VS-Afghanistan

VS beëindigen de oorlog zonder doel, die maar bleef voortsudderen

Amerikaanse soldaten pakken hun tassen na terugkomst van hun missie uit Afghanistan in december 2020. Beeld Getty Images
Amerikaanse soldaten pakken hun tassen na terugkomst van hun missie uit Afghanistan in december 2020.Beeld Getty Images

De oorlog in Afghanistan is de langste oorlog die Amerika ooit voerde. Biden wil de troepen nu helemaal terugtrekken, zonder voorwaarden.

Na twintig jaar durven de Verenigde Staten dan eindelijk de oorlog te beëindigen die al zo lang voortsudderde dat in Washington inmiddels niemand meer kon uitleggen met welk doel hij eigenlijk nog gevoerd werd. De belangrijkste reden om ermee door te gaan was inmiddels de angst om ermee te stoppen.

President Biden hakt de knoop nu toch door. “We kunnen niet doorgaan met de cyclus waarbij we onze militaire aanwezigheid steeds uitbreiden of verlengen in de hoop dat we de ideale voorwaarden voor onze terugtrekking creëren”, zei hij woensdag. Hij kondigde aan dat alle Amerikaanse troepen het land verlaten zullen hebben op 11 september, de verjaardag van de aanslagen op het World Trade Center. De oorlog zal dan bijna twintig jaar geduurd hebben en is daarmee de langste uit de Amerikaanse geschiedenis. Hij kostte biljoenen dollars, en er sneuvelden ruim tweeduizend Amerikaanse soldaten, naast een ontelbaar aantal Afghaanse burgers, volgens sommige schattingen meer dan 100.000.

Doelen bleven steeds verschuiven

In oktober 2001 besloot toenmalig president Bush Afghanistan binnen te vallen, omdat het land een vrijhaven had geboden aan Al Qaeda, dat de aanslagen van 9/11 had uitgevoerd. Bush zei aanvankelijk dat hij het vermogen van Al Qaeda om aanslagen te plegen wilde ontmantelen. Maar wat zeker ook meegespeeld zal hebben, was de wens om na de vernederende aanslagen krachtig te reageren. Precies geformuleerde doelen waren daaraan ondergeschikt. Die doelen bleven dan ook steeds verschuiven.

Want al snel ontaardde de oorlog in een poging om de Taliban, de islamistische groepering die het land bestuurde, helemaal te verslaan. Dat is, militair gezien, eigenlijk nooit gelukt. Gaandeweg verschoof de aandacht naar het opzetten van een bestuursapparaat, en het opbouwen van het land, om de Afghaanse bevolking te winnen voor een regering zonder de Taliban.

Het hoogtepunt van die pogingen lag rond 2010, toen er onder verantwoordelijkheid van president Obama 100 miljard dollar per jaar in de puur militaire aspecten van de operatie in Afghanistan werd gepompt, en er daarnaast nog eens miljarden dollars aan civiele steun het land binnen vloeide. Volgens critici leidde de instroom van al die miljarden, in combinatie met een gebrekkig bestuur, alleen maar tot gierende corruptie.

Obama liet zich overhalen

Obama had eigenlijk beloofd om de oorlog ten einde te brengen. Maar hij zag zich na zijn aantreden geconfronteerd met de wens van zijn generaals om het aantal troepen juist drastisch te verhogen. In zijn recent verschenen memoires verhaalt hij hoe hij zich uiteindelijk liet overhalen. In eindeloze strategiesessies werden allerlei scenario’s net zo lang uitgeplozen, tot de oorspronkelijke intentie van de nieuwe president helemaal uit zicht verdwenen was.

Er was destijds ook één man, aldus Obama, die zich steeds verzette tegen de pogingen van de generaals om hem te bedelven onder dossiers. Dat was zijn vice-president, Joe Biden, die hem waarschuwde: ‘Ze proberen je in te sluiten!’. Maar Obama durfde een terugtrekking uiteindelijk niet aan, bang dat hij dan medeverantwoordelijk zou worden voor nieuwe terroristische aanslagen.

Ook president Trump beloofde de oorlog te beëindigen. Hij mopperde regelmatig op zijn oorlogsbeluste generaals, maar zag ook hoe het machtsvacuüm in Irak en Syrië tot de opkomst van Isis had geleid, en dat weerhield hem ervan een definitief einde aan de oorlog te maken. Trump begon wel onderhandelingen met de Taliban, met het doel om Amerika terug te trekken, op bepaalde voorwaarden.

Pennenstreek

Biden besluit nu gewoon tot een terugtrekking met een pennenstreek. “De president meent dat een aanpak op basis van voorwaarden een recept is om voor altijd in Afghanistan te blijven”, aldus een regeringsbron in The Washington Post. Het doet denken aan het ei van Columbus. Zijn voorgangers probeerden het zonder schade neer te zetten, Biden tikt het gewoon plat.

Maar in Amerika klinkt bezorgdheid om de vlekken die het weglekkende eigeel kan maken. De nieuwe CIA-directeur, William Burns, bekritiseerde het besluit woensdag direct. En ook vanuit andere hoeken klinkt bezorgdheid. Komen de Taliban weer aan de macht? Zullen er nieuwe vrijplaatsen voor terroristen ontstaan? Tast dit het gezag van Amerika aan?

Legitieme zorgen, maar volgens Biden zullen ze nooit opgelost worden door nog langer in het land te blijven. “Ik ben nu de vierde president die een Amerikaanse troepenmacht in Afghanistan onder zijn hoede heeft. Twee Republikeinen. Twee Democraten. Ik zal die verantwoordelijkheid niet doorgeven aan een vijfde.”

Lees ook:

Vredesoverleg Afghanistan zet weinig zoden aan de dijk

Tijdens het Afghaanse vredesoverleg half maart in Moskou bleef het bij wat plichtmatige woorden. Echte stappen richting duurzame vrede werden vooralsnog niet gezet.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden