Mobilisatie

Vooral de etnische minderheden sneuvelen voor Rusland in Oekraïne. ‘Dit is algehele mobilisatie’

Afgelopen zaterdag: demonstranten tegen de mobilisatie in het centrum van Moskou worden afgevoerd. De 'beperkte' mobilisatie stuit ook op verzet in steden waar de persfotografen niet zijn, in de uithoeken van Rusland.  Beeld AP
Afgelopen zaterdag: demonstranten tegen de mobilisatie in het centrum van Moskou worden afgevoerd. De 'beperkte' mobilisatie stuit ook op verzet in steden waar de persfotografen niet zijn, in de uithoeken van Rusland.Beeld AP

Het zijn vooral de etnische minderheden die voor Rusland sneuvelen in Oekraïne. Dat wakkert sluimerende ressentimenten aan in de uithoeken van Rusland, waar de rekruten vandaan komen.

Eric Brassem

De oekaze die de Russische president Poetin vorige week woensdag uitvaardigde voor een ‘beperkte mobilisatie’, kent een geheime passage. We weten wel wat erin staat: hoeveel militairen de bestuurders van de 46 provincies en de 21 deelrepublieken van de Russische federatie moeten leveren. Maar de quota zijn geheim, vermoedelijk omdat ze niet naar rato van bevolkingsgrootte verdeeld zijn. In afgelegen streken is de mobilisatie veel minder ‘beperkt’ dan in andere.

De meeste militairen in Russische krijgsdienst die in Oekraïne gesneuveld zijn, komen uit Dagestan, afgaande op een steekproef van overlijdensberichten door Russische media, die is overgenomen door de BBC. En dat terwijl Dagestan een van de kleinere deelrepublieken is van de 21 die de Russische federatie telt: er wonen ongeveer 3 miljoen mensen; Moskou alleen heeft al vier keer zoveel inwoners.

Zelf doet Poetin het voorkomen alsof zijn leger een toonbeeld is van het multiculti-paradijs dat de Russische federatie zelf ook is. Dat het onmetelijke Rusland, met meer dan 150 etnische minderheden, mede een product is van koloniale oorlogen staat niet in de schoolboekjes.

“Ik ben een Rus”, zei Poetin, toen hij in maart postuum een onderscheiding verleende aan een gesneuvelde officier uit Dagestan die behoorde tot de etnische groepering van de Lakken. “Maar”, vervolgde Poetin, “wanneer ik de voorbeelden van heldendom zie zoals van deze man, een Dagestaan, een Lak, zeg ik: Ik ben een Lak, ik ben een Tsjetsjeen, Ingoesjeet, Rus, Tartaar, Jood, Osseet.”

Hofleverancier Tsjetsjenië

Ook andere deelrepublieken in de Kaukasus-regio, waartoe Dagestan behoort, leveren waarschijnlijk disproportioneel veel mannen. De leider van Tsjetsjenië, Poetin-bondgenoot Ramzan Kadyrov, beroept zich erop de militaire hofleverancier te zijn. Sinds vijftien jaar voert Kadyrov een schrikbewind in de deelrepubliek, waar Rusland eind jaren negentig met bruut geweld een onafhankelijkheidsoorlog bedwong.

In ruil voor praktisch zijn gehele begroting verleent Kadyrov hand- en spandiensten voor zijn broodheer. Tsjetsjenen vochten voor Rusland in 2008 in Georgië, en sinds 2015 in Syrië. Naar Oekraïne stuurde Kadyrov zijn strijders al in 2014, toen Rusland de Krim en delen van de Donbas bezette. Ook nu zijn deze ‘Kadyrovski', die zwelgen in hun reputatie van ongeremde wreedheid, weer van de partij.

Maar ook aan Oekraïense kant vechten twee Tsjetsjeense eenheden. Zij zijn tegenstanders van Kadyrov, wiens positie thuis berust op keiharde repressie. Zowel in Dagestan als in Tsjetsjenië vonden dit weekeinde demonstraties plaats van moeders van soldaten.

Zeer opmerkelijk is dat Kadyrov, om niet nog meer inwoners tegen zich in het harnas te jagen, vorige week zijn deelrepubliek heeft uitgezonderd van Poetins mobilisatieplicht. Zijn deelrepubliek heeft al genoeg bijgedragen, 20.000 Tsjetsjenen hebben al in Oekraïne gevochten, zei hij. “Ik roep de Tsjetsjeense bevolking op, met name onze geliefde moeders, om kalm te blijven.”

Van deur tot deur op zoek

In Boerjatië, nummer twee op de lijst van deelrepublieken met de meeste gesneuvelden in Oekraïne, gingen de autoriteiten al op de dag dat Poetin zijn bevel uitvaardigde van deur tot deur op zoek naar jonge mannen. “Wat Boerjatië betreft is dit geen beperkte mobilisatie, dit is een algehele mobilisatie", stelt de Boerjatische mensenrechtenactivist Alexandra Garmazjapova. Het hoofd van de deelrepubliek, Alexej Tsydenov, is door Poetin benoemd en doet er volgens haar alles aan om de quota van het Kremlin te halen. “Als Poetin hem zou vragen een paaldans uit te voeren, zou hij het doen.”

De deelrepubliek is het thuisland van de Boerjaten, etnische Mongolen, die er inmiddels een minderheid vormen onder de overwegend Russische bevolking. Ook in de deelrepublieken Toeva en Kalmukkië wonen etnische Mongolen. Tot hen richtte de oud-Mongoolse president Tsahiagiin Elbegdorzj zich vrijdag in een videoboodschap. Hij stelde dat al duizenden Mongolen als ‘niets meer dan kanonnenvlees’ zijn opgeofferd in Oekraïne. “Schiet niet op Oekraïners!", riep hij zijn volksgenoten op.

Het is logisch dat het Russische leger zoveel militairen uit Ruslands armste streken telt. Zij hebben vaak al vóór de invasie getekend voor drie jaar, tegen een maandloon van omgerekend zo’n duizend euro – ver boven het gemiddelde thuis. Er is ook een goede verklaring voor waarom Rusland de – vaak beroerd opgeleide – voormalige dienstplichtigen uit die streken dwingt te vechten in Oekraïne: liever protesten in kleine steden dan massa’s die in Moskou en Sint-Petersburg de straat opgaan.

Maar de gedwongen mobilisatie kan bestaande anti-Russische ressentimenten bij de etnische minderheden aanwakkeren, en datzelfde geldt meer in zijn algemeenheid voor sentimenten tegen ‘Moskou’ in Ruslands uithoeken. Mochten daar opstanden uitbreken, dan is de vraag of Poetin voldoende soldaten heeft overgehouden om die neer te slaan.

Lees ook:

Nederlandse generaal: ‘Russische reservisten worden niet doorslaggevend’

Ruslands gedeeltelijke mobilisatie wordt pas over maanden merkbaar aan het front. En de 300.000 reservisten gaan niet de overwinning opleveren voor Poetin, verwacht de Nederlandse generaal buiten dienst (b.d.) Mart de Kruif.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden