tenminste onder ogen ziet en sloeg een dreigender toon aan toen hij waarschuwde dat het ‘nooit slim is om tegen Amerika te wedden’.

Of het diplomatieke overleg op dezelfde ondiplomatieke toon doorging toen de camera’s eenmaal weggingen, is onbekend. Vaak geldt bij zulke ontmoetingen dat de opmerkingen die in het openbaar worden gemaakt meer bedoeld zijn voor het thuispubliek dan voor de andere partij.

Strategische tegenstander

Maar ook buiten het zicht van de camera’s zullen de tegenstellingen in Alaska flink zijn. Blinken heeft de afgelopen jaren in interviews en essays al voorgesorteerd op een nieuwe politiek ten opzichte van China. Waar oud-presidenten Bush en Obama nog de hoop koesterden op een toenadering met dat land, ziet Blinken China als een strategische tegenstander, die met een internationale coalitie in het gareel moet worden gedwongen omdat het land zich nooit vrijwillig aan de internationale regels zal houden, bijvoorbeeld over handel. De afgelopen dagen reisde Blinken al door Azië voor afstemming met enkele Aziatische bondgenoten.

Tegelijkertijd benadrukken de Amerikanen dat het geen persoonlijke vete moet worden, zoals onder Trump. Blinken wil graag samenwerken op terreinen waar de belangen parallel lopen, zoals klimaatverandering. En dat lijkt toch ook de Chinese insteek, getuige bijvoorbeeld een verhaal in de krant Global Times, die dicht bij de Communistische Partij staat. De krant prijst het harde weerwerk dat de Chinese delegatie gaf op de ‘neerbuigende’ toon van de Amerikanen, maar zegt ook dat ‘de dialoog in de volgende sessies ook de gebieden zal verkennen waarop de twee partijen kunnen samenwerken’.

Dat niet alleen de opmerkingen voor de camera’s, maar ook het besloten overleg daarna uitliep, kan dus betekenen dat er in Alaska niet alleen maar geruzied wordt, maar wel degelijk ook gewoon constructief overlegd.

Ook tussen Rusland en de VS overheerst gekibbel

Rusland heeft zijn ambassadeur uit Washington teruggeroepen voor overleg na een controversieel interview van president Biden met ABC News. Hij herhaalde daarin dat Poetin volgens hem ‘geen ziel’ heeft, en antwoordde bevestigend op een vraag van de interviewer of hij denkt dat de Russische president een moordenaar is.

“Wat je zegt ben je zelf”, reageerde Poetin inmiddels met een ook onder Russische kinderen bekend gezegde. “Dat is niet alleen iets wat kinderen zeggen of een grapje. Het heeft een diepe psychologische betekenis. We zien altijd onze eigen trekken terug in andere mensen”, lichtte de Russische president toe.

Lees ook:

De wereld organiseert zichzelf niet, en dus moet Antony Blinken het doen

Voor Amerika’s Europese bondgenoten breekt een nieuwe periode aan als Antony Blinken straks minister van buitenlandse zaken wordt. Maar de competitie met China zal niet verdwijnen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden