Darfur

Vreugde in Darfur: Soedan levert ex-president Bashir uit aan strafhof in Den Haag

De voormalig Soedanese president Omar al-Bashir in 2019, tijdens zijn corruptieproces in Khartoem.  Beeld AFP
De voormalig Soedanese president Omar al-Bashir in 2019, tijdens zijn corruptieproces in Khartoem.Beeld AFP

Soedan gaat de voormalige president Omar Hassan al-Bashir uitleveren aan het Internationaal Strafhof (ICC).

In de Soedanese regio Darfur is met vreugde gereageerd op het nieuws dat ex-president Omar al-Bashir op korte termijn officieel wordt overgedragen aan het Internationaal Strafhof (ICC). Hij is beschuldigd van volkerenmoord, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden tijdens het conflict in Darfur in het westen van het land. Elf jaar geleden werd al een arrestatiebevel voor hem uitgevaardigd, maar lange tijd wist hij uit handen van het hof te blijven.

De bekendmaking in de Soedanese hoofdstad Khartoem viel samen met het bezoek van de nieuwe hoofdaanklager van het ICC, Karim Khan. Het is vooralsnog onduidelijk of het proces zal plaatsvinden in het ICC-hoofdkwartier in Den Haag of in een tribunaal in een Afrikaans land.

Onderdrukking

De civiel-militaire overgangsregering in Soedan, die de leiding overnam van Bashir nadat hij in 2019 was afgezet, beloofde vorig jaar al gerechtigheid te brengen aan de slachtoffers van misdaden begaan onder de voormalige president. Het bloedige conflict in Darfur brak uit in 2003, toen rebellen van niet-Arabische bevolkingsgroepen in de regio een aanval uitvoerden op een lokale legerbasis. Zij beschuldigden de door Arabieren gedomineerde regering in Khartoem van onderdrukking en marginalisatie.

Bashir, een carrière-militair, reageerde destijds woedend en ging over tot bombardementen en aanvallen op burgers met behulp van de beruchte, aan de regering gelieerde militie, Janjaweed. De militieleden werden gerekruteerd onder de nomadische, Arabische bevolkingsgroepen in de regio. De Janjaweed wordt derhalve beschuldigd van verkrachtingen en massamoorden, waarbij naar schatting zo’n 300.000 mensen om het leven kwamen. Nog eens drie miljoen anderen werden uit hun huizen verdreven.

Weliswaar kwam er tien jaar geleden een einde aan de burgeroorlog, maar tot op heden voeren nomadische, Arabische milities nog af en toe aanvallen uit op dorpen van de niet-Arabische bevolking. Inzet van dat geweld nu is dat ontheemden willen terugkeren naar hun dorpen, die inmiddels in bezit zijn genomen door anderen.

De Janjaweed groeide later uit tot een aparte militaire eenheid die de naam Rapid Support Forces (RSF) kreeg en nationaal werd ingezet. ­Bashir bewapende de RSF beter dan zijn eigen leger en hij droeg de leiding ervan over aan zijn vertrouweling Mohamed Hamdan Dagalo, beter bekend onder de naam Hemedti, die een verleden heeft als Janjaweed-aanvoerder. Hij is nu vicevoorzitter van de soevereine raad, een gezamenlijk militair-civiel orgaan dat de hoogste autoriteit van het land is. Ook de voorzitter van de raad heeft een militair verleden in Darfur. Beiden zijn evenwel niet aangeklaagd door het ICC.

Corruptie

Bashir zit al sinds hij werd afgezet na een langdurige en massale volksopstand in de gevangenis in Khartoem. Een Soedanese rechtbank veroordeelde hem in 2019 tot twee jaar gevangenisstraf voor corruptie. De weg naar zijn overlevering aan het ICC werd onlangs ingeslagen, nadat het Soedanese kabinet had gestemd voor ratificatie van het oprichtingsverdrag van het ICC.

De Soedanese premier Abdalla Hamdok en zijn regering hebben er vooral het laatste jaar hard aan gewerkt om het land te ontdoen van het etiket van internationale paria, dat het kreeg onder het bewind van Bashir. Tal van onderdrukkende restricties, zoals het verbod voor vrouwen om broeken te dragen, werden opgeheven.

De regering van Hamdok, een econoom, heeft ook voldaan aan eisen van internationale monetaire instellingen om in aanmerking te komen voor een schuldenverlichting van ruim 10 miljard euro. De economie van Soedan zit al lange tijd in het slop en er is veel geld nodig om die weer op te bouwen. Bovenal willen Hamdok en zijn kabinet de leefomstandigheden verbeteren van de bevolking, die er door de aanhoudende druk voor zorgde dat Bashir na 30 jaar uiteindelijk aan de kant werd gezet.

Ook twee ministers naar ICC

Naast Omar al-Bashir worden ook twee van zijn hooggeplaatste medestanders overgedragen aan het ICC. Beiden zitten net als de ex-president in de gevangenis in Khartoem.

Abdel-Rahim Muhammad Hussein was minister van binnenlandse zaken en defensie tijdens een groot deel van het conflict in Darfur. Tussen 2004 en 2005 was hij Bashirs speciale gezant voor de Darfur-regio.

De ander is Ahmed Haroun. Ook hij was enige tijd minister van binnenlandse zaken tijdens het Darfur-conflict. Daarnaast leidde hij het zogeheten Darfur-veiligheidsbureau, dat diverse overheidsinstanties coördineerde die betrokken waren bij de campagne tegen de rebellen in Darfur, zoals de politie en de Janjaweed.

De ICC is verder nog op zoek naar Abdulla Banda, leider van de JEM-rebellenbeweging in Darfur, wiens verblijfplaats onbekend is. Hij wordt verantwoordelijk geacht voor een aanval in 2007 op een missie van de Afrikaanse Unie, waarbij 12 vredeshandhavers om het leven kwamen.

Bij het ICC in Den Haag zit al Janjaweed-leider Ali Kushayb, die is beschuldigd van misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden. Hij gaf zich vorig jaar over aan de rechtbank.

Lees ook:
Hij wil het juiste doen voor Soedan – zegt hij

Het lot van de burgers in Soedan ligt in handen van een voormalig nomade die aan het hoofd staat van een nietsontziende moordmachine: Mohamed Hamdan Dagalo, beter bekend als Hemedti. Klaas van Dijken sprak hem vorig jaar in zijn huis in de Soedanese hoofdstad Khartoem.

Regering van Soedan begint met de grote schoonmaak na de val van dictator al-Bashir

In Soedan worden bedrijven, tv-stations, kranten en ziekenhuizen aangepakt die banden hebben met oud-dictator Omar al-Bashir.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden