Protest

Vrouwen komen in verzet in Azerbeidzjan: ‘Huiselijk geweld wordt niet serieus genomen’

Gulnara Mehdiyeva (midden) protesteert tegen moord op Sevinj Maharramova. Op de ramen zijn de restanten van de protestactie nog te zien. Beeld Ulviyya Ali
Gulnara Mehdiyeva (midden) protesteert tegen moord op Sevinj Maharramova. Op de ramen zijn de restanten van de protestactie nog te zien.Beeld Ulviyya Ali

Feministe Gulnara Mehdiyeva stelt de nalatigheid van Azerbeidzjaanse ambtenaren bij huiselijk geweld aan de kaak, maar wordt niet altijd gehoord.

Hanna Hodgetts

Het is augustus als een rode vloeistof op de ramen spat van het politiebureau in het Chazar-district van Bakoe, de hoofdstad van Azerbeidzjan. Bloed? Nee, verf. Drie jonge vrouwen protesteren tegen de moord op Sevinj Maharramova, die een dag ervoor door haar man om het leven is gebracht.

Maharramova trok in maart dit jaar aan de bel: haar man had haar met een houtblok geslagen, waarop zij van huis was weggelopen om hulp te zoeken. Gulnara Mehdiyeva, een prominente Azerbeidzjaanse feministe, ondersteunde Maharramova samen met andere leden van haar beweging; ze brachten haar naar het ziekenhuis en hielpen haar aangifte te doen. Er werd een zaak geopend tegen de man, maar eind mei trok Maharramova weer bij hem in om haar kinderen te kunnen zien. Ruim twee maanden later vermoordde hij haar.

Hechte groep die zijn stem laat horen

Mehdiyeva is met haar donkerbruine ogen en roze-geverfd haar het gezicht geworden van de feministische beweging in Azerbeidzjan. Het is een kleine, hechte groep die zijn stem laat horen op sociale media en in de straten van Bakoe. De groep voert actie tegen huiselijk geweld, omdat de moord op Maharramova niet het enige voorbeeld is. Tijdens de eerste zes maanden van dit jaar werden er in het land 33 vrouwen door hun partner of familielid vermoord. En in de negen dagen tussen 16 en 25 juli, waren dat er vijf.

Azerbeidzjan is naast Rusland het enige land binnen de Raad van Europa dat de Istanboel Conventie van 2011 die de veiligheid van vrouwen moet waarborgen, nooit heeft ondertekend. Daarbij zijn er in Azerbeidzjan maar drie opvangcentra waar slachtoffers van huiselijk geweld kunnen verblijven. Geen van die instellingen wordt door de overheid gefinancierd. “De regering had nooit de wil om actie te ondernemen op dit gebied”, meent Mehdiyeva.

Niet alleen in Azerbeidzjan is er verzet tegen de Istanboel Conventie. Conservatieven in Oost-Europa en Turkije beweren dat Europa met de conventie beoogt traditionele familiewaarden te ondermijnen. De tekst zou het woord ‘gender’ te veel benadrukken en de biologische verschillen tussen man en vrouw bagatelliseren. Inmiddels hebben Bulgarije, Hongarije en Slowakije gedurende de laatste drie jaar afstand gedaan van de conventie. Hoewel ze het document wel hadden ondertekend, zullen ze hem niet ratificeren.

‘Onze regering maakt zich er niet druk om’

Turkije, de Grote Broer van Azerbeidzjan – de landen spreken van ‘een natie, twee staten’ – stapte op 1 juli uit de conventie. Dit nieuws werd door de regeringsgezinde media in Azerbeidzjan met enthousiasme ontvangen. ‘Turkije neemt actie’, ‘het broederlijke Turkije trekt zich terug uit de Istanboel Conventie’, zo klonken de krantenkoppen.

Bij de vraag of haar activisme moeilijker is geworden door de terugtrekking van Turkije uit de conventie, schudt Mehdiyeva haar hoofd. “Ik denk niet dat het moeilijker is geworden, omdat Azerbeidzjan nooit van plan was om de conventie te ondertekenen. Zélfs toen Turkije ondertekende, zélfs toen wij de enigen waren die niet hadden ondertekend, maakte onze regering zich er niet druk om.”

Hoe krijg je aandacht voor een probleem, als het schijnbaar niet serieus wordt genomen? “Huiselijk geweld wordt niet serieus genomen, maar de publieke opinie wél. Als genoeg mensen willen dat de situatie verandert, dan handelen de overheid en de politie daar ook naar.”

Zonder hoofddoek op het toneel

Daarom heeft Mehdiyeva’s activisme voornamelijk educatieve doeleinden. Met het Instagram-account FemUtopia probeert ze haar volgers te engageren voor de feministische zaak. Van de suffragettes tot de vierde golf, alles komt aan bod; westerse feministische literatuur, zoals Virginia Woolf’s A Room of One’s Own, de werken van Simone de Beauvoir en Judith Butler, maar ook boeken van feministen van eigen bodem. Zo vindt de beweging inspiratie in zangeres Shovkat Mamedova, die in de jaren twintig de Azerbeidzjaanse opera op de kaart zette en zonder hoofddoek op het toneel verscheen, en filantrope Hamida Dzjavansjir die in 1908 een school stichtte waar zowel jongens als meisjes naartoe konden.

Mehdiyeva is gematigd positief. Het overlijden van Sevinj Maharramova zorgde voor veel reacties. De Britse ambassade in Bakoe kwam met een statement over de moord, en spoorde de Azerbeidzjaanse regering aan om de Istanboel Conventie te ondertekenen. Toen had Mehdiyeva het gevoel dat de publieke opinie langzaam begon te veranderen. “Opeens begon ik geluiden te horen zoals: misschien had de regering wel meer kunnen doen? Misschien had er toch eerder ingegrepen moeten worden? De publieke opinie verandert langzaam in de goede richting. De gedachte dat huiselijk geweld alleen in de privésfeer opgelost zou moeten worden, verdwijnt naar de achtergrond. Het is een klein succes, een eerste stap in een lang proces. Maar dat succes komt wel ten koste van vrouwen zoals Sevinj.”

Lees ook:

In Nederland worden vrouwen gedood omdat ze vrouw zijn, en daar is veel meer tegen te doen

Veilig Thuis en Sterk Huis, een organisatie voor gezinshulpverlening, roept op om alles op alles te zetten om het aantal vrouwendodingen omlaag te brengen.‘Herken de signalen en handel daar ook naar.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden