ReportageSeksueel geweld

Vrouwen in Brussel spreken zich uit tegen seksuele intimidatie: ‘De fout ligt niet bij ons’

In de Brusselse gemeente Elsene betoogden zo'n vijfhonderd demonstranten, nadat bekend raakte dat een barmanverschillende vrouwen zou hebben gedrogeerd en verkracht. Beeld Sander de Wilde
In de Brusselse gemeente Elsene betoogden zo'n vijfhonderd demonstranten, nadat bekend raakte dat een barmanverschillende vrouwen zou hebben gedrogeerd en verkracht.Beeld Sander de Wilde

Op sociale media in België doen de laatste tijd geregeld verhalen de ronde van vrouwen die zeggen dat ze in bars in een Brusselse studentenwijk zijn aangerand en gedrogeerd. De vrouwen zijn de intimidaties meer dan zat en komen nu in protest.

Annelies Bontjes

Groepjes studenten vullen donderdagavond de tientallen terrassen rond de begraafplaats van Elsene, een wijk in Brussel. Het is fris en het miezert, maar onder een parasol en terrasverwarmers lijkt het niemand iets te schelen. Er wordt gerookt en bier gedronken uit grote plastic bekers. De luide housemuziek in de bars wordt op straat overstemd door voorbijrazende bussen en auto’s. De wijk is een populaire plek onder jongeren, midden tussen de Université libre de Bruxelles en de Vrije Universiteit Brussel, met in totaal zo’n 60.000 studenten.

Studente Charlotte Vanhove drinkt met twee vrienden bier in café Tavernier.  Beeld Sander de Wilde
Studente Charlotte Vanhove drinkt met twee vrienden bier in café Tavernier.Beeld Sander de Wilde

In café Tavernier drinkt Charlotte Vanhove (19), student scheikunde, een biertje met twee vrienden. Het drietal kent de verhalen die de laatste tijd rondgaan over vrouwen die worden lastiggevallen, aangerand of gedrogeerd in bars in de wijk. Vanhove: “Ik hoorde dat er ook barmannen zijn die vrouwen aanranden. Dat vind ik nog wel het ergst. Als je je onveilig voelt, ga je toch juist naar hen toe voor hulp?”

Ze vertelt dat ze ’s avonds nooit alleen over straat durft te gaan omdat ze zich niet veilig voelt in de stad. Ook past ze haar kledingstijl aan. “Een jurk of een rok draag ik alleen in het weekend, als ik naar mijn ouders ga in een klein dorp in Wallonië. Hier draag ik altijd een broek.”

Demonstratie

Even verderop, op het Fernand Cocqplein, tegenover het gemeentehuis van Elsene, wordt dezelfde avond voor de tweede donderdag op rij gedemonstreerd tegen seksueel geweld in Brussel. Aanleiding zijn verhalen over een barman van café Waff, die verschillende vrouwen zou hebben gedrogeerd en verkracht en zonder consequenties zou zijn overgeplaatst naar El Café, een bar van dezelfde eigenaar.

Vrouwen spreken zich uit op sociale media en delen verhalen over vergelijkbare ervaringen van misbruik in bars. Die worden verzameld op de Instagrampagina @balance_ton_bar (‘ontmasker je bar’). Volgens de Brusselse politie waren er nu zo’n 500 demonstranten. Bij het eerste protest waren het er 1300.

Maïté Meeus begon een Instagrampagina met de namen van onveilige cafés. Beeld Sander de Wilde
Maïté Meeus begon een Instagrampagina met de namen van onveilige cafés.Beeld Sander de Wilde

Een van hen, een 25-jarige student (vanwege het lopend politieonderzoek wil ze niet met haar naam in de krant), houdt een bord vast: ‘Ik ben geen slachtoffer, ik ben een overlever’, staat er in grote letters. Door de verhalen van andere vrouwen afgelopen week, durft ze nu te vertellen wat haar is overkomen.

“Het gebeurde drie jaar geleden. Ik kwam een man tegen tijdens uitgaan, we hadden elkaar wel eens eerder gezien. Hij vroeg me mee te lopen naar zijn tattooshop, omdat hij moest plassen. Daar draaide hij ineens de deur op slot. Toen heeft hij me aangerand.” Ze heeft deze week alsnog aangifte gedaan. “Het voelt alsof er een last van mijn schouders is gevallen. Ik voel me bevrijd.”

Veilige plek

Maïté Meeus (23) uit Elsene is oprichter van de Instagrampagina @balance_ton_bar. Ze zegt dat ze dagelijks tientallen berichten en getuigenissen ontvangt. “Er is een enorme vraag naar een veilige plek waar vrouwen zich kunnen uitspreken.” Ook van buiten Brussel krijgt ze bijval. “Ik krijg de vraag of ik ook een balance_ton_bar_Paris kan openen, en voor Marseille, en Wallonië.” Meeus wil politieke veranderingen, zegt ze, zoals trainingen voor barpersoneel en voorlichting op scholen. Ondertussen gaat ze door met haar pagina “Ik stop niet. Wij vrouwen laten van ons horen zolang als het nodig is.”

Seksuele intimidatie is een probleem dat in heel Brussel speelt, blijkt uit een onderzoek naar het onveiligheidsgevoel in de stad, waar socioloog en criminoloog Els Enhus (Vrije Universiteit Brussel) aan meewerkte. “Mannen die opmerkingen maken, hun hoofd omdraaien, naast vrouwen lopen of fluiten en slissen: het wordt een optelsom die ervoor zorgt dat vrouwen zich onveilig voelen.” Ze signaleert een groeiend bewustzijn bij vrouwen. “Ze realiseren zich steeds meer dat deze situatie niet normaal is. Een protest zoals afgelopen week is hier nog nooit eerder gebeurd.”

Vrijheid

De verhalen over onveiligheid in Brussel zijn herkenbaar voor actrice en regisseuse Livia Perneel (28), groene ogen en lange krullen onder een stoere pet. Mannen die haar zomaar aanraken, haar aanspreken, zich aan haar opdringen — ze heeft het vaak meegemaakt. “Ik vermijd bepaalde straten en koop mijn eigen drankjes of neem ze alleen aan van iemand die ik ken.” Als ze een rokje draagt, weet ze dat ze daar opmerkingen over zal krijgen. “Toch doe ik het omdat ik mijn vrijheid niet wil laten inperken. De fout ligt niet bij ons vrouwen. De mannen in kwestie moeten hun gedrag veranderen.”

Na een paar uur vertrekken de demonstranten richting de bars in Elsene. Geluid maken op het plein is niet genoeg. Een groep van zo’n vijftig vrouwen verzamelt zich bij El Café, de plek waarnaar de barman die beschuldigd werd van aanranding en drogering overgeplaatst. Ze schreeuwen, zwaaien met protestborden: “Verkrachter, we zien je, slachtoffer, we geloven je.” Als politiemannen zich rondom de groep verzamelen, steken ze hun middelvinger op.

‘Mentaliteitsverandering nodig’

De berichtgeving over de seksuele intimidatie in de bars heeft ook de Belgische politiek bereikt. Afgelopen week vond een spoedoverleg plaats tussen de minister van justitie, de minister van binnenlandse zaken en de staatssecretaris voor gendergelijkheid over een nationaal plan ter bestrijding van gendergerelateerd geweld. Er worden meer opvangplekken geopend voor slachtoffers van zedenmisdrijven en er komen ‘structurele veranderingen’ in het strafrecht, schrijft de Belgische krant De Standaard. Socioloog en criminoloog Els Enhus juicht de initiatieven toe, maar heeft er ook haar bedenkingen bij. “Door die hulpvoorzieningen te creëren zeg je nogmaals: vrouwen zijn zwak en moeten beschermd worden. Er is een mentaliteitsverandering bij mannen nodig.”

Lees ook:
Van hitsige appjes en schunnige taal tot aanranding: vrouwen zijn op het werk te vaak niet veilig, zegt CNV

Zeker twee miljoen vrouwen krijgen op hun werk te maken met seksuele intimidatie, fysiek of verbaal. Dat blijkt uit een enquête van het CNV. De bond begint donderdag een campagne: #overdegrens.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden