Oorlog in Jemen

Vrienden worden vijanden in de chaos van de oorlog in Jemen

Zuidelijke separatisten patrouilleren in Aden, waar ze strijden tegen regeringstroepen. Beeld REUTERS

Het slagveld in Jemen is na vier jaar zeer chaotisch en gefragmenteerd. De kans is klein dat het land als een geheel uit de oorlog komt.

Het was al een onnavolgbaar conflict, maar de afgelopen weken is de burgeroorlog in Jemen nog een slagje ingewikkelder geworden. Noem het een droste-effect op Jemenitische wijze: inmiddels woedt er een burgeroorlog ín de burgeroorlog. Niet alleen vecht een coalitie namens de internationaal erkende regering van Jemen tegen sjiitische Houthi-rebellen die een deel van het land in handen hebben; die coalitie vecht inmiddels ook onderling.

Dat werd pijnlijk duidelijk toen vliegtuigen van de Verenigde Arabische Emiraten vorige week een aanval uitvoerden op regeringstroepen van president Hadi. Dat is opmerkelijk, want de Emiraten maken prominent deel uit van de soennitisch-Arabische coalitie onder leiding van Saudi-Arabië die sinds 2015 Hadi juist steunt. 

Snel beëindigen

Destijds was de Arabische interventie bedoeld om snel een einde te maken aan de opmars van de Houthi’s, die vanuit het noorden van het land in 2014 in razend tempo grote gebieden veroverden. Hadi moest destijds als een haas hoofdstad Sanaa verlaten, en vestigde zijn regering in de zuidelijke havenstad Aden. 

Hij mag dan internationaal als legitiem staatshoofd worden erkend, ­Hadi is van begin af aan een zwakke speler geweest, die vooral in de Saudische hoofdstad Riyadh verblijft. Zijn troepen konden het van meet af aan niet bolwerken tegen de Houthi’s zonder steun van andere partijen, in het bijzonder separatistische milities die het zuiden van het land opnieuw willen afsplitsen (Jemen was tot 1990 verdeeld in een zuidelijke en een noordelijke staat). De Emiraten kozen er al in een vroeg stadium voor vooral deze separatisten militair en financieel te steunen, meer dan de zwakke Hadi. Zo konden de separatisten uitgroeien tot een formidabele macht van vele tienduizenden manschappen.

Beeld Sander Soewargana

Separatisten keren zich tegen Hadi

Die macht is inmiddels zo groot dat de separatisten zich sterk genoeg voelen om zich openlijk en fanatiek tegen Hadi te keren. De afgelopen tijd zijn ze in het zuiden van Jemen op veroveringstocht, waarbij ze een maand geleden zelfs regeringszetel Aden innamen. Het was bij een ­heroveringspoging door de troepen van Hadi dat de Emiraten de luchtaanval uitvoerden, waarbij tientallen doden onder regeringstroepen ­vielen. Hadi reageerde woedend en ­beschuldigde de Emiraten van een ‘interventie’ in Jemen, en van steun aan separatisten die ‘het land willen opdelen’.

Daarmee maakte de ongelukkige president expliciet wat tot dusver impliciet bleef: dat ook de Arabische coalitie die hem in het zadel moet houden, uiteenvalt. Die breuk zal de gezamenlijke strijd tegen de Houthi’s geen goeddoen. Sterker, de kans dat Jemen dit conflict als één land overleeft, is er opnieuw kleiner door geworden. Het is niet goed voor te stellen hoe Hadi ooit zijn legitimiteit terug kan krijgen; de separatisten winnen terrein en hebben steun in hun eigen regio. De Houthi’s zitten in het noorden nog altijd stevig in het zadel. De vraag is eerder wanneer Jemen uiteenvalt dan of dat zal ­gebeuren.

VN: Oorlogsmisdaden door alle partijen

Voornaamste slachtoffer van de uitzichtloze en chaotische strijd is de bevolking, die al jaren zucht onder oorlogsmisdaden van álle partijen.
Gisteren publiceerde een onderzoeksteam van de Verenigde ­Naties een rapport, waarin de verschillende partijen worden ­beticht van marteling, seksueel misbruik, ongerichte luchtbombardementen en illegale goederenblokkades. Nog deze week bombardeerden vliegtuigen van de Saudische coalitie een detentiecentrum van Houthi-rebellen, waarbij naar schatting honderd mensen omkwamen.
Het onderzoeksteam heeft een lijst met meer dan 160 militaire en andere leiders opgesteld, afkomstig uit onder meer Jemen, Saudi-Arabië en de Emiraten, die mogelijk betrokken zijn bij oorlogsmisdaden. Het VN-team heeft ook zware kritiek op de VS, het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk, die militaire en logistieke middelen leveren aan de Arabische interventiemacht. Zij zijn volgens de VN potentieel medeplichtig aan oorlogsmisdaden jegens de bevolking.
Meer dan 20 miljoen Jemenieten zijn afhankelijk van humanitaire hulp. Eind augustus meldden de VN dat van de in februari toegezegde internationale fondsen (een kleine 2,5 miljard euro) nog niet de helft binnen was. Slechts 3 van 34 humanitaire VN-programma’s zijn voor het hele jaar gefinancierd. In mei werd een vaccinatieprogramma stopgezet uit geldgebrek, allerlei projecten voor kwetsbare groepen liggen stil. De voedselvoorziening voor 12 miljoen mensen wordt beperkt als er niet snel geld binnenkomt.

Lees ook:
De grootste cholera-crisis uit de moderne geschiedenis voltrekt zich in Jemen, in stilte

Sinds de Houthi-rebellen in 2014 de wapens tegen de regering van Jemen oppakten, is in het land al drie keer cholera uitgebroken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden