Reportage Bootmigranten Lamedusa

Voor vluchtelingen staat op Lampedusa de deur naar Europa nog halfopen

Sinds eind 2017 arriveren op Lampedusa weer veel houten bootjes vanuit Tunesië. De politie brengt de gearriveerde migranten naar Siciliaanse opvangcentra. Beeld EPA

Vanuit Tunesië steekt dit jaar een recordaantal mensen over naar Italië. Niet op ngo-schepen, maar gewoon met houten bootjes. 

Het houten bootje van 5 meter deint in de kleine haven van Lampedusa zacht op de golfjes. De spullen van de opvarenden liggen er nog in: jassen voor ’s nachts als het koud is, een reservemotor, brandstofbidons. De tien migranten die hiermee vandaag de haven van dit Italiaanse eilandje zijn komen binnen tuffen, kwamen uit Tunesië gevaren; hier hemelsbreed 170 kilometer vandaan. Nadat ze op de kade zijn gestapt, heeft de politie de migranten al snel gespot en naar het opvangcentrum gebracht.

De bewoners van deze schrale rots waar de zon haar stralen ook nu nog gul over uitstrooit, hebben in september plotseling veel bootjes zien aankomen: drie keer zo veel als in dezelfde maand een jaar geleden. Er zaten ruim 2000 migranten op, bijna allemaal Tunesiërs. In één dag, op 29 september, zijn er negen bootjes met 176 mensen aangekomen. Deze maand zou hetzelfde beeld kunnen laten zien: op 2 en 3 oktober zijn 125 migranten aangekomen. Met zo’n kalme zee als nu duurt de overtocht zo’n vijftien uur.

Malteo Salvini voerde een Ideologische strijd

Wanneer er later aan de andere kant van de haven opnieuw een houten bootje binnenvaart en de migranten aan wal gaan, kijken een Italiaanse toeriste en haar dochter, de haren nog nat van het zwemmen, er vanaf de overkant verbijsterd naar. “Jeetje, er zit zelfs een kind tussen”, zegt de moeder hoofdschuddend. “Het is toch wat.”

Maar burgemeester Salvatore Martello kijkt er niet meer van op. In het gemeentehuis, middenin het rommelige dorp met de beige huizen waar toeristen op hun huurbrommers langs knetteren, steekt hij bedaard een sigaar op. “Er komen al sinds eind 2017 weer veel houten bootjes hierheen gevaren”, vertelt hij. “Toen Lega-leider Matteo Salvini minister van binnenlandse zaken was, van juni 2018 tot augustus 2019, had hij het daar nooit over. Salvini voerde een ideologische strijd tegen de ngo-schepen en daar berichtten de media over. Hij riep dat hij de Italiaanse havens dichtgooide, maar die van Lampedusa is steeds open gebleven. Op elke migrant die hier de afgelopen tijd vanaf een ngo-schip aan wal is gegaan, zijn er tien op eigen houtje aangekomen.”

Beeld Sander Soewargana

Fijne vakantiebestemming voor de Italianen

Waarom er de laatste tijd ineens vrij veel migranten vanuit Tunesië komen, is voor de Italianen gissen. “Verreweg de meeste migranten zijn Tunesiërs”, zegt officier van justitie Salvatore Vella, die geregeld onderzoek naar mensensmokkel op dit eiland doet, “maar we zien nu ook soms Pakistanen en Bengalen, en Afrikanen van bezuiden de Sahara. Het lijkt erop dat de mensensmokkelaars, die voortdurend kijken hoe ze het meeste geld kunnen verdienen, hun routes van het onrustige Libië naar het stabielere Tunesië verschuiven.”

Lampedusa is voor veel Italianen een fijne vakantiebestemming. Ze rijden naar een van de baaitjes voor een duik in het turquoise water en tijdens de lunch op de terrassen van de restaurants aan de haven prikken ze hun vorken in knapperig gefrituurde inktvisringen.

De vier jongens die in T-shirt en spijkerbroek langslopen, vallen haast niet op – ware het niet dat hun huid nét een tint donkerder is dan die van Italianen. De Tunesiërs vertellen dat ze brood gaan kopen omdat het eten in het opvangcentrum niet lekker is. Ze zijn gisteren aangekomen, vonden de oversteek best eng en willen snel door naar Frankrijk, waar ze familie hebben.

De Italiaanse overheid helpt ze vast een eindje op weg: alle migranten die hier aankomen, worden naar Siciliaanse asielzoekerscentra overgebracht. “In ons opvangcentrum is plek voor honderd man”, zegt burgemeester Martello. “Wij Lampedusani zijn gewend aan vreemdelingen die komen aanvaren. Zolang de migranten snel worden weggehaald, is hun komst voor ons geen probleem.”

Uitzetten lukt Rome nauwelijks

In Rome maakt de Italiaanse regering zich zorgen over de situatie op Lampedusa, en met name over de toestroom van Tunesiërs daar. Dit jaar kwamen er al zo’n 2500 Tunesiërs aan in Italië, van wie de meesten op Lampedusa. Dat is een derde van de 7900 migranten die via zee in Italië zijn beland. Tunesiërs krijgen geen politiek asiel, maar ze uitzetten is lastig omdat Tunesië slecht meewerkt; het lukt Rome niet deze illegalen allemaal op het vliegtuig naar huis te zetten.

Op 8 oktober hoopt Italië ­afspraken met de andere EU-­landen te maken over een ­automatische verdeling van bootmigranten. Die betreffen migranten die door de kustwacht of ngo-schepen uit zee worden gehaald, maar niet de mensen die zélf naar Italië varen – en dat zijn nu de meesten. Minister van buitenlandse zaken Luigi Di Maio wil daarom binnenkort naar Tunis om tot een betere terugkeerregeling te komen.

Lees ook: 

Een minitop over migratie moet de patstelling op zee doorbreken

Frankrijk en Duitsland hebben op een mini-top op Malta geprobeerd een doorbraak te forceren over immigratie. Met een nieuw systeem moeten andere landen Malta en Italië helpen bij de opvang en herverdeling van migranten.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden