Soedan

Vredesakkoord Soedan met een donker randje: militairen blijven aan het roer

De Soedanese minister-president Abdallah Hamdok arriveert op de luchthaven van Juba, de hoofdstad van Zuid-Soedan waar een routekaart is afgesproken met rebellenleiders om tot vrede in Soedan te komen. Beeld REUTERS/Samir Bol

Vredesbesprekingen tussen Soedanese rebellengroepen en de nieuwe regering in Khartoem hebben in een paar dagen tot een eerste succes geleid. 

De nieuwe minister-president Abdallah Hamdok van Soedan vloog donderdag naar buurland Zuid-Soedan, naar de hoofdstad Juba. Hij feliciteerde er rebellenleiders van gewapende bevrijdingsbewegingen en luitenant-generaal Hemedti van de Soevereine Raad van Soedan voor het samen vastleggen van een routekaart naar vrede. Toch zit er een donker randje aan de totstandkoming van die verklaring en dat is de rol van Hemedti.

De gesprekken afgelopen week gingen over de Soedanese provincies Darfur, Zuid-Kordofan en de Blue Nile State. Al jaren zijn hier burgeroorlogen gaande die begonnen onder het oude bewind van dictator Omar al-Bashir. Eigenlijk is het een strijd tussen de onderdrukte lokale zwarte bevolking en Arabische milities gesteund door het vorige regime in Khartoem.

In Darfur is in twee fasen met bruut geweld opgetreden tegen de lokale bevolking. Begin deze eeuw sloegen meer dan twee miljoen mensen in Darfur op de vlucht en werden er honderdduizenden gedood door Arabische milities die opereerden onder de naam Janjaweed. In 2013 werd de Janjaweed een aparte paramilitaire eenheid, onder de naam Rapid Support Forces (RSF) geleid door Hemedti. Iets meer dan een jaar later volgde een tweede periode van extreem geweld tegen de lokale bevolking van Darfur, dat het verzet niet opgaf. De Sudanese Liberation Army (SLA) en de Justice and Equality Movement (JEM) bleven vechten tegen de onderdrukking, nu door de RSF van Hemedti.

Burgeroorlog

Na afscheiding in 2011 van Zuid-Soedan van het moederland Soedan bleven er twee grensprovincies Zuid-Kordofan en de Blue Nile State over in Soedan met hoofdzakelijk een zwarte, merendeels christelijke bevolking in het grotendeels moslimland. Vrijwel onmiddellijk brak er een gruwelijke burgeroorlog uit waarbij de bevolking werd uitgehongerd en bestookt met mortieren en bommen vanuit de lucht. Het verzet werd aangevoerd door de Sudan People’s Liberation Movement-Nord (SPLM-N).

Al die verzetsgroepen schoven in Juba aan en kwamen met Hemedti tot een routekaart voor vrede. De Zuid-Soedanese president Salva Kiir was gastheer. Het afgescheiden buurland heeft evenzeer te maken met de excessen aan de grens met Soedan. De verhouding tussen beide landen is sinds de afscheiding slecht, maar de ontmoetingen in Juba zijn een begin van de verbetering van de onderlinge relaties.

Onderling vertrouwen

In de Juba Verklaring staan de punten waar tot half december aan gewerkt moet worden, zoals het nemen van maatregelen om het onderlinge vertrouwen te verbeteren. Zo moeten politieke gevangen snel vrij komen en de vijandelijkheden worden gestaakt. Er komen veilige corridors en noodhulp voor gebieden met honger. Ook de zetelverdeling voor het nieuwe parlement gedurende de overgangsperiode van ruim drie jaar wordt vooruitgeschoven, omdat de rebellengroepen daar deel van uit willen maken. De bevrijdingsbewegingen vragen ook om ministersposten in de nieuwe regering. Minister-president Hamdok omarmde de verzetsgroepen als broeders die behoren bij de Beweging voor Verandering en Democratie (FCC) die nu de nieuwe regering vormt na maanden van onderhandelingen met de het Soedanese leger.

Hemedti, de tweede man van het leger en leider van de RSF maakt ook deel uit van het toezichthoudende orgaan, de Soevereine Raad, een soort collectief presidentschap bestaande uit burgers en generaals. Opmerkelijk is dat Hemedti als lid van de Soevereine Raad de onderhandelingen leidde in Juba en niet een minister uit het nieuwe kabinet. Het was een duidelijk statement dat de generaals in de Soevereine Raad meeregeren.

Vredesduif

Nog opmerkelijker is dat de man die leiding heeft gegeven aan het gewelddadig onderdrukken van de bevolking van Darfur vanaf 2014 nu als dé leider aan de onderhandelingstafel aanschoof. Hemedti toonde wel een ander gezicht en zegde schadevergoeding toe voor het leed dat was aangericht in de drie opstandige provincies. “De oorlog is voor altijd voorbij”, beloofde Hemedti in Juba.

Een week eerder had hij zich ook al als vredesduif laten gelden. In de havenstad en regio Port Sudan waren hevige gevechten uitgebroken tussen de Arabische Ben Amer en Nubische stammen met zeker 16 doden en vele gewonden. De legercommandant vloog subiet naar Port Sudan, beloofde hel en verdoemenis voor diegene die niet meteen de vrede wilde tekenen én er werd getekend. Hemedti verontschuldigde zich erna voor zijn weinig diplomatieke taalgebruik.

Maar het succes droeg zijn naam. Zo neemt Hemedti telkens de touwtjes in handen. De nieuwe minister-president laat hij weinig keus en zo blijven de militairen toch aan het roer staan in het ‘nieuwe’ Soedan.

In de hoofdstad Khartoem gaan de massabetogingen nog steeds door. Demonstranten eisen dat de bezem door het justitieapparaat en de rechterlijke macht gaat. Er moet ook een onderzoekscommissie komen die de moord op meer dan honderd demonstranten onderzoekt. Elk moment kunnen de namen van die commissie komen, maar het ligt gevoelig. De militairen willen er greep op houden, vooral Hemedti, omdat zijn RSF in de verdachtenbank zit. Zelf hebben hij en de andere generaals in de Soevereine Raad immuniteit bedwongen.

Lees ook: 

De beruchte generaal Hemedti profileert zich als de nieuwe leider van Soedan.

Demonstranten en militairen staan lijnrecht tegenover elkaar. Generaal Hemedti positioneert zich als keiharde nieuwe leider

Darfur zwijgt over verkrachting

Unicef stelt dat er zoveel vrouwen en kinderen verkracht worden in Darfur dat er sprake is van oorlogsmisdaden. Hulpverleners bereiken weinig; het onderwerp is taboe.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden