Kindsoldaten

Voorzichtig positief nieuws voor kindsoldaten in Congo

Voormalige kindsoldaten laten zich registreren voor hulp in Zuid-Soedan.Beeld AP

Het Congolese leger zet minder kindsoldaten in. Het is een lichtpuntje in een schrijnend wereldwijd probleem.

Het zijn strijders, dragers, koks of seksuele slaven. Kindsoldaten zijn niet alleen gewapende minderjarigen, maar doen ook ander werk in legers en milities. In Congo, waar kinderen bijna routinematig werden opgenomen in de gelederen van gewapende groepen, tekent zich een voorzichtige positieve verandering af. 

Die verbetering is met name te constateren bij het Congolese leger. “Er zijn geen nieuwe meldingen van de rekrutering van kinderen in het Congolese leger”, concludeert de internationale mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch. Maar die voegt er direct aan toe: “Regeringstroepen blijven echter samenwerken met milities die wel gebruikmaken van kinderen”.

Er zijn rond 140 gewapende groepen in het land die met name in het oosten en het zuiden opereren. Ze strijden tegen de regering en onderling. Dan zijn er nog internationale rebellengroepen, afkomstig uit buurlanden Oeganda, Rwanda en Burundi die zich in Congo hebben gevestigd. 

Gekidnapt en gedwongen

Hulporganisaties in het centraal Afrikaanse land hanteren verschillende aantallen voor kindsoldaten, maar het zijn er zeker vele tienduizenden. Wereldwijd wordt het aantal op een kwart miljoen geschat. Een deel van de Congolese kindsoldaten wordt gekidnapt en gedwongen deel uit te maken van een militie, anderen melden zich vrijwillig. Ze ontvluchten de armoede thuis en hopen op betere leefomstandigheden bij gewapende groepen. Ze zien het ook als een toegangsritueel naar volwassenheid in het land dat decennialang is verscheurd door geweld. 

Ook de Amerikaanse regering constateert de verbetering. Was die er niet geweest, dan waren de Amerikanen gedwongen sancties af te kondigen tegen Congo. Dat zou een slechte zaak zijn geweest, niet alleen voor Congo, maar zeker ook voor de VS. De Amerikanen importeren uit het mineraalrijke land onder meer koper en tantaal, dat wordt gebruikt voor de bouw van vliegtuig- en raketmotoren. 

Intentieverklaringen

In 2003 werd een lijst aangelegd van groepen die zich schuldig maken aan gebruik van kinderen. Daarbij behoorde toentertijd ook nog het leger. Dat de strijdkrachten nu niet meer op de lijst voorkomen, is een enorme prestatie, vindt Dee Brillenburg Wurth, kinderbeschermingsadviseur bij Monusco, de VN-missie in Congo. 

“We realiseerden ons dat het hulporganisaties af en toe lukte om kinderen uit gewapende groepen te halen maar tegelijkertijd werden anderen gerekruteerd. Het was duidelijk dat preventie nodig was”, vertelt de Nederlandse over de telefoon vanuit de Oost-Congolese stad Goma. “We besloten contact op te nemen met gewapende groepen om ze ervan te overtuigen geen gebruik meer te maken van kinderen. Ik ben inmiddels bij 34 groepen geweest en 29 commandanten hebben stappenplannen en intentieverklaringen getekend.” 

Die afspraken worden met enige regelmaat geverifieerd, een dure en lastige klus. Het is een enorm groot land met een infrastructuur die veel te wensen overlaat. De kans bestaat dat een deel van de kindsoldaten onopgemerkt blijft. De kinderbeschermingsafdeling van Monusco documenteerde vorig jaar 601 gevallen van rekrutering van kindsoldaten, in 2018 waren dat er 631 en in 2017 waren dat er 1049. 

Het is niet altijd eenvoudig kindsoldaten te vinden bij milities. “Ze kunnen overdag thuis zitten of ergens werk doen tot ze geroepen worden. Gewapende groepen hebben niet altijd kampementen, maar gaan soms ook op in een dorpsleven”, vertelt Brillenburg Wurth. 

Het minst zichtbaar zijn meisjes, die naar schatting 40 procent uitmaken van de kindsoldaten. Slechts een minderheid fungeert als strijder. De meesten zitten in de onderkomens van de strijders die ze als hun ‘echtgenoten’ bestempelen. Velen zijn al ver voor hun achttiende zwanger van een eerste kind. 

De Terminator

Ondanks een afname van kindsoldaten bij een flink deel van de milities, is er een stijging te constateren bij de ADF (Allied Democratic Forces), een rebellengroep die eerder voornamelijk in West-Oeganda actief was, maar nu ook in Oost-Congo. Het Congolese leger maakt de laatste tijd intensief jacht op de groep, die reageert met veelvuldige wraakacties op burgers. Het vult de gelederen nog altijd aan met kindsoldaten. 

De veroordeling van de Congolese krijgsheer Bosco Ntaganda door het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag wegens onder meer het gebruik van kindsoldaten kan werken als afschrikmiddel voor andere militieleiders. Ntaganda, die de bijnaam Terminator had, kreeg dertig jaar gevangenisstraf voor zijn misdaden.

Lees ook: 

De ‘Terminator’ van Congo kent een leven van alleen geweld

De Congolese krijgsheer Bosco Ntaganda kreeg vorig jaar een celstraf van 30 jaar opgelegd. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden